راز آیین قربانی اینکاها در مو و ناخن مومیایی‌های باستانی
بررسی مو و ناخن هشت کودک قربانی‌شده در آیین‌های امپراتوری اینکا نشان می‌دهد آن‌ها پیش از مرگ کوکا و الکل مصرف کرده بودند؛ یافته‌ای که احتمال می‌دهد این مواد برای کاهش خستگی و تحمل دشواری‌های سفر به مکان‌های مقدس استفاده می‌شدند.
به گزارش سیناپرس، بقایای مومیایی‌شده کودکانی که حدود ۵۰۰ سال پیش در ارتفاعات کوهستانی آرژانتین و پرو جان خود را از دست دادند، اطلاعات تازه‌ای درباره آیین‌های مذهبی و نحوه آماده‌سازی قربانیان در امپراتوری اینکا آشکار کرده است. پژوهشگران با تحلیل نمونه‌های مو و ناخن هشت کودک دریافتند که مصرف برخی مواد روان‌فعال، از جمله کوکا و الکل، بخشی از ماه‌ها یا هفته‌های پیش از مرگ آن‌ها بوده است.
این کودکان در مراسمی موسوم به «کاپاکوچا» (Capacocha) قربانی می‌شدند؛ آیینی مذهبی که در رویدادهای مهم حکومتی، جشن‌های بزرگ یا هنگام وقوع بلایای طبیعی برگزار می‌شد و هدف آن جلب رضایت خدایان بود.
رد مواد مصرفی در مو و ناخن کودکان
پژوهشگران به سرپرستی داگمارا سوچا، باستان‌شناس دانشگاه ورشو، نمونه‌های مو و ناخن هشت مومیایی را بررسی کردند. این بافت‌ها به دلیل داشتن کراتین می‌توانند آثار شیمیایی برخی مواد مصرف‌شده را در خود حفظ کنند و اطلاعاتی درباره مصرف این ترکیبات در هفته‌ها یا ماه‌های پیش از مرگ به دست دهند.
آزمایش‌ها نشان داد در هر شش نمونه مویی که برای بررسی کوکا در دسترس بود، کوکائین و متابولیت آن، بنزوئیل‌اکگونین، وجود داشت. این یافته با مصرف برگ‌های گیاه کوکا سازگار است؛ گیاهی که استفاده از آن در فرهنگ جوامع منطقه آند سابقه‌ای طولانی دارد.
جویدن برگ کوکا می‌تواند به کاهش احساس گرسنگی و خستگی کمک کند. از آنجا که کودکان منتخب برای اجرای این آیین گاه مسافت‌های طولانی را در مسیرهای دشوار کوهستانی طی می‌کردند، پژوهشگران احتمال می‌دهند مصرف این گیاه به تحمل فشار جسمانی سفر کمک کرده باشد.
در نمونه‌های برخی کودکان، ماده‌ای به نام کوکاتیلن نیز شناسایی شد. این ترکیب زمانی در بدن تولید می‌شود که کوکائین و الکل به‌طور هم‌زمان حضور داشته باشند؛ بنابراین، وجود آن شواهدی از مصرف هر دو ماده فراهم می‌کند.
از نوشیدنی ذرت تا ترکیبات روان‌فعال گیاهی
پژوهشگران احتمال می‌دهند الکل مصرف‌شده به شکل «چیچا» بوده باشد؛ نوشیدنی تخمیری تهیه‌شده از ذرت که در آیین‌های مذهبی اینکا جایگاه مهمی داشت.یکی دیگر از یافته‌های قابل توجه، شناسایی ماده‌ای به نام هارمین در ناخن دختری ۱۴ ساله بود که به «دوشیزه آمپاتو» یا خوانیتا شهرت دارد.
هارمین ترکیبی روان‌فعال است که در چندین گیاه، از جمله تاک Banisteriopsis caapi بومی جنگل‌های آمازون، یافت می‌شود. این گیاه در تهیه نوشیدنی آیینی آیاهواسکا به کار می‌رود و ترکیبات آن می‌توانند بر فعالیت برخی مسیرهای انتقال‌دهنده‌های عصبی تأثیر بگذارند.
با این حال، پژوهشگران نتوانستند مشخص کنند هارمین موجود در نمونه ناخن این دختر دقیقاً از کدام گیاه منشأ گرفته است. شناسایی این ماده در مومیایی خوانیتا، در کنار یافته‌های پیشین از دو مومیایی دیگر در کوه آمپاتو، این احتمال را مطرح می‌کند که گیاهان آمازونی برای استفاده‌های آیینی به مناطق مرتفع آند منتقل می‌شده‌اند.
چرا نشانه‌ای از مواد توهم‌زا پیدا نشد؟
یکی از پرسش‌های اصلی پژوهش این بود که آیا مواد مصرف‌شده به‌منظور ایجاد حالت‌های تغییر‌یافته هوشیاری و آماده‌سازی روانی کودکان برای مراسم قربانی استفاده می‌شدند یا هدف دیگری داشتند. پژوهشگران نمونه‌ها را از نظر وجود چند ماده توهم‌زا، از جمله مسکالین، دی‌ام‌تی و بوفوتنین، بررسی کردند؛ اما هیچ‌یک از این ترکیبات در نمونه‌های تحلیل‌شده شناسایی نشد. البته نبود این مواد در مو و ناخن، مصرف احتمالی آن‌ها در روزهای پایانی زندگی را به‌طور کامل رد نمی‌کند؛ زیرا مصرف یک‌باره ممکن است اثری قابل شناسایی در این بافت‌ها بر جای نگذاشته باشد.
با وجود این محدودیت، نبود شواهد مستقیم از مواد توهم‌زا این احتمال را تقویت می‌کند که برخی از مواد مصرفی کودکان بیش از آنکه برای ایجاد توهم به کار رفته باشند، به کاهش خستگی و تحمل دشواری‌های جسمی و روانی سفر کمک می‌کرده‌اند.
سوچا در توضیح نتایج می‌گوید تنوع مواد شناسایی‌شده نشان می‌دهد آماده‌سازی کودکان برای مراسم کاپاکوچا احتمالاً پیچیده‌تر و متنوع‌تر از تصورات پیشین بوده است.
تفاوت‌های منطقه‌ای در آیین‌های اینکا
بررسی مومیایی یک دختر هشت‌ساله که در کوه چوشا در آرژانتین پیدا شده بود، اطلاعات بیشتری درباره ماه‌های پایانی زندگی او فراهم کرد. موهای این کودک نشانه‌های شیمیایی حدود شش ماه را در خود حفظ کرده بود و پژوهشگران با بررسی بخش‌های مختلف آن توانستند تغییرات احتمالی مصرف مواد را در این دوره دنبال کنند.
یافته‌ها نشان می‌داد مصرف کوکا در طول این ماه‌ها نوسان داشته و در ماه پایانی پیش از مرگ کاهش یافته است؛ در همین دوره، نشانه‌هایی از مصرف الکل نیز مشاهده شد. با این حال، پژوهشگران هشدار می‌دهند که این تغییرات ممکن است تا حدی ناشی از تفاوت در نحوه جذب و حفظ ترکیبات در مو باشد و لزوماً بیانگر تغییر قطعی در میزان مصرف نیست.
تفاوت میان نمونه‌های بررسی‌شده همچنین می‌تواند بازتابی از تنوع فرهنگی و مذهبی در امپراتوری اینکا باشد. هرچند کاپاکوچا آیینی حکومتی و فراگیر بود، جوامع مختلف این امپراتوری باورها، سنت‌ها و خدایان محلی متفاوتی داشتند.
پژوهشگران قصد دارند با بررسی نمونه‌های بیشتر و مطالعه مکان‌های مقدس کوهستانی با فناوری‌هایی مانند پهپاد، لیدار و رادار نفوذی زمین، اطلاعات دقیق‌تری درباره خاستگاه این کودکان، زندگی پیش از انتخاب برای قربانی‌شدن و مراحل آماده‌سازی آن‌ها به دست آورند.
این یافته‌ها در مجموع نشان می‌دهد بررسی آثار شیمیایی باقی‌مانده در بافت‌های مومیایی‌شده می‌تواند به بازسازی بخشی از زندگی روزمره و آیین‌های جوامع باستانی کمک کند؛ هرچند تفسیر انگیزه‌های تاریخی مصرف این مواد همچنان به شواهد بیشتری نیاز دارد.
نتایج این پژوهش در نشریه علمی Antiquity منتشر شده است.