آینده صنعت تلکام در همگرایی هوش مصنوعی و ارتباطات

هوش مصنوعی به یکی از پیشران‌های اصلی تحول در صنعت مخابرات تبدیل شده است؛ فناوری که از بهینه‌سازی و مدیریت هوشمند شبکه‌های ارتباطی تا ارتقای امنیت سایبری و ارائه خدمات نوین به مشترکان، افق‌های تازه‌ای پیش روی این صنعت گشوده است. در همین راستا، رویداد «هوش مصنوعی در تلکام» امروز در دانشگاه علم و فرهنگ برگزار شد و کارشناسان و فعالان این حوزه در آن، ظرفیت‌ها، فرصت‌ها و چالش‌های به‌کارگیری هوش مصنوعی در صنعت ارتباطات را بررسی کردند.

به گزارش سیناپرس، دکترمحمدحسین ایمانی خوشخو، رئیس دانشگاه علم و فرهنگ و رئیس پارک ملی علوم و فناوری‌های نرم و صنایع فرهنگی، در این رویداد با ابراز خرسندی از برگزاری این همایش علمی در دانشگاه علم و فرهنگ، از سازمان جهاد دانشگاهی خواجه‌نصیر به‌عنوان یکی از مجموعه‌های پیشرو در زمینه ارتباط صنعت و جامعه قدردانی کرد وگفت: ارتباط دانشگاه علم و فرهنگ با موضوع این همایش، ارتباطی مستقیم است. ما طی ماه‌های گذشته از جمله نخستین دانشگاه‌های کشور بودیم که دانشکده هوش مصنوعی و کامپیوتر را با ۱۰ رشته علمی تاسیس کردیم. البته پیشینه برخی از رشته‌های این دانشکده به ۲۰ تا ۳۰ سال قبل بازمی‌گردد و اکنون این رشته‌ها در قالب یک دانشکده گرد هم آمده‌اند.

رئیس دانشگاه علم و فرهنگ با اشاره به ارتباط این دانشگاه با پژوهشگاه‌ها و پژوهشکده‌های جهاد دانشگاهی، این تعامل را یکی از مزیت‌های اصلی دانشگاه دانست و افزود: همکاری با پژوهشگاه‌ها و پژوهشکده‌های جهاد دانشگاهی، از جمله پژوهشکده فناوری اطلاعات، ظرفیت ارزشمندی برای دانشگاه ایجاد کرده و زمینه حضور و فعالیت تعداد بیشتری از دانشجویان را فراهم آورده است.

ایمانی خوشخو با اشاره به افزایش استقبال داوطلبان از دانشگاه علم و فرهنگ اظهار کرد: در پذیرش اخیر مقطع کارشناسی ارشد با افزایش ۱۰ درصدی دانشجو مواجه شدیم. این در حالی است که بسیاری از دانشگاه‌ها برای پر کردن ظرفیت‌های خالی خود به پذیرش دانشجو براساس سوابق تحصیلی روی آورده‌اند؛ اما در دانشگاه علم و فرهنگ با افزایش تقاضا روبه‌رو هستیم و حتی باید ظرفیت‌های آموزشی خود را افزایش دهیم.

وی یکی از دلایل این استقبال را توجه دانشگاه به آموزش مهارت‌محور عنوان کرد و گفت: دانشجویان در این دانشگاه علاوه بر آموزش‌های علمی، مهارت‌های مورد نیاز خود را نیز فرا می‌گیرند. در همین راستا، از این ترم برای نخستین بار ارائه کارنامه مهارتی را آغاز کرده‌ایم؛ به این ترتیب که دانش‌آموختگان دانشگاه، علاوه بر کارنامه آموزشی، یک کارنامه مهارتی نیز دریافت می‌کنند که در آن توانمندی‌ها و مهارت‌های آنان از سوی دانشگاه تأیید می‌شود. این موضوع می‌تواند نقش مهمی در اشتغال دانش‌آموختگان داشته باشد.

رئیس دانشگاه علم و فرهنگ در ادامه با اشاره به اهمیت فناوری‌های ارتباطی و مخابراتی در دنیای امروز بیان کرد: حوزه مخابرات دیگر صرفا به صنعت ارتباطات محدود نمی‌شود و می‌تواند نقش مهمی در توسعه اقتصادی و فرهنگی ایفا کند.

وی با اشاره به پیوند فناوری‌های ارتباطی، گردشگری و هوش مصنوعی افزود: امروزه در دنیا مفهوم گردشگری هوشمند مطرح است و فعالیت‌های گسترده‌ای در این زمینه انجام می‌شود. این حوزه ظرفیت‌های قابل توجهی برای ایجاد اشتغال، کسب درآمد، شکل‌گیری کسب‌وکارهای نوآورانه، توسعه اقتصاد دیجیتال، افزایش بهره‌وری صنایع و تقویت رقابت‌پذیری مقاصد گردشگری دارد.

ایمانی خوشخو در بخش دیگری از سخنان خود به ظرفیت‌های دانشگاه علم و فرهنگ در حوزه فناوری‌های نرم و صنایع فرهنگی اشاره کرد و گفت: این دانشگاه میزبان نخستین و تنها پارک ملی فناوری‌های نرم و صنایع فرهنگی کشور است که به‌صورت تخصصی در این دو حوزه فعالیت می‌کند.

وی با اشاره به فعالیت نزدیک به ۳۰ شرکت در حوزه‌های مختلف صنایع فرهنگی در این مجموعه اظهار کرد: تعدادی از شرکت‌های مستقر در پارک در حوزه بازی‌های مرتبط با موزه و مطالعات موزه‌ای، انیمیشن، بیمه و زمینه‌های دیگر فعالیت می‌کنند. همجواری دانشگاه و پارک نیز فرصتی استثنایی و ارزشمند به شمار می‌رود که امیدواریم فعالان و شرکت‌کنندگان بتوانند از ظرفیت‌های آن به بهترین شکل استفاده کنند.

هوش مصنوعی؛ پیشران تحول در صنعت مخابرات

علی یزدیان، عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس و عضو سابق هیئت‌مدیره سازمان فناوری اطلاعات نیز در این رویداد با تاکید بر ضرورت توسعه و به‌کارگیری هوش مصنوعی گفت: با وجود ظرفیت‌های علمی و دانشگاهی کشور، همچنان فاصله قابل توجهی میان فعالیت‌های پژوهشی و کاربرد عملی این فناوری در بخش‌های مختلف وجود دارد و بسیاری از سازمان‌ها هنوز از قابلیت‌های هوش مصنوعی به‌درستی استفاده نمی‌کنند.

وی با اشاره به نقش سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های ارتباطی در رشد اقتصادی کشور افزود: توسعه نسل‌های سوم و چهارم شبکه‌های ارتباطی، زمینه گسترش کسب‌وکارهای دیجیتال و خدماتی مانند بانکداری الکترونیک را فراهم کرد.

یزدیان با تاکید بر اینکه توسعه فناوری صرفا به تامین تجهیزات محدود نمی‌شود، اظهار کرد: برای پیشرفت در این حوزه باید همزمان به سه بخش سخت‌افزار، نرم‌افزار و دانش و توانمندی نیروی انسانی توجه کرد. خرید تجهیزات و نرم‌افزار به‌تنهایی به معنای دستیابی به فناوری نیست و باید دانش فنی لازم برای استفاده و توسعه آنها نیز در کشور شکل بگیرد.

این عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس با اشاره به ظرفیت هوش مصنوعی مولد در تحلیل داده‌ها گفت: پیش از این، استخراج دانش از متخصصان به مصاحبه و جمع‌آوری دستی اطلاعات نیاز داشت، اما مدل‌های جدید هوش مصنوعی می‌توانند حجم گسترده‌ای از اطلاعات را مطالعه و تحلیل کنند و بر اساس آنها پاسخ‌های مورد نیاز را ارائه دهند.

وی افزود: در صنعت مخابرات حجم زیادی داده وجود دارد که با استفاده از عامل‌های هوش مصنوعی (AI Agents) و توان پردازشی مناسب می‌توان آنها را تحلیل کرد و در اختیار بخش‌های مختلف مدیریتی قرار داد. یکی از مزیت‌های مهم این فناوری، امکان تعامل با سامانه‌ها از طریق زبان طبیعی است؛ به‌گونه‌ای که کارشناسان می‌توانند درخواست‌های خود را مطرح کنند و پاسخ یا راهکار مورد نیاز را دریافت کنند.

یزدیان با بیان اینکه عامل‌های هوش مصنوعی می‌توانند به دستیار کارشناسان و اپراتورهای مخابراتی تبدیل شوند، اظهار کرد: این سامانه‌ها در نسل جدید شبکه‌ها می‌توانند در بخش‌های مختلف، از جمله لایه دسترسی، هسته، انتقال و ارائه خدمات به کار گرفته شوند. با این حال، مسئولیت نهایی و تأیید اقدامات باید همچنان بر عهده کارشناسان انسانی باشد.

وی با تاکید بر اینکه کاربرد هوش مصنوعی نباید به تولید متن و تصویر محدود شود، گفت: این فناوری ظرفیت استفاده در تمام بخش‌های صنعت مخابرات، از طراحی و نگهداری سخت‌افزار و مدیریت شبکه تا تحقیق و توسعه و مدیریت سازمانی را دارد. برای نمونه، اپراتورهای مخابراتی می‌توانند با تحلیل داده‌های کاربران، عواملی مانند افت کیفیت سیگنال، نارضایتی مشترکان و احتمال تغییر اپراتور را شناسایی کنند و پیش از بروز مشکلات جدی، برای رفع آنها اقدام کنند.

عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس، مدیریت و ساماندهی داده‌ها را یکی از مهم‌ترین الزامات توسعه هوش مصنوعی در صنعت مخابرات دانست و گفت: داده‌های بسیاری از سازمان‌ها پراکنده و نامنظم هستند و برای بهره‌برداری موثر از هوش مصنوعی باید معماری مرجع مشخصی برای اپراتورهای مخابراتی و سازمان‌ها طراحی شود.

وی با تاکید بر اهمیت حاکمیت داده افزود: باید سازوکار مشخصی برای جمع‌آوری، نگهداری، مدیریت و استفاده از داده‌ها وجود داشته باشد. همچنین توسعه مدل‌ها و سامانه‌های هوش مصنوعی بومی ضروری است تا داده‌های ارزشمند سازمان‌ها بدون ضابطه در اختیار سامانه‌های خارجی قرار نگیرند.

هوش مصنوعی؛ راهکار مقابله با تهدیدهای فزاینده امنیت سایبری در مخابرات

شهریار بیژنی، مدیرعامل شرکت دانش‌بنیان فراکنش و عضو هیئت علمی دانشگاه شاهد نیز در این رویداد با اشاره به افزایش تهدیدهای سایبری و ضرورت استفاده از هوش مصنوعی برای مقابله با آنها، گفت: امروزه سرعت و پیچیدگی حملات سایبری به اندازه‌ای افزایش یافته است که روش‌های سنتی مبتنی بر قواعد از پیش تعریف‌شده و تحلیل انسانی، به‌تنهایی پاسخگوی شناسایی و مقابله با این تهدیدها نیستند.

وی با اشاره به آمارهای منتشرشده درباره حملات سایبری در سال ۲۰۲۵ اظهار کرد: تعداد حملات سایبری در جهان افزایش بی‌سابقه‌ای داشته و به‌طور متوسط هر سازمان در هفته با ۲۸۶ حمله مواجه شده است. همچنین حدود ۲۳ درصد حملات با استفاده از هوش مصنوعی مولد و برای خودکارسازی فرایندهایی مانند شناسایی اهداف، تولید پیام‌های فیشینگ و ساخت بدافزار انجام شده‌اند.

بیژنی با بیان اینکه حملات سایبری به اپراتورهای تلفن همراه نیز روند افزایشی داشته است، افزود: حملات به اپراتورهای تلفن همراه در سال گذشته افزایش یافته و حملات مخرب در این حوزه طی سه سال گذشته حدود چهار برابر شده است. از سوی دیگر، خسارت ناشی از کلاهبرداری‌ها و سوءاستفاده‌های مخابراتی نیز به رقم قابل توجهی رسیده است.

وی ادامه داد: در چنین شرایطی، تهدیدها سریع‌تر، پنهان‌تر و نزدیک‌تر به زیرساخت‌های شبکه شده‌اند و دیگر نمی‌توان صرفا با تکیه بر امضاهای دیجیتال و قواعد ثابت، همه حملات را شناسایی کرد به همین دلیل، تحلیل رفتار کاربران و شبکه، شناسایی ناهنجاری‌ها و واکنش سریع و هوشمندانه به تهدیدها اهمیت بیشتری پیدا کرده است.

مدیرعامل شرکت دانش‌بنیان فراکنش با اشاره به کمبود نیروی انسانی متخصص در حوزه امنیت سایبری گفت: در سال گذشته حدود ۴ میلیون و ۸۰۰ هزار فرصت شغلی در حوزه امنیت سایبری در جهان بدون متقاضی باقی ماند. از سوی دیگر، بررسی‌های مجمع جهانی اقتصاد در سال ۲۰۲۵ نشان می‌دهد ۹۵ درصد سازمان‌ها با کمبود مهارت‌هایی مانند هوش مصنوعی، ارزیابی ریسک، امنیت نرم‌افزار و مدیریت حاکمیت و انطباق مواجه هستند بنابراین مسئله فقط کمبود نیروی متخصص نیست، بلکه نیروهای فعال در این حوزه نیز باید مهارت‌های متناسب با تحولات جدید فناوری را کسب کنند.

این عضو هیئت علمی دانشگاه شاهد، استفاده از هوش مصنوعی در چهار مرحله برنامه‌ریزی و پیشگیری، کشف تهدید، تحلیل و درک شرایط حادثه و تصمیم‌گیری و پاسخ را ضروری دانست و گفت: هوش مصنوعی می‌تواند با تحلیل داده‌های مختلف، ناهنجاری‌ها را شناسایی کند و درک دقیق‌تری از شرایط و زمینه وقوع یک حادثه امنیتی به کارشناسان ارائه دهد.

مدیرعامل شرکت دانش‌بنیان فراکنش در ادامه با اشاره به فرصت‌های اقتصادی توسعه راهکارهای هوشمند امنیت سایبری گفت: هوش مصنوعی می‌تواند علاوه بر کاهش هزینه‌های امنیتی و جلوگیری از خسارت‌های ناشی از حملات، زمینه ایجاد خدمات جدید برای اپراتورهای مخابراتی را فراهم کند.

وی افزود: اپراتورهای تلفن همراه می‌توانند محصولات و خدمات امنیتی مبتنی بر هوش مصنوعی را به مشترکان عادی و سازمانی ارائه دهند. به این ترتیب، امنیت سایبری صرفا یک مرکز هزینه برای اپراتورها نخواهد بود، بلکه می‌تواند به حوزه‌ای درآمدزا و زمینه‌ای برای توسعه بازار خدمات جدید تبدیل شود.

بیژنی در پایان بر ضرورت حرکت به سمت شبکه‌های هوشمند و خودمختار تاکید کرد و گفت: استفاده از یادگیری ماشین و هوش مصنوعی در کنار شناخت دقیق نیازهای کسب‌وکار، می‌تواند مدیریت شبکه و مقابله با تهدیدهای امنیتی را متحول کند. این تحول باید به‌گونه‌ای پیش برود که اقدامات خودکار، امکان بازگشت و نظارت انسانی داشته باشند.

هوش مصنوعی؛ راهبردی برای افزایش بهره‌وری شبکه‌های مخابراتی

مهدی مشیری، از اعضای شرکت ارتباطات زیرساخت نیز در این رویداد با تاکید بر ضرورت حرکت به سمت استفاده کاربردی از هوش مصنوعی در صنعت مخابرات گفت: هوش مصنوعی می‌تواند بهره‌وری و بهره‌برداری از شبکه‌های مخابراتی و زیرساخت‌های ارتباطی را بهبود بخشد و زمینه طراحی و استفاده بهینه‌تر از این شبکه‌ها را فراهم کند.

وی با اشاره به تجربه‌های گذشته صنعت مخابرات در به‌کارگیری فناوری‌های جدید اظهار کرد: انتخاب رویکرد و روش مناسب برای استفاده از فناوری‌های نوین اهمیت زیادی دارد؛ چراکه در سال‌های گذشته اقدامات متعددی در این حوزه انجام شده، اما همه آنها به نتایج مورد انتظار نرسیده‌اند.

مشیری با بیان اینکه شرکت ارتباطات زیرساخت در سال‌های گذشته از هوش مصنوعی در برخی فرایندهای طراحی شبکه استفاده کرده است، افزود: این فناوری نباید صرفا به‌عنوان موضوعی جذاب و نمایشی مطرح شود، بلکه باید کاربردهای عملی آن در صنعت مشخص شود. تعامل دانشگاه، صنعت و شرکت‌های دانش‌بنیان می‌تواند در شناسایی این کاربردها و توسعه راهکارهای مؤثر نقش مهمی داشته باشد.

وی با اشاره به ظرفیت اقتصادی بازار هوش مصنوعی در شبکه‌های مخابراتی گفت: برآوردها نشان می‌دهد ارزش این بازار در جهان از حدود ۷۳.۵ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۴ به ۱۸۴.۵ میلیارد دلار تا سال ۲۰۳۰ خواهد رسید. در هند نیز پیش‌بینی شده است این بازار از حدود چهار میلیارد دلار در سال ۲۰۲۴ به ۱۲ میلیارد دلار در سال ۲۰۳۰ افزایش یابد که حمایت دولت از توسعه زیرساخت‌های ارتباطی و مخابراتی از عوامل مؤثر در این رشد است.

این عضو شرکت ارتباطات زیرساخت تأکید کرد: کاربرد هوش مصنوعی در شبکه‌های ارتباطی به صنعت مخابرات محدود نمی‌شود و حوزه‌هایی مانند کشاورزی، نفت و گاز، حمل‌ونقل و ساختمان نیز می‌توانند از ظرفیت‌های آن در فرایندهای دیجیتال بهره‌مند شوند.

گزارش: فرزانه صدقی