گذار از درمان عمومی به مهندسی دقیق ایمنی؛
درمان سرطان پوست به کمک نسل جدید واکسن
واکسن شخصیسازیشده mRNA-4157 (V940) که حاصل همکاری شرکتهای بیوانتیکس و مرک است، در کاهش خطر عود سرطان پوست ملانوم بدخیم موفقیت چشمگیری نشان داد. این درمان نوین با آموزش سیستم ایمنی برای شناسایی جهشهای خاص تومور، امید جدیدی برای بیماران ایجاد کرده است. نتایج این مطالعه توسط تیم تحقیقاتی معتبر و منتشر شده در نیوانگلند ژورنال آف مدیسین تأیید شده است.
به گزارش سیناپرس، در تاریخ پرفراز و نشیب پزشکی مدرن، همواره تلاشی بیوقفه برای یافتن راهکاری کارآمدتر و هدفمندتر در برابر بیماریهای کشندهای همچون سرطان وجود داشته است. سالهاست که رویکردهای سنتی مانند شیمیدرمانی و پرتودرمانی اگرچه نقش مهمی در کاهش بار بیماری ایفا کردهاند، اما به دلیل ماهیت غیراختصاصی خود، اغلب با عوارض جانبی شدید و مقاومت سلولهای سرطانی مواجه بودهاند.
این چالش بنیادین، محققان را به سمت رویکردی جدیدی سوق داده است؛ رویکردی که در آن سیستم ایمنی بدن نه تنها به عنوان یک مدافع طبیعی، بلکه به عنوان یک ابزار دقیق جراحی مولکولی مورد بهرهبرداری قرار میگیرد. در این میان، ظهور فناوری واکسنها(mRNA) شخصیسازیشده، فصل تازهای در معالجه قطعی سرطان گشوده و امیدواریهای جدیدی را برای بیماران مبتلا به سرطانهای سختدرمان، به ویژه ملانوم بدخیم، زنده کرده است.
گفتنی است ملانوم، تیرهترین و خطرناکترین شکل سرطان پوست، به دلیل توانایی بالای متاستاز (پخش شدن به سایر اندامها) و نرخ بالای عود پس از جراحی، یکی از چالشبرانگیزترین معضلات پزشکی محسوب میشود.
با این حال، یافتههای اخیر منتشر شده در مجله معتبر (The New England Journal of Medicine)، نشاندهنده تحولی شگرف در نحوه مدیریت این بیماری است. این مطالعه بر روی واکسن شخصیسازیشدهای به نام mRNA-4157 با نام تجاری V940 تمرکز دارد که حاصل همکاری استراتژیک دو شرکت پیشرو بیوتکنولوژی، یعنی بیوانتیکس (BioNTech) و مرک (Merck)، است.
برخلاف واکسنهای رایج که برای جمعیت عام طراحی میشوند، این واکسنها به صورت اختصاصی برای هر بیمار ساخته میشوند و بر اساس ویژگیهای ژنتیکی منحصربهفرد تومور او عمل میکنند.
فرآیند ساخت این واکسنهای هوشمند، نمونهای خیرهکننده از تلفیق زیستشناسی مولکولی و فناوری اطلاعات است. در این روش، ابتدا نمونهای از تومور بیمار برداشته شده و توالی ژنتیکی آن با دقت بالایی خوانده میشود.
سپس، الگوریتمهای پیشرفته computationally mutational landscape تومور را تحلیل کرده و جهشهایی را شناسایی میکنند که منجر به تولید پروتئینهای غیرطبیعی (Neoantigens) شدهاند. این پروتئینها، نقاط ضعف سلولهای سرطانی هستند که سیستم ایمنی بدن باید علیه آنها آموزش ببیند.
بر اساس این دادهها، یک کپسول لیپیدی حاوی رشتههای mRNA طراحی میشود که دستورالعمل ساخت دقیق همان پروتئینهای جهشیافته را در خود حمل میکند. پس از تزریق این واکسن به بدن، سلولهای عضلانی محل تزریق، این دستورالعمل را دریافت کرده و پروتئینهای خارجی را تولید میکنند.
سیستم ایمنی، این پروتئینها را به عنوان مهاجم شناسایی کرده و پاسخ ایمنی قوی و تخصصی علیه آنها ایجاد میکند. نتیجه این فرآیند، تربیت سلولهای T حافظه (Memory T Cells) است که در صورت بازگشت سلولهای سرطانی، آنها را سریعتر و موثرتر نابود میکنند.
گفتنی است نتایج فاز دوم آزمایشهای بالینی این واکسن، چشمگیر بوده است. دادهها نشان میدهد که ترکیب این واکسن با داروهای ایمونوتراپی (مانند پمبرولیزوماب یا کیوترودا)، خطر عود بیماری یا مرگ ناشی از ملانوم را به طور معناداری کاهش میدهد.
دکتر اولریش ساهارو، مدیر اجرایی شرکت بیوانتیکس، در بیانیهای تأکید کرد که این نتایج، پتانسیل بالای ایمونوتراپی مبتنی بر mRNA را در تبدیل سرطان ملانوم به یک بیماری قابل کنترل یا حتی درمان قطعی، اثبات میکند. این موفقیت صرفاً یک پیروزی آماری نیست، بلکه نمادی از تغییر فلسفه درمان از حمله کورکورانه به درمان ایمن و دقیق است.
اهمیت این دستاورد فراتر از درمان سرطان پوست است. این فناوری پایهای را فراهم میکند که میتواند برای انواع دیگر سرطانها، از جمله سرطان لوزالمعده، ریه و کلیه نیز تعمیم یابد زیرا هر نوع توموری دارای امضای ژنتیکی منحصربهفرد خود است و واکسنهای شخصیسازیشده میتوانند دقیقاً مطابق با نیازهای هر بیمار طراحی شوند.
با این حال، مسیر پیش رو هنوز هموار نیست و چالشهایی نظیر هزینه بالای تولید واکسن شخصیسازیشده، زمانبر بودن فرآیند ساخت واکسن برای هر بیمار، و دسترسی به این فناوریهای پیشرفته، همچنان برقرار است.
مترجم: احسان محمدحسینی
