BMI دیگر معیار کافی برای تشخیص چاقی نیست؛ تشخیص چاقی با روش جدید

پژوهشگران با معرفی روشی جدید برای ارزیابی چاقی، نشان دادهاند که اتکا به شاخص توده بدنی (BMI) بهتنهایی میتواند به تشخیص اشتباه وضعیت سلامت میلیونها نفر منجر شود. در روش پیشنهادی، علاوه بر BMI، اندازه دور کمر و عملکرد اندامهای بدن نیز بررسی میشود تا میان افراد سالم و مبتلایان به چاقی تمایز دقیقتری ایجاد شود.
به گزارش سیناپرس، شاخص توده بدنی سالهاست بهعنوان یکی از معیارهای اصلی تشخیص اضافهوزن و چاقی مورد استفاده قرار میگیرد؛ بااینحال، متخصصان معتقدند این شاخص بهتنهایی نمیتواند تصویر دقیقی از وضعیت چربی بدن و پیامدهای آن برای سلامت افراد ارائه دهد.
پژوهشگران در مطالعهای جدید دریافتند که ترکیب BMI با اندازهگیریهای بدنی و آزمایشهای مربوط به عملکرد اندامها میتواند دقت تشخیص چاقی را افزایش دهد و از قرار گرفتن اشتباه افراد سالم در گروه مبتلایان به چاقی یا نادیده ماندن چربی اضافی بدن در برخی افراد جلوگیری کند.
استفاده از شاخص توده بدنی بهتنهایی ممکن است چاقی را در ۵ تا ۹ درصد بزرگسالان تشخیص ندهد و تا ۳ درصد افراد را نیز بهاشتباه مبتلا به چاقی معرفی کند.
فرانچسکو روبینو، استاد جراحی متابولیک و چاقی در کینگز کالج لندن، درباره پیامدهای این خطای تشخیصی میگوید: «این طبقهبندی اشتباه میتواند دهها میلیون نفر را تحت تأثیر قرار دهد؛ بنابراین، نادقیقبودن BMI هم در مقیاس جمعیتی و هم برای افراد، مشکلی بزرگ محسوب میشود.»
چرا BMI بهتنهایی معیار مناسبی برای تشخیص چاقی نیست؟
شاخص توده بدنی از تقسیم وزن فرد برحسب کیلوگرم بر مجذور قد او برحسب متر به دست میآید. این شاخص برای دستهبندی افراد بر اساس وزن نسبت به قد کاربرد دارد، اما اطلاعات مستقیمی درباره میزان چربی بدن، محل تجمع آن و تأثیرش بر عملکرد اندامها ارائه نمیکند.
بر اساس برآوردهای جهانی، حدود ۱٫۶ میلیارد نفر دارای شاخص توده بدنی بین ۲۵ تا ۲۹٫۹ هستند و در گروه افراد دارای اضافهوزن قرار میگیرند. همچنین نزدیک به یک میلیارد نفر با BMI برابر یا بیشتر از ۳۰، چاق محسوب میشوند.
صرفاً بر اساس این معیار، حدود دوسوم بزرگسالان بریتانیا و بیش از ۷۰ درصد بزرگسالان آمریکا در گروه دارای اضافهوزن یا چاقی قرار میگیرند.
روبینو و همکارانش برای بررسی دقت روش جدید، اطلاعات پزشکی بیش از ۸۰۰ هزار نفر را در چهار کشور بریتانیا، آمریکا، چین و اسپانیا تحلیل کردند. وضعیت سلامت افراد نیز با استفاده از پروندههای پزشکی، تا ۱۵ سال مورد پیگیری قرار گرفت.
روش جدید تشخیص چاقی چگونه عمل میکند؟
در شیوه پیشنهادی، BMI همچنان یکی از معیارهای ارزیابی است، اما تشخیص نهایی صرفاً بر اساس این شاخص انجام نمیشود.
طبق تعریف جدید، افرادی که BMI آنها بالاتر از ۴۰ باشد، در گروه مبتلایان به چاقی قرار میگیرند. برای افراد دارای شاخص توده بدنی پایینتر، پزشکان باید اندازه دور کمر و میزان تجمع چربی در ناحیه شکم را نیز بررسی کنند.
بر این اساس، افرادی با BMI برابر یا بیشتر از ۳۰، در صورتی که دور کمر یا نسبت دور کمر به قد آنها بالا باشد، مبتلا به چاقی محسوب میشوند.
همچنین افرادی که BMI آنها بین ۲۵ تا ۲۹٫۹ است، در صورت بالا بودن همزمان اندازه دور کمر و نسبت دور کمر به قد، در گروه مبتلایان به چاقی قرار میگیرند.
در بیشتر کشورها، دور کمر بیش از ۱۰۲ سانتیمتر برای مردان و ۸۸ سانتیمتر برای زنان، بالا در نظر گرفته میشود. همچنین نسبت دور کمر به قد در حدود ۰٫۵۷ بهعنوان آستانه بالا در این روش مطرح شده است.
تفاوت چاقی بالینی و چاقی پیشبالینی چیست؟
یکی از تغییرات مهم در رویکرد جدید، تفکیک چاقی به دو وضعیت بالینی و پیشبالینی است. این دستهبندی به پزشکان کمک میکند علاوه بر میزان چربی اضافی بدن، تأثیر آن بر سلامت و عملکرد اندامها را نیز در نظر بگیرند.
- چاقی بالینی: در این وضعیت، چربی اضافی بدن به بیماری فعال تبدیل شده و عملکرد اندامها را مختل کرده است.
- چاقی پیشبالینی: فرد دارای چربی اضافی بدن است، اما این وضعیت هنوز موجب اختلال در عملکرد اندامها نشده و در حال حاضر بهعنوان یک عامل خطر برای سلامت شناخته میشود.
نتایج بررسیها نشان داد که با استفاده از تعریف جدید، میزان کلی شیوع چاقی تنها اندکی افزایش پیدا میکند؛ اما نکته مهم این است که فقط حدود یکچهارم تا یکسوم افرادی که مبتلا به چاقی تشخیص داده شدند، در گروه چاقی بالینی قرار داشتند. این افراد حدود ۵ تا ۱۰ درصد کل جمعیت مورد بررسی را تشکیل میدادند و با خطر مرگ بهمراتب بیشتری مواجه بودند.
افراد با BMI یکسان لزوماً وضعیت سلامت مشابهی ندارند
یکی از مزیتهای روش جدید این است که امکان تشخیص تفاوتهای سلامت میان افرادی با شاخص توده بدنی یکسان را فراهم میکند.
برای مثال، سه فرد را در نظر بگیرید که BMI هر سه نفر آنها ۳۲ است. بر اساس معیار متداول، هر سه در گروه مبتلایان به چاقی قرار میگیرند؛ اما بررسیهای دقیقتر ممکن است وضعیت متفاوتی را نشان دهد.
فرد نخست ممکن است چربی اضافی قابلتوجهی نداشته باشد و از سلامت مناسبی برخوردار باشد. فرد دوم ممکن است با وجود داشتن چربی اضافی، عملکرد طبیعی اندامهای بدن خود را حفظ کرده باشد و در گروه چاقی پیشبالینی قرار بگیرد. در مقابل، فرد سوم ممکن است علاوه بر چربی اضافی، با اختلال در عملکرد اندامها مواجه باشد و به چاقی بالینی مبتلا شده باشد.
پژوهشگران در مقاله خود توضیح دادهاند که برخی افراد با BMI بالا، بر اساس تعریف جدید اساساً مبتلا به چاقی محسوب نمیشوند. حتی در بعضی موارد، خطر مرگ این افراد کمتر از برخی کسانی بوده است که در گروه افراد سالم قرار گرفتهاند.
یافته امیدوارکننده دیگر این پژوهش نشان میدهد که حدود ۸۰ تا ۹۰ درصد افراد مبتلا به چاقی پیشبالینی، طی ۱۰ سال بعد به چاقی بالینی یا بیماری فعال مبتلا نشدهاند.
تشخیص دقیقتر چاقی چگونه به انتخاب درمان کمک میکند؟
اگرچه استفاده از روش جدید ممکن است روند تشخیص چاقی را برای پزشکان پیچیدهتر کند، اما روبینو معتقد است ارزیابی وضعیت هر فرد باید با توجه به شرایط جسمی و سلامت او انجام شود.
در این رویکرد، انتخاب روش درمانی نیز متناسب با وضعیت بیمار خواهد بود و میتواند شامل اصلاح سبک زندگی، استفاده از داروهای کاهش وزن از گروه GLP-۱ یا جراحی چاقی باشد.
به اعتقاد این پژوهشگر، تشخیص دقیقتر به پزشکان کمک میکند از مداخلات درمانی متناسب با نیاز هر فرد استفاده کنند و منابع نظام سلامت را نیز هدفمندتر به کار بگیرند.
او در این باره میگوید: «میتوانیم مداخلات درمانی خود را بهینه و در نهایت، با ایمنی و اثربخشی بیشتر، از منابعمان بهتر استفاده کنیم.»
در مجموع، یافتههای این پژوهش نشان میدهد که شاخص توده بدنی بهتنهایی نمیتواند معیار کاملی برای تشخیص چاقی و ارزیابی خطرات ناشی از آن باشد. ترکیب این شاخص با اندازهگیری دور کمر و بررسی عملکرد اندامها میتواند تصویر دقیقتری از وضعیت سلامت افراد ارائه دهد و زمینه را برای تشخیص و درمان متناسبتر فراهم کند.
به نقل از زومیت، این پژوهش در نشریه علمی Nature منتشر شده است.





