این پروتئین، آسیبهای بیماری آلزایمر را تشدید میکند

پژوهشگران دانشگاه لوند در سوئد نقش مهم پروتئین گلکتین-۳ را در شکلگیری پلاکهای آمیلوئیدی و آسیبهای عصبی مرتبط با بیماری آلزایمر شناسایی کردهاند. یافتههای این مطالعه نشان میدهد این پروتئین علاوه بر تأثیرگذاری بر عملکرد سلولهای ایمنی مغز، میتواند ساختار پلاکهای آمیلوئیدی را نیز تغییر دهد و در آسیبدیدن نورونهای اطراف آنها نقش داشته باشد.
به گزارش سیناپرس، از پژوهشگران ارشد این مطالعه، معتقد است این کشف شناخت تازهای از سازوکارهای بیماری آلزایمر ارائه میکند و گلکتین-۳ را بهعنوان یکی از اهداف احتمالی برای درمانهای آینده مطرح میسازد.
آلزایمر با تجمع پروتئین بتا آمیلوئید در مغز شناخته میشود. این پروتئینها به یکدیگر متصل میشوند و تودههایی به نام پلاک آمیلوئیدی تشکیل میدهند. گروه پژوهشی دانشگاه لوند در مطالعات قبلی خود نشان داده بود که میزان گلکتین-۳ در مغز افراد مبتلا به آلزایمر افزایش مییابد و حذف این پروتئین میتواند التهاب مغزی را کاهش دهد. در پژوهش جدید، محققان ارتباط مستقیم میان گلکتین-۳ و پلاکهای بتا آمیلوئید را بررسی کردهاند.
نتایج آزمایشهای حیوانی شواهد روشنی از وجود رابطه علت و معلولی ارائه میدهد. همچنین بررسی نمونههای بافت انسانی متعلق به ۹ نفر، ارتباطی قوی میان این دو پروتئین را نشان داده است.
بر اساس یافتههای پژوهش، گلکتین-۳ با قدرت زیادی به بتا آمیلوئید متصل میشود و از دو مسیر متفاوت بر روند بیماری اثر میگذارد. این پروتئین در خارج از سلولهای ایمنی مغز یا میکروگلیا، روی پلاکهای آمیلوئیدی قرار میگیرد و هنگام رشد آنها، ساختار رشتههای پروتئینی تشکیلدهنده پلاک را تغییر میدهد.
گلکتین-۳ در داخل میکروگلیا نیز در محفظههایی به نام لیزوزوم حضور دارد؛ بخشهایی از سلول که وظیفه تجزیه مواد بلعیدهشده را بر عهده دارند. این پروتئین در این محفظهها بر نحوه پردازش آمیلوئید تأثیر میگذارد. به این ترتیب، نقش گلکتین-۳ به حضور در اطراف پلاکها محدود نمیشود و این پروتئین بهطور فعال در شکلگیری و تغییر ساختار آنها مشارکت دارد.
فرر در توضیح این یافته گفت: هیچکس قبلاً نشان نداده است که گلکتین-۳ چه تاثیری بر خود پلاک دارد. ما دریافتیم این پروتئین به رشتههای پروتئینی بلند موسوم به فیبریلهای آمیلوئید متصل میشود و یکی از مراحل تکثیر آنها را مسدود میکند و شکل آنها را تغییر میدهد. در آزمایشهای سلولی، فیبریلهایی که توسط گلکتین-۳ تغییر شکل داده بودند، به سلولهای عصبی آسیب رساندند.
این مطالعه با همکاری دانشگاه سویل و مؤسسه پزشکی زیستی سویل (IBiS) در اسپانیا انجام شده و در آن نمونههای بافتی موش و انسان مورد بررسی قرار گرفتهاند.
محققان برای ارزیابی نقش گلکتین-۳، این پروتئین را در موشهای مبتلا به بیماری شبهآلزایمر حذف کردند. نتایج نشان داد در غیاب گلکتین-۳، پلاکهای آمیلوئیدی کوچکتر و متراکمتر شدند و آسیب واردشده به پایانههای عصبی اطراف آنها به میزان قابل توجهی کاهش یافت. همچنین میکروگلیاها از وضعیت تهاجمی و التهابزا به حالتی محافظتی تغییر وضعیت دادند.
فرر در این باره توضیح داد: وقتی گلکتین-۳ را غیرفعال کردیم، میکروگلیاها از حالت مضر خود به حالتی غنی از گیرنده محافظ TREM2 منتقل شدند که میدانیم نقش مهمی را در دفاع ایمنی مغز و خطر ابتلا به بیماری آلزایمر دارد.
با وجود نتایج امیدوارکننده، پژوهشگران هنوز نمیتوانند با قطعیت بگویند مهار گلکتین-۳ در بیماران مبتلا به آلزایمر نیز مؤثر خواهد بود. به گفته آنها، پاسخ قطعی به این پرسش تنها از طریق انجام آزمایشهای بالینی به دست میآید.
فرر با اشاره به تفاوت این رویکرد با برخی درمانهای کنونی آلزایمر گفت داروهای موجود پروتئین آمیلوئید را هدف قرار میدهند، اما لزوماً التهاب مغز را کاهش نمیدهند. از این منظر، گلکتین-۳ میتواند هدفی باشد که داروها با اتصال به آن، مسیر دیگری را برای مقابله با بیماری دنبال کنند.
«توماس دیربورگ» (Tomas Deierborg)، استاد دانشگاه لوند و سرپرست گروه پژوهشی التهاب عصبی، نیز با اشاره به ورود داروهای مبتنی بر آنتیبادی برای تجزیه آمیلوئید به مرحله استفاده بیماران، گفت اثرگذاری متوسط این داروها توجه محققان را بیش از پیش به نقش پاسخ ایمنی مغز جلب کرده است. به اعتقاد او، پژوهش درباره گلکتین-۳ میتواند بخشی از خلأهای موجود در درمان آلزایمر را پوشش دهد.
به نقل از یورکالرت، «لوئیس کامبروی فرر» (Lluís Camprubí-Ferrer)، دیربورگ همچنین تأیید آزمایش بالینی یک آنتیبادی مهارکننده گلکتین-۳ را نشانهای از ظرفیت بالقوه این یافتهها برای ورود به عرصه درمان دانست. به گفته او، نهادهای نظارتی آمریکا تنها چند هفته پیش با انجام یک آزمایش بالینی فاز ۲ برای این آنتیبادی موافقت کردهاند.
با این حال، نتایج پژوهش دانشگاه لوند بهتنهایی اثربخشی این روش را در درمان بیماران ثابت نمیکند و مشخص شدن میزان ایمنی و کارایی آن به نتایج آزمایشهای بالینی وابسته است.
این پژوهش در مجله علمی «PNAS» منتشر شده است.





