بهترین وقت نوشیدن قهوه چه زمانی است؟
قهوه برای بسیاری از مردم بخشی از شروع روز است؛ اما یک سؤال ساده همیشه مطرح است: آیا واقعاً زمان خاصی برای نوشیدن قهوه وجود دارد که اثر آن را بهتر کند؟ در این گزارش قصد داریم این موضوع را بر اساس مطالعات علمی بررسی کنیم.
به گزارش سیناپرس، قهوه یکی از پرمصرف‌ترین نوشیدنی‌های جهان است و بخش مهمی از اثرات فوری آن به کافئین مربوط می‌شود. کافئین با مسدود کردن گیرنده‌های آدنوزین در مغز، احساس خواب‌آلودگی را کاهش می‌دهد و هوشیاری را افزایش می‌دهد. اما همین ماده می‌تواند ساعت‌ها در بدن باقی بماند؛ به همین دلیل، زمانی که قهوه مصرف می‌کنیم، به‌ویژه در نیمه دوم روز، می‌تواند بر خواب شبانه اثر بگذارد.
یک تحلیل نظام‌مند که داده‌های ۱۴۱ مقاله و ۴۷۱۴ فرد بزرگسال را بررسی کرده است، نشان می‌دهد سرعت متابولیسم و دفع کافئین بین افراد تفاوت زیادی دارد. به‌طور معمول، نیمه‌عمر کافئین حدود چند ساعت است، اما عواملی مانند ژنتیک، مصرف سیگار، استفاده از برخی داروها و شرایط فیزیولوژیک می‌توانند این زمان را تغییر دهند. بنابراین ممکن است یک نفر بعدازظهر قهوه بنوشد و مشکلی در خواب نداشته باشد، در حالی که فرد دیگری با همان مقدار قهوه تا شب بیدار بماند.
از این نظر، یکی از مهم‌ترین یافته‌های علمی درباره زمان مصرف قهوه، نه «بهترین زمان»، بلکه آخرین زمان مناسب است. پژوهشگران مرکز پژوهش اختلالات خواب بیمارستان هنری فورد و دانشکده پزشکی وین در مطالعه‌ای تصادفی در سال ۲۰۱۳ نشان دادند که مصرف ۴۰۰ میلی‌گرم کافئین حتی شش ساعت پیش از زمان خواب نیز می‌تواند خواب را مختل کند. بنابراین اگر فردی ساعت ۱۱ شب می‌خوابد، مصرف مقدار قابل‌توجهی کافئین از حدود ساعت ۵ عصر به بعد ممکن است برای خواب او مشکل‌ساز شود. البته حساسیت افراد یکسان نیست اما آیا این بدان معناست که قهوه حتماً باید صبح نوشیده شود؟
یکی از مهم‌ترین مطالعات مرتبط با این پرسش در سال ۲۰۲۵ در مجله تخصصی European Heart Journal منتشر شد. در این مطالعات، پژوهشگران دانشگاه تولین، دانشگاه هاروارد، بیمارستان بریگام و چند مؤسسه دیگر، داده‌های ۴۰۷۲۵ بزرگسال آمریکایی را بررسی و یافته‌ها را در گروه دیگری شامل ۱۴۶۳ نفر نیز اعتبارسنجی کردند. در این پژوهش، افرادی که الگوی مصرف قهوه آنها عمدتاً صبحگاهی بود، در طول پیگیری چندساله با خطر پایین‌تر مرگ‌ومیر کلی و مرگ‌ومیر قلبی‌عروقی مواجه بودند.
این نتیجه در نگاه اول می‌تواند به این برداشت منجر شود که صبح بهترین زمان نوشیدن قهوه است، اما برای نتیجه گیری فوق، یک نکته مهم وجود دارد: این پژوهش مشاهده‌ای بود یعنی پژوهشگران افراد را برای نوشیدن قهوه در ساعت خاصی به‌صورت تصادفی تقسیم نکردند. بنابراین ممکن است عوامل دیگری نیز در این ارتباط نقش داشته باشند؛ برای مثال، افرادی که بیشتر صبح قهوه می‌نوشند ممکن است الگوی خواب، فعالیت روزانه، رژیم غذایی یا سبک زندگی متفاوتی داشته باشند. حتی نویسندگان و پژوهشگران دیگر نیز بر ضرورت بررسی نقش ریتم شبانه‌روزی و سایر عوامل تأکید کرده‌اند.
موضوع دیگری که گاهی درباره قهوه صبحگاهی مطرح می‌شود، «کورتیزول» است. کورتیزول در ساعات ابتدایی روز به‌طور طبیعی افزایش می‌یابد و برخی توصیه‌های اینترنتی بر همین اساس می‌گویند بهتر است قهوه را چند ساعت بعد از بیدار شدن نوشید. اما شواهد انسانی چنین قانون ساده‌ای را تأیید نمی‌کنند.
مطالعه‌ای با مشارکت ۹۶ نفر نشان داد که پاسخ کورتیزول به کافئین به میزان مصرف معمول فرد نیز وابسته است و در مصرف‌کنندگان منظم، بدن نسبت به بخشی از این پاسخ سازگار می‌شود. بنابراین نمی‌توان یک ساعت مشخص را صرفاً بر اساس کورتیزول به‌عنوان «بهترین زمان» تعیین کرد.
لازم به ذکر است که پژوهش ها نشان می دهد حتی شرایطی که قهوه در آن مصرف می‌شود نیز اهمیت دارد. در مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۰، پژوهشگران دانشگاه باث در ۲۹ فرد سالم دریافتند که مصرف قهوه پرکافئین پس از یک شب خواب مختل، پاسخ گلوکز و انسولین بدن را پس از مصرف غذا تغییر می‌دهد. این یافته به معنای زیان قطعی قهوه نیست؛ بلکه نشان می‌دهد اثر کافئین می‌تواند با وضعیت خواب و شرایط متابولیک فرد تغییر کند.
از سوی دیگر، اگر هدف فرد از نوشیدن قهوه افزایش هوشیاری یا بهبود عملکرد ورزشی باشد، زمان‌بندی می‌تواند متفاوت باشد. مرورهای نظام‌مند و متاآنالیزهای انسانی نشان داده‌اند که کافئین، به‌ویژه هنگامی که حدود یک ساعت پیش از فعالیت ورزشی مصرف شود، می‌تواند در برخی شرایط عملکرد استقامتی را بهبود دهد. بنابراین برای ورزشکار، «بهترین زمان» ممکن است به زمان تمرین وابسته باشد، نه ساعت خاصی از شبانه روز.
در نتیجه، علم تاکنون یک ساعت جادویی برای نوشیدن قهوه تعیین نکرده است. شواهد موجود بیشتر از این دیدگاه حمایت می‌کنند که صبح می‌تواند زمان مناسبی برای مصرف قهوه باشد، اما مهم‌تر از آن، فاصله مناسب با زمان خواب و میزان حساسیت فرد به کافئین است.
اگر قهوه صبحگاهی باعث افزایش هوشیاری می‌شود و خواب شبانه را مختل نمی‌کند، دلیلی علمی برای اجبار به تغییر ساعت آن وجود ندارد. در مقابل، برای فردی که خوابش با کافئین مختل می‌شود، رعایت فاصله دست‌کم حدود شش ساعت با زمان خواب می‌تواند اهمیت بیشتری از انتخاب یک ساعت خاص در صبح داشته باشد.
پس شاید پرسش دقیق‌تر به جای «بهترین ساعت نوشیدن قهوه چیست؟» این باشدکه قهوه را چه زمانی بنوشیم که بیشترین فایده مورد انتظار را داشته باشد و کمترین اختلال را در خواب و زندگی روزمره ایجاد کند؟ پاسخ این پرسش برای هر فرد می‌تواند اندکی متفاوت باشد و شواهد فعلی نیز همین تفاوت فردی را جدی می‌گیرند.
گزارش: فاطمه کردی
