گره سیاست و مواد اولیه در صنعت نساجی

کارشناسان و فعالان صنعت نساجی و پوشاک کشور در نشستی تخصصی با بررسی مهم‌ترین موانع توسعه این صنعت، بر ضرورت تدوین راهبرد جامع صنعتی، تقویت ارتباط دانشگاه و صنعت، حمایت از تولید داخلی و بازنگری در سیاست‌های ارزی و تجاری تاکید کردند؛ موانعی که به اعتقاد آنها موجب عقب ماندگی زنجیره نساجی و پوشاک ایران از روندهای جهانی شده است.

به گزارش سیناپرس، روابط عمومی سازمان تجاری سازی فناوری و اشتغال دانش بنیان جهاددانشگاهی (ستفا) اعلام کرد نشست تخصصی «بررسی چالش‌ها و فرصت‌های تولید و طراحی پارچه در ایران» با حضور تعدادی از فعالان و صاحب نظران صنعت نساجی و پوشاک و اعضای هیات علمی فعال در این حوزه توسط معاونت توسعه اشتغال و کارآفرینی سازمان تجاری سازی فناوری و اشتغال دانش بنیان (ستفا) در محل این سازمان برگزار شد.

در این نشست تخصصی که با حضور دکتر مهری سادات موسوی، معاون توسعه اشتغال و کارآفرینی ستفا، دکتر منصور تیرگر (عضو هیئت‌مدیره انجمن پوشاک ایران)، دکتر ناظمی (دبیر و عضو هیئت‌مدیره انجمن طراحان لباس و پارچه)، مهندس سید شجاع‌الدین امامی رئوف (دبیر انجمن صنایع نساجی ایران) و دکتر پروانه قاسمیان (مدیر گروه طراحی پارچه و لباس دانشگاه علم و فرهنگ) برگزار شد، چالش ها، راهکارها و دورنمای این صنعت کلیدی مورد بحث و بررسی قرار گرفت.

دکتر مهری سادات موسوی در ابتدای این نشست با اشاره به اینکه این نشست‌ها در قالب سلسله نشست‌های «چالش‌چاره» دنبال می‌شود، اظهار کرد: این حوزه مهم کسب و کارهای خرد و کلان بسیاری را در بر می‌گیرد و بیش از یک‌ونیم میلیون فرصت شغلی نیز در این بخش وجود دارد و زنجیره ارزش آن همچنان ظرفیت‌های گسترده‌ای برای توسعه اشتغال دارد. از این‌رو بررسی چالش‌ها و ارائه راهکارهای عملی برای تقویت این صنعت، ضرورتی جدی به شمار می‌رود.

عضو هیئت علمی جهاددانشگاهی تصریح کرد: نشست‌های «چالش‌چاره» این سازمان با هدف هم‌افزایی، شناسایی مسائل کلیدی حوزه اشتغال و کارآفرینی و ارائه راه‌حل‌های کاربردی برگزار می‌شود و این نشست هم در راستای هم افزایی و همکاری بخش صنعت و دانشگاه‌هاست تا ورود دانشجویان و دانش آموختگان به این صنعت تسهیل شود.

وی خاطرنشان کرد: هدف نشست‌های ستفا ایجاد ارتباط و هم‌افزایی برای اشتغال جوانان و دانش آموختگان است و نشست های چالش – چاره بستری برای رسیدن به این هدف است.

نساجی نیازمند سیاست‌گذاری ارزی و حمایت فوری است

سید شجاع‌الدین امامی رئوف در ادامه تصریح کرد: گردش مالی جهانی صنعت نساجی و پوشاک در دنیا حدود 1500 میلیارد دلار است و برآوردهای اقتصادی نشان می‌دهد بازار این صنعت در ایران بین 14 تا 15 میلیارد دلار ارزش دارد که بیانگر ظرفیت عظیم آن برای اشتغال‌زایی و رشد اقتصادی است؛ با این حال، تحقق این پتانسیل منوط به رفع فوری موانع ساختاری در حوزه تولید و سرمایه‌گذاری است.

وی افزود: افزایش هزینه‌های تأمین مواد اولیه و اختلال در زنجیره تأمین، قدرت رقابت‌پذیری تولیدکنندگان ایرانی را به‌شدت کاهش داده است. در شرایط کنونی، دولت باید با اتخاذ تدابیر حمایتی مؤثر، از جمله کنترل واردات غیرمنصفانه و تسهیل فرآیند تأمین نقدینگی، مانع از تضعیف بیش از پیش واحدهای تولیدی شود.

دبیر انجمن صنایع نساجی ایران با تحلیل وضعیت این صنعت در تراز جهانی، بیان کرد: صنعت نساجی در سال‌های اخیر دستخوش تحولات گسترده‌ای از جمله جابه‌جایی در نقشه تجارت جهانی، تغییرات در بازار الیاف و ظهور نوآوری‌های فناورانه شده است. اگرچه به دلایل مختلف، کشور ما در برخی از این حوزه‌ها نسبت به روندهای جهانی عقب مانده است، اما معتقدم با یک همگرایی هوشمندانه میان دولت، حاکمیت و فعالان بخش خصوصی، امکان کاهش این فاصله و احیای قدرت رقابتی وجود دارد.

وی در پایان تأکید کرد: صنعت نساجی و پوشاک ایران با وجود تمامی سختی‌ها، هنوز پیشرانِ اشتغال است؛ اما عبور از این دورانِ دشوار، نیازمند اصلاحات جدی در سیاست‌های ارزی و رویکردهای حمایتی است تا فشارهای تحمیل‌شده به بدنه تولید تعدیل شود.

عضو هیئت‌مدیره انجمن صنایع پوشاک ایران با انتقاد از عقب‌ماندگی صنعت پارچه کشور نسبت به استانداردهای بین‌المللی، تأکید کرد که غفلت از فناوری‌های نوین الیاف و نبودِ رویکرد «پایداری» در تولید، این صنعت را از زنجیره ارزش جهانی دور کرده است.

لزوم ارتقای جایگاه رشته طراحی پارچه در دانشگاه ها و صنایع ایران

در ادامه این نشست دکتر پروانه قاسمیان دستجردی مدیر گروه طراحی پارچه و لباس دانشگاه علم و فرهنگ، با تشریح وضعیت فعلی طراحی پارچه و لباس در ایران، بر وجود ظرفیت‌های قابل توجه فرهنگی، تولیدی و اشتغال‌زایی در این صنعت تأکید کرد، اما در عین حال، نسبت به ضعف‌های متعدد در ابعاد سیاسی، اقتصادی، بازاریابی و رقابت در این صنعت هشدار داد و این تضاد را مانع اصلی تحقق پتانسیل کامل این حوزه دانست.

دستجردی بر ارتباط و هم‌افزایی دانشگاه‌ها، صنایع و انجمن‌های مرتبط با این حوزه تاکید کرد و گفت: دانشگاه علم و فرهنگ جهاددانشگاهی بیش از 800 دانشجو در رشته‌های کارشناسی و کارشناسی ارشد رشته‌های طراحی پارچه دارد و آمادگی دارد با همکاری تشکل‌ها، انجمن‌ها و صنوف مرتبط با این حوزه زمینه اشتغال دانش آموختگان را در بازارکار فراهم آورد.

وی که با تعدادی از دانشجویان کارشناسی ارشد طراحی پارچه در نشست ستفا حضور یافته بود با اشاره به ظرفیت‌های دانشگاه علم و فرهنگ جهاددانشگاهی یادآور شد: آمادگی داریم با برگزاری رویداد های مشترک با ستفا، دانشگاه و انجمن‌ها و صنایع نساجی و پوشاک، بستر توسعه و ترویج اشتغال و بازارکار دانش آموختگان این رشته ها را فراهم کند.

عضو هیئت‌مدیره انجمن صنایع پوشاک ایران با انتقاد از نبود سازوکار نظام‌مند برای جذب طراحان متخصص، تأکید کرد که تقویت پیوند دانشگاه و صنعت و بازنگری در مدل‌های همکاری، پیش‌نیاز اصلی حضور مؤثر طراحان در بازار است.

منصور تیرگر در این نشست تخصصی با اشاره به ظرفیت بالای فارغ‌التحصیلان رشته طراحی پارچه و پوشاک، اظهار کرد: با وجود دانش تخصصی و آکادمیک طراحان، هنوز سازوکار مؤثری برای جذب این نیروها در بدنه صنعت پوشاک وجود ندارد و آنان جایگاه شایسته خود را در زنجیره ارزش پیدا نکرده‌اند.

تیرگر با بیان اینکه نقش طراح نباید صرفاً به حوزه‌های زیبایی‌شناسی محدود شود، تصریح کرد: یک طراح حرفه‌ای در مهندسی تولید و شناخت دقیق بازار مسئولیت دارد. موفقیت یک طراحی در نهایت در میزان فروش و تطابق آن با ذائقه مصرف‌کننده سنجیده می‌شود؛ اما متأسفانه در صنعت پوشاک کشور، زنجیره کاملی برای طراحیِ منطبق بر سلیقه مشتری شکل نگرفته است.

این عضو هیئت‌مدیره انجمن صنایع پوشاک ایران با اشاره به فاصله صنعت داخلی با روندهای جهانی، افزود: در حالی که ترندهای جهانی در صنعت پوشاک و پارچه با برنامه‌ریزی‌های بلندمدت (یک تا سه ساله) پیش می‌روند، صنعت کشور همچنان در همراهی با این جریان‌ها دچار چالش است.

وی همچنین با تأکید بر عقب‌ماندگی در بهره‌گیری از فناوری‌های نوین الیاف، گفت: در کشورهایی مانند چین، با تکیه بر تحقیقات گسترده، خواص الیاف مصنوعی به الیاف طبیعی نزدیک شده است، اما صنعت نساجی ما فاصله قابل‌توجهی با این تحولات دارد.

عضو هیئت‌مدیره انجمن صنایع پوشاک ایران با اشاره به اهمیت «پایداری» (Sustainability) در بازارهای جهانی، تصریح کرد: امروزه پایداری به محور اصلی فعالیت برندهای معتبر جهانی تبدیل شده است تا جایی که تولید بدون در نظر گرفتن شاخص‌های زیست‌محیطی عملاً از چرخه رقابت خارج می‌شود؛ اما این موضوع در صنعت نساجی و پوشاک ایران هنوز به یک دغدغه عمومی و راهبردی تبدیل نشده است.

وی در پایان با اشاره به جایگاه کمرنگ طراحان در صنعت پارچه، خاطرنشان کرد: طراحان حوزه پارچه هنوز نتوانسته‌اند جایگاه واقعی خود را در صنعت پیدا کنند. برای خروج از این وضعیت، تقویت بی‌قید و شرط ارتباط دانشگاه و صنعت و ایجاد زیرساخت‌های نظام‌مند برای ورود طراحان به فرآیند تولید، یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر است.

اولویت‌های اقتصادی کشور نیازمند بازتعریف است

سیامک ناظمی، دبیر انجمن طراحان لباس و پارچه ایران نیز با انتقاد از تداوم مشکلات ساختاری در صنعت نساجی و پوشاک، تأکید کرد که ایران برای بهره‌مندی از پتانسیل تبدیل شدن به قطب منطقه‌ای در این صنعت، پیش از هر اقدامی نیازمند شفاف‌سازی در «نقشه راه کلان اقتصادی» خود است.

سیامک ناظمی در این نشست تخصصی که توسط سازمان تجاری‌سازی فناوری و اشتغال دانش‌بنیان (ستفا) برگزار شد، گفتمان حاکم بر تصمیم‌گیری‌های فعلی را فاقد انسجام لازم دانست و اظهار داشت: پیش از آنکه به دنبال رفع موانع فنی باشیم، باید تکلیف سیاست‌گذار با یک پرسش راهبردی مشخص شود: آیا اولویت کشور حرکت در مسیر یک “اقتصاد تولیدمحور” است یا خیر؟ پاسخ به این سؤال، شریان‌های حیاتی تجارت، واردات، آموزش و سرمایه‌گذاری را مشخص می‌کند.

ناظمی با اشاره به شکاف میان شعارها و واقعیت‌های اجرایی افزود: در حالی که چشم‌انداز کشور نیازمند تقویت تولید ملی است، اما مشاهده می‌کنیم که بدنه سیاست‌گذاری‌های موجود، همخوانی مؤثری با حمایت از تولید داخلی ندارد. تا زمانی که این تناقض در راهبردهای کلان حل نشود، سیاست‌ها اثرگذاری خود را از دست خواهند داد.

دبیر انجمن طراحان لباس و پارچه ایران با مقایسه مسیر توسعه در کشورهای رقیب، تصریح کرد: مدل‌های موفق منطقه نشان می‌دهند که کشورها متناسب با ظرفیت‌های خود، اولویت‌های مشخصی برگزیده‌اند؛ ترکیه با تمرکز بر نساجی و پوشاک و امارات با تکیه بر تجارت و خدمات. ایران با توجه به مزیت‌های جمعیتی و جغرافیایی، نمی‌تواند صرفاً به اقتصاد تجاری بسنده کند و ناگزیر باید “توسعه تولید” را به عنوان رکن اصلی راهبردهای خود تثبیت کند.

ناظمی با اشاره به بایگانی‌ شدن گزارش‌های آسیب‌شناسی صنعت از دهه ۱۳۷۰ تا امروز، هشدار داد که این صنعت درگیر یک «دور باطل» شده است: مشکلاتی که امروز فعالان صنف با آن دست‌وپنجه نرم می‌کنند، حکایت جدیدی نیست؛ این چالش‌ها دهه‌ها پیش شناسایی و مکتوب شده‌اند، اما متأسفانه به دلیل نبود اراده در حل ریشه‌ای، همچنان باقی مانده و حتی پیچیده‌تر شده‌اند.

وی در پایان خاطرنشان کرد: این موضوع که فعالان صنعت و دانشگاهیان بارها مسائل را در جلسات متعدد با مجلس و دولت مطرح کرده‌اند، نشان می‌دهد که مشکل از “شناخت مسئله” نیست، بلکه خلأ بزرگ در “فرایند اجرایی” و نبودِ یک رویکرد منسجم برای حل این گره‌های قدیمی است.

شکاف مهارتی در صنعت پوشاک ایران نتیجه دوری دانشگاه و صنعت است

امیرشاهین شریفی عضو هیئت‌مدیره انجمن طراحان لباس و پارچه ایران، نیز در نشست تخصصی ستفا با اشاره به بیش از دو دهه تجربه در حوزه آموزش و صنعت، نسبت به تداومِ فاصله میان دانشگاه و نیازهای واقعی صنعت نساجی و پوشاک هشدار داد و اعلام کرد که این شکاف، مانع اصلی بروز خلاقیت دانشجویان و بالفعل شدن پتانسیل ایران در تبدیل شدن به قطب منطقه‌ای این صنعت شده است.

شریفی اظهار کرد: محدودیت‌های آموزشی و ساختاری موجب شده دانشجویان ما از مواجهه مستقیم با تحولات چشمگیر صنعت نساجی و پوشاک در سطح جهانی باز بمانند. در حالی که دسترسی به نمایشگاه‌های بین‌المللی، آشنایی با فناوری‌های نوین و تحلیل نمونه‌های موفق جهانی، نقشی حیاتی در ارتقاءِ سطح آموزش و توانمندی حرفه‌ای دانشجویان ایفا می‌کند.

وی با اشاره به استعدادهای درخشان میان دانشجویان ایرانی، افزود: باور من این است که دانشجویان ما از خلاقیت و توانایی بالایی برخوردارند و قابلیت رقابت در سطح بین‌المللی را دارند. اما متأسفانه، ضعف مفرط در ارتباط میان دانشگاه و صنعت، و فقدان بسترهای حمایتی لازم، مانع از آن شده که این پتانسیل عظیم به درستی به کار گرفته شود.

شریفی ادامه داد: در مواردی مشاهده کرده‌ایم که طرح‌های ارائه شده توسط دانشجویان، از نظر کیفی و نوآوری، قابل رقابت با طرح‌های خارجی بوده‌اند. اما متأسفانه، برخی از شرکت‌های داخلی همچنان ترجیح می‌دهند به جای اعتماد به توانمندی‌های داخلی، نسبت به خرید یا بازتولید طرح‌های خارجی اقدام کنند.

عضو هیئت‌مدیره انجمن طراحان لباس و پارچه ایران، با تأکید بر اینکه پیوند سازنده میان صنعت و دانشگاه کلید توسعه است، خاطرنشان کرد: در صورت فراهم شدن زیرساخت‌های لازم و تدوین برنامه‌ریزی بلندمدت برای تربیت نیروی انسانی متخصص و خلاق، ایران قطعا می‌تواند به یکی از بازیگران کلیدی صنعت نساجی و پوشاک در منطقه تبدیل شود.

وی افزود: پشتوانه‌ی غنی فرهنگی، هنری و صنعتی ایران، زمانی می‌تواند به جایگاه برجسته‌ای در طراحی، تولید و صادرات محصولات نساجی و پوشاک منجر شود که از ظرفیت‌های انسانی و خلاقیتِ موجود به شیوه‌ای هوشمندانه و مؤثر بهره‌برداری کنیم.

شریفی در پایان، پیام اصلی سخنان خود را این‌گونه جمع‌بندی کرد: باید فضایی را مهیا کنیم تا طراحان و نیروهای خلاق ما بتوانند ایده‌ها و توانمندی‌های خود را در عرصه صنعت به نمایش بگذارند. چرا که آینده صنعت نساجی و پوشاک ایران، بدون سرمایه‌گذاری هدفمند بر نیروی انسانی خلاق و دانش‌بنیان، مسیر روشنی نخواهد داشت.

در پایان این نشست حضوری و مجازی در ستفا، حاضران اعم از دانشجویان و دانش آموختگان و فعالان و تولیدکنندگان پارچه و لباس سوالات خود را مطرح کردند و نشست با پرسش و پاسخ شرکت کنندگان به پایان رسید.