امنیت غذایی زیرسایه وابستگی به واردات سویاوکلزا

استاد دانشگاه تربیت مدرس با هشدار نسبت به وابستگی کشور به واردات نهاده‌های راهبردی کشاورزی از جمله سویا و کلزا، بر ضرورت بهره‌گیری از ظرفیت دانشگاه‌ها و جهت‌دهی پژوهش‌های علمی به سمت حل مسائل ملی تأکید کرد و گفت: پایان‌نامه‌ها و رساله‌های دانشگاهی باید به‌گونه‌ای هدفمند تعریف شوند که در کنار یکدیگر، قطعات پازل حل مشکلات کشور به‌ویژه در حوزه امنیت غذایی را تکمیل کنند.

به گزارش سیناپرس، دکتر مختار جلالی امروز در رویداد ملی سرمایه‌گذاری فناوری‌های «بن‌تک» با اشاره به اهمیت همکاری دانشگاه‌ها و بنیاد مستضعفان در توسعه فناوری‌های نوین کشاورزی و امنیت غذایی، اظهار کرد: برگزاری چنین رویدادی اقدامی مبارک و ارزشمند برای دانشگاه و بنیاد مستضعفان است و امیدوارم این نشست، نقطه آغاز همکاری‌های گسترده‌تر برای اجرای طرح‌های بزرگ‌تر، دقیق‌تر، عمیق‌تر و اثرگذارتر در کشور باشد.

وی با اشاره به چشم‌اندازهای مطرح‌ شده از سوی یکی از مجموعه‌های فناوری‌های پیشرفته کشاورزی و امنیت غذایی، افزود: در میان اهداف مطرح‌شده، تقویت نیروی انسانی متخصص و تجاری‌سازی فناوری‌ها از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. به نظر من، نگاه مجموعه برگزارکننده به این موضوع، نگاهی دقیق و عمیق است؛ چراکه بزرگ‌ترین سرمایه هر کشور، سرمایه انسانی آن و به‌ویژه نیروی انسانی متخصص و توانمند آن کشور است.

جلالی با تأکید بر اینکه دانشگاه‌ها محل تربیت و پرورش نیروی انسانی متخصص هستند، گفت: سرمایه اصلی کشورها را نباید صرفا در ذخایر زیرزمینی، وسعت جغرافیایی یا قدمت تاریخی آنها جست‌وجو کرد. آنچه در نهایت می‌تواند زمینه‌ساز توسعه و پیشرفت یک کشور باشد، نیروی انسانی متخصص، توانمند و دلسوز است که بخش مهمی از این سرمایه در دانشگاه‌ها پرورش می‌یابد.

جلالی با اشاره به ضرورت انتخاب هوشمندانه حوزه‌های سرمایه‌گذاری فناوری، اظهار کرد: ما باید زمان و شرایط خود را به‌درستی بشناسیم و بدانیم در هر مقطع زمانی وارد چه حوزه‌ای شویم. برای مثال، اگر بخواهیم در صنعتی مانند خودروسازی وارد رقابت شویم، با توجه به فاصله‌ای که در این حوزه با کشورهای پیشرو داریم، ممکن است نتوانیم به‌راحتی به جایگاه مناسبی برسیم. بنابراین باید بر دانش و فناوری‌های نوین و حوزه‌هایی تمرکز کنیم که امکان ایجاد مزیت و پیشرفت در آنها وجود دارد.

وی با تأکید بر اینکه امنیت غذایی باید با نگاه کوتاه‌مدت، میان‌ مدت و بلندمدت دنبال شود، افزود: در حوزه امنیت غذایی باید مشخص کنیم که در کوتاه‌مدت چه اقداماتی امکان‌ پذیر است، در میان‌مدت چه برنامه‌هایی باید اجرا شود و در بلندمدت به دنبال چه اهدافی هستیم. خوشبختانه در رویکرد مطرح‌شده از سوی مجموعه برگزارکننده، نگاه بلندمدت به توسعه فناوری‌ها نیز مورد توجه قرار گرفته است.

بیش از ۹۰ درصد سویای مورد نیاز کشور وارداتی است

این استاد دانشگاه با اشاره به وابستگی کشور به واردات برخی محصولات و نهاده‌های کشاورزی، گفت: با کمال تأسف، بیش از ۹۰ درصد سویای مورد نیاز کشور و همچنین بخش عمده‌ای از کلزای مورد نیاز وارداتی است. در حوزه ذرت و سایر نهاده‌های مورد استفاده در خوراک دام نیز با وابستگی‌هایی مواجه هستیم که باید برای کاهش آنها از دانش و فناوری‌های نوین استفاده کنیم.

وی با تأکید بر اهمیت زیست‌فناوری و فناوری ویرایش ژن، افزود: یکی از حوزه‌هایی که می‌تواند در افزایش بهره‌وری و کاهش وابستگی کشور مؤثر باشد، زیست‌فناوری است. در کنار روش‌های متداول اصلاح نباتات، باید به فناوری‌های جدیدتر از جمله ویرایش ژن توجه کنیم؛ زیرا این فناوری‌ها امکان ایجاد ویژگی‌های مطلوب در گیاهان و دام‌ها را فراهم می‌کنند.

جلالی برای تشریح کاربردهای زیست‌فناوری در کشاورزی، اظهار کرد: برای مثال، اگر بتوانیم در گیاهان ویژگی مقاومت به آفات را ایجاد کنیم، نیاز به سم‌پاشی کاهش می‌یابد. در چنین شرایطی، علاوه بر کاهش هزینه‌های تولید، آلودگی‌های زیست‌محیطی نیز کمتر می‌شود و می‌توانیم بهره‌وری و میزان تولید را افزایش دهیم. در برخی روش‌های زیست‌فناوری، گیاه می‌تواند پروتئین‌هایی را تولید کند که برای آفات خاصی مانند برخی حشرات زیان‌آور باشد و با تغذیه آفت از گیاه، آن را از بین ببرد. در عین حال، این پروتئین‌ها برای موجودات خونگرم از جمله انسان و سایر جانوران، در چارچوب ارزیابی‌های ایمنی مربوط به هر محصول، خطری ایجاد نمی‌کنند.

ظرفیت گیاهان مقاوم به شوری و خشکی برای مقابله با کم‌آبی

استاد دانشگاه تربیت مدرس با اشاره به ضرورت استفاده از ظرفیت‌های طبیعی گیاهان برای سازگاری با تغییرات اقلیمی، گفت: تغییرات اقلیمی، چه بخواهیم و چه نخواهیم، اتفاق افتاده و شرایط اقلیمی در بسیاری از مناطق، به‌ویژه مناطق گرم و خشک دشوارتر شده است. بنابراین باید از ظرفیت‌های زیستی موجود در طبیعت برای سازگاری با این شرایط استفاده کنیم.

وی با اشاره به گیاهان شورپسند، افزود: برای مثال، زمانی که در اطراف دریاچه‌های نمکی قدم می‌زنیم، در کنار سطوح پوشیده از نمک، گیاهانی مانند علف‌شور را مشاهده می‌کنیم که در شرایط شوری شدید قادر به ادامه حیات هستند. این گیاهان سازوکارهای زیستی خاصی برای تحمل شوری دارند و شناخت این سازوکارها می‌تواند به دانشمندان در تولید ارقام مقاوم‌تر به شوری و کم‌آبی کمک کند.

جلالی با اشاره به اهمیت انتقال ویژگی‌های مطلوب به گیاهان زراعی، اظهار کرد: باید بررسی کنیم گیاهانی که در شرایط دشوار محیطی زنده می‌مانند، از چه مکانیسم‌هایی برای تحمل شوری و خشکی استفاده می‌کنند و چگونه می‌توان از این ظرفیت‌ها برای بهبود ویژگی‌های گیاهان زراعی بهره گرفت. این موضوع به‌ویژه برای مناطقی از کشور که با محدودیت شدید منابع آب مواجه هستند، اهمیت دارد.

وی همچنین با اشاره به تجربه توسعه کشت برخی ارقام مقاوم به خشکی، گفت: در حوزه گیاهان زراعی نیز ارقام و گونه‌هایی توسعه یافته‌اند که در شرایط کم‌آبی عملکرد مناسبی دارند. در یکی از نمونه‌هایی که به آن اشاره کردم، طی کمتر از چهار سال سطح زیر کشت این محصول ۱۲ برابر افزایش یافته است. دلیل استقبال از این محصول، نیاز آبی کمتر، مصرف نهاده پایین‌تر و امکان تولید بیشتر در شرایط محدودیت منابع آب بوده است.

ویرایش ژن؛ راهکاری برای افزایش بهره‌وری در دام و طیور

این استاد دانشگاه در ادامه به کاربرد فناوری‌های نوین زیستی در حوزه دام و طیور اشاره کرد و گفت: در حوزه دامپروری نیز می‌توان از فناوری ویرایش ژن برای افزایش بهره‌وری استفاده کرد. برای مثال، در یک واحد گاوداری با ظرفیت مشخص، بخشی از گوساله‌های متولدشده نر و بخشی ماده هستند و بسته به هدف تولید، ممکن است همه آنها برای یک نوع فعالیت اقتصادی مطلوب نباشند. با استفاده از فناوری‌های نوین ژنتیکی و ویرایش ژن می‌توان به دنبال ایجاد امکان تعیین جنسیت در دام‌ها بود؛ به‌ گونه‌ای که در یک طرح اصلاحی، جنسیت مورد نظر متناسب با هدف تولید، اعم از تولید شیر یا گوشت مدنظر قرار گیرد. چنین فناوری‌هایی در صورت توسعه و تأیید ایمنی و کارایی می‌توانند به افزایش بهره‌وری در صنعت دامپروری کمک کنند.

جلالی با اشاره به ظرفیت‌های زیست‌فناوری در صنعت طیور نیز اظهار کرد: این فناوری‌ها در حوزه طیور و همچنین مقابله با بیماری‌ها، ویروس‌ها و سایر عوامل بیماری‌زا نیز کاربردهای گسترده‌ای دارند که پرداختن به همه آنها در این فرصت امکان‌پذیر نیست.

وی با اشاره به تجربه شخصی‌اش از حضور در یک پروژه علمی در خارج از کشور، با تأکید بر ضرورت جهت‌دهی پایان‌نامه‌ها و رساله‌های دانشگاهی به سمت حل مسائل کشور، خطاب به مسئولان و سیاستگذاران حوزه علم و فناوری، اظهار کرد: می‌توان در سطح کلان برنامه‌ریزی کرد تا هر پایان‌نامه و رساله‌ای که در دانشگاه‌ها تعریف می‌شود، در راستای رفع یکی از مشکلات کشور باشد و بتواند به حل مسائل ملی کمک کند.

وی با اشاره به تجربه فعالیت پژوهشی خود در یک آزمایشگاه خارج از کشور، گفت: زمانی که در آن مجموعه مشغول به کار شدم، در واقع به‌عنوان نیروی علمی استاد فعالیت می‌کردم و در انتقال یک ژن به گیاه کلزا مشارکت داشتم. برای یادگیری یک تکنیک، چهار سال و نیم به‌صورت شبانه‌روزی و روزانه بیش از ۱۲ ساعت در آزمایشگاه کار کردم و بخش قابل توجهی از انرژی دوران جوانی و هزینه‌های زندگی‌ام را صرف این مسیر کردم.

جلالی با طرح این پرسش که چرا چنین فعالیت‌هایی نباید در داخل کشور انجام شود، افزود: چرا باید پایان‌نامه‌های دانشگاهی به کارهایی محدود شوند که صرفاً مقاله‌ای از آنها استخراج شود و در نهایت در قفسه کتابخانه‌ها باقی بمانند؟ اقدامی که امروز در دانشکده کشاورزی دانشگاه تربیت مدرس و با همکاری بنیاد مستضعفان آغاز شده است، می‌تواند به‌ گونه‌ای پیش برود که هم دستاورد علمی و مقاله پژوهشی داشته باشد و هم گرهی از مشکلات کشور باز کند.

امنیت غذایی و ضرورت تامین نان مردم

وی با تأکید بر اهمیت امنیت غذایی، ادامه داد: باید به‌شدت مراقب امنیت غذایی کشور باشیم؛ چراکه اگر روزی نتوانیم نان مردم را تأمین کنیم، با مشکلات جدی مواجه خواهیم شد. بنابراین لازم است در کوتاه‌مدت از همه ظرفیت‌های موجود استفاده کنیم و دانشکده کشاورزی تربیت مدرس نیز این ظرفیت را دارد که به‌عنوان یک پایگاه و الگوی اولیه، چنین رویکردی را در حوزه‌های مختلف دنبال کند.

این استاد دانشگاه با اشاره به ظرفیت‌های زیست‌فناوری و تولید محصولات با ارزش افزوده بالا گفت: در بخش زراعت نیز می‌توان به‌جای اختصاص زمین به کشت محصولاتی مانند چغندرقند و هویج، سراغ کشت گیاهانی رفت که قابلیت تولید پروتئین‌های نوترکیب را دارند؛ محصولاتی که ارزش اقتصادی بسیار بالایی ایجاد می‌کنند و می‌توانند زمینه‌ساز فعالیت‌های فناورانه جدید باشند.

به نقل از ایسنا، جلالی با اشاره به یکی از نمونه‌های این فناوری‌ها، به تولید پروتئین‌های نوترکیب در گیاهان اشاره کرد و گفت: می‌توان با استفاده از فناوری‌های نوین، ظرفیت تولید چنین محصولاتی را در بخش کشاورزی ایجاد کرد.

وی با قدردانی از مسئولان دانشکده کشاورزی دانشگاه تربیت مدرس و بنیاد مستضعفان اظهار امیدواری کرد که این اقدام به الگویی موفق برای سایر بخش‌های کشور تبدیل شود و افزود: هدف باید این باشد که هر پایان‌نامه در راستای تحقق یک هدف مشخص تعریف شود؛ به‌گونه‌ای که پایان‌نامه‌های متعدد مانند قطعات یک پازل در کنار یکدیگر قرار گیرند و در نهایت یک طرح بزرگ و ارزشمند ملی را شکل دهند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا