سواد بدنی؛ کلید طلایی کاهش وزن و افزایش تحرک در نوجوانان
در تحقیق جدیدی که به دست پژوهشگران کشور به اجرا درآمده است، جایگاه سواد بدنی در میان دانش‌آموزان به همراه پیوند آن با معیارهای مرتبط با سلامت جسمانی و شیوه تحرک روزانه مورد ارزیابی قرار گرفته است.
به گزارش سیناپرس، مفهوم سواد بدنی امروزه در کانون توجه سیاست‌گذاری‌های بین‌المللی تندرستی قرار دارد؛ چارچوبی جامع که تنها به ورزش کردن محدود نمی‌شود، بلکه ترکیبی هماهنگ از انگیزه، اعتمادبه‌نفس، توانمندی فیزیکی، درک عمیق و دانش پایدار فرد برای استمرار فعالیت‌های جسمانی در تمام طول حیات است. فعالیت بدنی منظم نقشی بازدارنده در برابر بیماری‌های مزمن نظیر امراض قلبی، دیابت نوع دو و سرطان‌ها ایفا می‌کند و کارکرد مغز و شادابی روان را بهبود می‌بخشد. دستیابی به جامعه‌ای سالم در گرو ارتقای سواد بدنی است، زیرا افرادی که از این مهارت حیاتی بهره‌مند هستند، نه‌تنها تعهد بیشتری به ورزش نشان می‌دهند، بلکه عادات زیان‌بار و بی‌تحرکی را بهتر کنار می‌گذارند و توان حرکتی خویش را ارتقا می‌دهند.
ضرورت واکاوی این مهارت بنیادی در دوره نوجوانی از آن جهت است که بیشتر مطالعات گذشته به کودکان متمرکز بوده‌اند، در شرایطی که نوجوانی برهه تثبیت عادات و شکل‌گیری هویت اجتماعی است. سواد بدنی به نوجوانان شایستگی لازم برای هدایت صحیح بدن در محیط‌های گوناگون را اعطا کرده و اعتمادبه‌نفس آن‌ها را در برقراری تعاملات اجتماعی تقویت می‌کند. با توجه به تفاوت‌های فردی و زمینه‌های فرهنگی، نهادهای مرجع جهانی مانند یونسکو و سازمان بهداشت جهانی ترویج این مهارت را به اندازه سواد خواندن و نوشتن ضروری خوانده‌اند تا با ساختن جوامعی پویا، بار سنگین ناشی از بیماری‌ها بر دوش نظام درمان سبک‌تر گردد.
در راستای شناسایی وضعیت این مؤلفه بنیادی در کشور، لیلا ضامنی، استادیار گروه تربیت‌بدنی و علوم ورزشی واحد ساری دانشگاه آزاد اسلامی، همراه با دو پژوهشگر دیگر از همین واحد دانشگاهی و با همراهی و همکاری علمی دانشگاه شمال، پژوهشی هدفمند را به اجرا درآوردند تا وضعیت سواد بدنی و پیوند آن را با شاخص‌های منتخب تندرستی در مقطع نوجوانی بسنجند.
این مطالعه روی ۷۶۰ نفر از دانش‌آموزان دوره دوم متوسطه مدارس استان مازندران انجام شد. اطلاعات جامعی پیرامون مشخصات جمعیت‌شناختی، پایگاه اجتماعی و اقتصادی، نمره سواد بدنی، الگوهای فعالیت جسمانی و رفتارهای بی‌تحرکی با ابزار پرسشنامه گردآوری گشت و در نهایت داده‌های حاصله مورد تجزیه و تحلیل آماری دقیق قرار گرفت.
یافته‌های مطالعه آشکار ساخت که میانگین نمره کل سواد بدنی، خرده‌مقیاس اعتمادبه‌نفس و همچنین میزان فعالیت بدنی در دانش‌آموزان پسر بیشتر از دانش‌آموزان دختر بوده است. از سویی دیگر، دختران رفتارهای بی‌تحرکی و نشستن طولانی‌مدت بیشتری را در مقایسه با پسران تجربه می‌کردند، هرچند مدت‌زمان کار با صفحات نمایش مانند رایانه و تلفن همراه در میان پسران در سطح بالاتری قرار داشت. این پژوهش رابطه مستقیم و معنادار سواد بدنی با فعالیت جسمانی منظم و ارتباط معکوس آن با وزن نامناسب و بی‌تحرکی را تایید نمود.
به نقل از ایسنا، در جمع‌بندی نهایی پژوهشگران مشخص گردید که معیارهای شاخص توده بدن، میزان فعالیت جسمانی و زمان بی‌تحرکی، توانمندترین شاخص‌ها برای پیش‌بینی و تعیین درجه سواد بدنی در نوجوانان به شمار می‌روند. از این رو ارتقای تحرک بدنی و اصلاح وزن، همراه با مدیریت هدفمند رفتارهای نشسته به صورت اختصاصی بر اساس جنسیت، به‌خصوص برای دختران نوجوان، نقشی سرنوشت‌ساز در بالندگی سواد بدنی و نهادینه‌سازی سلامت عمومی آنان ایفا می‌نماید.
این دستاوردها که در «مجله دانشگاه علوم پزشکی جیرفت» منتشر شده است، نشان‌دهنده لزوم بازنگری در راهبردهای ورزش دانش‌آموزی و از بین بردن موانع حضور فعالانه دختران در فعالیت‌های تربیت‌بدنی است. برای دستیابی به فرصت‌های عادلانه و متوازن، تدوین راهبردهای حمایتی، حضور مدیران زن در رده‌های عالی ورزشی، برابری تخصیص اعتبارات در بخش‌های دولتی و خصوصی، آگاهی‌بخشی و تبلیغات هدفمند در ورزش بانوان، و ارتقای بینش والدین و فرزندان در زمینه خطرات بی‌تحرکی ضرورتی انکارناپذیر دارد.
