۱۰ راز مهم درباره آرتروز زانو؛ از علل پنهان تا جدیدترین روشهای درمان بدون جراحی
آرتروز زانو (Knee Osteoarthritis) یک بیماری تخریبی در مفصل است که از آن بهعنوان بیماری مفصلی پیشرونده نیز یاد میشود. این بیماری از عوامل شایع ایجاد درد در افراد بالاتر از چهل سال است و معمولاً در خانمها بیشتر از آقایان دیده میشود. با توجه به اینکه آرتروز زانو با افزایش سن پیشرفت میکند به آرتریت پیری نیز شهرت دارد.
به گزارش سیناپرس، عوامل متعددی در ایجاد آرتروز زانو مؤثر هستند که از آن جمله میتوان به موارد زیر اشاره کرد: ضربه، پارگی بخشهای مختلف تشکیلدهنده مفصل زانو ازجمله منیسکها، رباطها و کپسول مفصلی، بیماری نرم شدن غضروف زیر کشکک زانو یا کندرومالاسی کشکک و موارد دررفتگی مکرر آن، شکستگیهای درون مفصلی و دررفتگیها، وجود بیماریهای مفصلی همچون آرتریت روماتوئید یا بیماری عفونی در مفصل ، تغییر شکلهای مفصل زانو همچون پای ضربدری – پای پرانتزی- خم شدن مفصل زانو – حرکت بیشازاندازه مفصل به سمت عقب یا عقب زدگی زانو، عدم کنترل فعالیتهای روزمره مانند چهارزانو نشستن، دوزانو نشستن، توالت طولانیمدت غیر فرنگی و بالا و پایین رفتن مداوم از پلهها با شیب تند که منجر به وارد شدن استرس بیشازاندازه به ناحیه زانو میشود، اشتغال در حرفهای که باعث وارد شدن فشار زیاد بهزانو میشود، چاقی و اضافهوزن، عوامل ژنتیکی، بیماری استئوکندریت دیسکان، کیست منیسک، منیسک دیسکی شکل، بیثباتی زانو به علت شلی رباطها، عوامل هورمونی و نژاد.
یافته های محققان موسسه ویلیام هاروی (William Harvey) در انگلیس نشان میدهد؛ میکرووزیکول های آزادشده از برخی گلبولهای سفید، مانند نوتروفیل ها، در مفاصل بیماران مبتلابه آرتریت روماتوئید افزایش پیدا میکند و انتقال لیپید و پروتئین به سلولهای دیگر را آسانتر میسازد و از این طریق درمان آرتروز زانو بهتر و مؤثرتر انجام میگیرد.
نتایج بررسی های مرکز تحقیقات طب فیزیکی و توانبخشی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی که طی دو سال در بیمارستان شهید مدرس انجامگرفته است، تزریق پی ارجی اف (PRGF)، پلاسمای غنی از فاکتور رشد را در درمان مبتلایان به آرتروز زانو مؤثر دانسته و تأکید میکند که این تزریق اثر مداومتری در کاهش درد، سفتی مفصل زانو، افزایش عملکرد و بهبود کیفیت زندگی بیماران مبتلابه آرتروز زانو دارد. این پژوهش در چهارمین سمپوزیوم تازههای آرتروز زانو در بیمارستان شهید مدرس ارائه شد.
مهمترین مشخصه آرتروز زانو تخریب تدریجی غضروف مفصلی است. بخشهای انتهایی هر استخوان، از غضروف که بافتی انعطافپذیر است تشکیلشده که با شروع بیماری آرتروز زانو، بهتدریج دچار تغییرات تخریبی میشوند. در اثر این تغییرات درگیری و آسیب غضروف کشکک زانو به آرتروز منجر میشود.
از علائم و نشانههای آرتروز زانو باید به درد در ناحیه مفصل زانو که با پیشرفت بیماری ایجاد میشود، خشکی مفصلی، کاهش دامنه حرکتی مفصل مبتلا شده، ضعف عضلات اطراف مفصل، گاهی ایجاد صدا در حرکات مفصلی، تجمع مایع در مفصل، تغییر شکل در مفصل که در ارتباط با آرتروز زانو بیشتر بهصورت پای پرانتزی است و احتمال ایجاد کیست در ناحیه پشت مفصل اشاره کرد.
روند درمان آرتروز زانو چگونه است؟
بهطورمعمول روند درمان آرتروز زانو با توجه به مشکل بیمار از طریق پزشک آغاز میشود. این درمان میتواند درمان دارویی طبق نظر پزشک متخصص باشد یا از طریق اجرای توصیههای غیر دارویی همچون کاهش وزن در صورت وجود چاقی، کنترل فعالیتهای روزمره (پرهیز از چهارزانو نشستن، پرهیز از دوزانو نشستن، کاهش استفاده از پلهها، پرهیز از نگهداشتن زانو در وضعیتهای ثابت به مدت طولانی و عدم انجام حرکات جهشی-چرخشی و تند)، تقویت عضلات اطراف مفصل زانو با کمک فیزیوتراپ، تحرک مفصل بهصورت کنترلشده، ترک حرکات و فعالیتهایی که باعث تشدید درد میشوند، استفاده از زانوبند و وسایل کمکی طبق نظر متخصص آرتروز و پروتز، آبدرمانی، انجام تمرینات هوازی صورت گیرد. در موارد نادر که درد و مشکلات مفصل زانو خیلی شدید شود میتوان برای درمان از عمل جراحی استفاده کرد. دانستن این موضوع مهم است که انجام عمل جراحی بهعنوان آخرین گزینه محسوب شده و تنها بر اساس نظر پزشک باید عمل جراحی انجام شود.
برای پیشگیری از ابتلا به آرتروز زانو بهتر است از عوامل ایجادکننده آن ازجمله چاقی، ضعف عضلانی و آسیبهای ورزشی جلوگیری کرده و در صورت وارد شدن آسیب بهزانو آن را بهموقع و بهطور مناسب درمان کرده و به اصلاح فعالیتهای جسمانی و تغییرات لازم در محیط کار پرداخت. با انجام ورزشهای کشـشـی و تقویتکننده عضلات بهطور منظم و خودداری از نشستن روی زانوها، دستشویی زمینی و گذاشتن پا زیر بدن برای طولانیمدت نیز میتوانید ایجاد این عارضه را به تعویق اندازد. انجام فعالیتهای ورزشی هوازی منظم علاوه بر جلوگیری از ابتلا به آرتروز زانو در بهبود این بیماری در مبتلایان نیز کمک میکند. خانمها باید به یاد داشته باشند که از کفشهای پاشنهبلند استفاده نکنند چراکه استفاده از این نوع کفشها در ابتلا به آرتروز زانو مؤثر است.
باورهای غلط در مورد آرتروز زانو
ورزش برای آرتروز زانو مضر است: فعالیت فیزیکی ناکافی علاوه برافزایش خطر ابتلا به آرتروز زانو، سبب افزایش شدت علائم آرتروز در مبتلایان میشود. یک برنامه ورزشی هوازی منظم میتواند در کاهش درد، عملکرد فیزیکی و کیفیت زندگی بیماران مبتلابه آرتروز زانو مؤثر باشد.
آرتروز فقط یک نوع دارد و اثر آن بر افراد یکسان است: این باور غلط است چراکه آرتروز از انواع مختلفی برخوردار بوده که درمانهای آنها با یکدیگر و با توجه بهشدت و وخامت و نوع آن متفاوت است.
تنها افراد مسن به آرتروز زانو مبتلا میشوند: باور غلطی در میان مردم شکلگرفته که تصور میکنند تنها افراد مسن به این بیماری مبتلا میشوند درحالیکه جوانان و میانسالان و حتی کودکان نیز ممکن است به آرتروز زانو دچار شوند.
ایجاد آرتروز زانو ارتباطی با رژیم غذایی ندارد: این باور اشتباه است چراکه رژیم غذایی سالم و سرشار از امگا3 میتواند در پیشگیری از ابتلا به آرتروز و حتی درمان آن کمک کند.
زندگی کردن در جای گرم و خشک، به درمان آرتروز روماتوئیدی زانو کمک میکند: بر اساس تحقیقات هنوز ثابت نشده که آبوهوای خاصی در ایجاد یا درمان این بیماری مؤثر باشد.
گزارش: فاطمه کردی
