چرا بدن در ۴۰ و ۶۰ سالگی تغییرات بیشتری را تجربه میکند؟

نتایج یک پژوهش گسترده نشان میدهد تغییرات مرتبط با افزایش سن در سیستم ایمنی انسان در دو بازه سنی، حدود ۴۰ سالگی و پس از ۶۰ سالگی، شدت بیشتری پیدا میکند. محققان میگویند این تغییرات با افزایش التهاب و کاهش توان سلولهای ایمنی در مدیریت پروتئینها و مولکولهای RNA همراه است و در زنان و مردان نیز الگوهای متفاوتی دارد.
به گزارش سیناپرس، پیری برخلاف تصور رایج، لزوماً فرایندی یکنواخت و تدریجی نیست. شواهد علمی نشان میدهد برخی تغییرات زیستی در بدن ممکن است در مقاطع مشخصی از زندگی با سرعت بیشتری اتفاق بیفتند. اکنون پژوهشی تازه درباره سیستم ایمنی انسان نشان میدهد دو بازه سنی حدود ۴۰ سالگی و پس از ۶۰ سالگی، با تغییرات قابلتوجهی در فعالیت ژنهای سلولهای ایمنی همراه هستند.این مطالعه که در نشریه علمی Nature Communications منتشر شده، به سرپرستی پژوهشگران دانشکده پزشکی دوک-انیواس (Duke-NUS) در سنگاپور انجام شده است.
محققان برای بررسی روند پیری سیستم ایمنی، اطلاعات مربوط به فعالیت ژنها در سلولهای منفرد را در یک هزار و ۸۲۸ فرد سالم با سنین ۱۹ تا ۹۷ سال و از پیشینههای قومی مختلف تحلیل کردند. در مجموع، فعالیت ژنی ۳.۸ میلیون سلول ایمنی مورد بررسی قرار گرفت.این روش که «توالییابی ترنسکریپتوم تکسلولی» نام دارد، به دانشمندان امکان میدهد بررسی کنند در هر سلول کدام ژنها فعال هستند و فعالیت آنها با افزایش سن چگونه تغییر میکند.
دو مقطع مهم در تغییرات سیستم ایمنی
نتایج تحلیلها دو دوره برجسته از تغییرات فعالیت ژنها را نشان داد: نخست در حدود ۴۰ سالگی و دوم پس از ۶۰ سالگی.در هر دو بازه، نشانههایی از افزایش التهاب و کاهش عملکرد برخی سازوکارهای سلولی مشاهده شد. بهویژه توان سلولهای ایمنی برای تنظیم و مدیریت RNA و پروتئینها کاهش پیدا میکرد.
این یافته اهمیت زیادی دارد؛ زیرا تولید و تنظیم صحیح پروتئینها برای حفظ عملکرد طبیعی سلول ضروری است. کاهش این توانایی میتواند پاسخ سلول به شرایط استرسزا را مختل کند، ظرفیت رشد و ترمیم آن را کاهش دهد و زمینه تجمع پروتئینهای نادرست تاخورده را فراهم کند؛ پدیدهای که با اختلال عملکرد سلولی و برخی بیماریها ارتباط دارد.
ژاک بموآراس، پژوهشگر علوم زیستپزشکی و نویسنده ارشد مطالعه، میگوید تصور رایج این است که سیستم ایمنی بهتدریج و با سرعتی ثابت ضعیف میشود، اما نتایج این تحقیق از وجود دورههایی با تغییرات سریعتر، بهویژه در حدود ۴۰ و پس از ۶۰ سالگی، حکایت دارد. به گفته او، سلولهای T نقش مهمی در این تغییرات ایفا میکنند.
تفاوت روند پیری سیستم ایمنی در زنان و مردان
یکی دیگر از یافتههای مهم پژوهش، تفاوت الگوی تغییرات سیستم ایمنی در زنان و مردان بود.
در زنان، برخی سلولهای T که در مقابله با سرطان نقش دارند، فعالیت بیشتری را در طول زمان حفظ کردند؛ اما در سنین بالاتر، نشانههای پیری در سلولهای B، سلولهای کشنده طبیعی (NK) و سلولهای T کمکی نیز مشاهده شد.در مردان، تغییرات مرتبط با پیری در برخی سلولهای T کمکی از سنین پایینتر نوسانهایی نشان میداد.
پژوهشگران همچنین دریافتند که اگرچه بخش قابلتوجهی از تغییرات ژنی مرتبط با افزایش سن در زنان و مردان مشترک است، شدت برخی تغییرات در زنان بیشتر به نظر میرسد.
این تفاوتها میتواند در آینده به درک بهتر علت تفاوتهای جنسیتی در بیماریهای مرتبط با سن کمک کند. برای مثال، زنان بهطور متوسط عمر طولانیتری نسبت به مردان دارند، اما در عین حال با بار بیشتری از برخی بیماریهای مرتبط با افزایش سن مواجه میشوند. همچنین برخی بیماریهای خودایمنی در زنان شیوع بیشتری دارند.
آیا پیری واقعاً در دو مرحله سرعت میگیرد؟
یافتههای این تحقیق با نتایج مطالعهای در سال ۲۰۲۴ همراستا است که از دو موج تغییرات مولکولی مرتبط با پیری، در حدود ۴۴ و ۶۰ سالگی، خبر داده بود.با این حال، پژوهش قبلی با انتقادهایی درباره روشهای آماری مواجه شد. منتقدان معتقد بودند روش تحلیل دادهها ممکن است در صورت توزیع نامتوازن شرکتکنندگان در گروههای سنی مختلف، قلههای تغییرات غیرواقعی ایجاد کند.
پژوهشگران مطالعه جدید برای بررسی اعتبار نتایج، تحلیلهای آماری مختلفی انجام دادند و تعداد افراد در بازههای سنی را نیز متعادل کردند. بر اساس گزارش آنها، دو دوره تغییرات همچنان در تحلیلها مشاهده شد؛ هرچند تأیید قطعی اینکه این قلهها نشاندهنده جهشهای واقعی زیستی هستند، به تحقیقات بیشتر نیاز دارد.
محققان همچنین با استفاده از دادههای بهدستآمده، ساعتهای زیستی مبتنی بر هوش مصنوعی ساختند؛ ابزارهایی که با تحلیل فعالیت ژنها، سن زیستی افراد را تخمین میزنند. نتایج نشان داد مدلهای جداگانه برای زنان و مردان در تخمین سن عملکرد بهتری دارند.
به گفته پژوهشگران، شناخت دقیقتر زمان و سازوکار تغییرات سیستم ایمنی میتواند در آینده به طراحی راهکارهای پیشگیرانه و درمانی متناسب با سن و جنسیت افراد کمک کند.
این مطالعه بار دیگر نشان میدهد پیری تنها به افزایش تعداد سالهای زندگی محدود نمیشود، بلکه مجموعهای از تغییرات پیچیده در سطح سلولها و مولکولهاست؛ تغییراتی که شناخت زمان وقوع و تفاوتهای فردی آنها میتواند مسیر تازهای برای حفظ سلامت در دوران سالمندی فراهم کند.





