فناوری ایرانی؛ فاضلاب صنعتی را به آب و انرژی تبدیل میکند
یک سامانه بیهوازی ایرانی با حذف ۹۰ تا ۹۵ درصد مواد آلی پساب و تولید گاز متان، آماده ورود به مقیاس صنعتی است؛ فناوران از دولت میخواهند اجرای یک پایلوت بزرگ را حمایت کند.
به گزارش سیناپرس، در شرایطی که افزایش برداشت از منابع آب و آلودگی ناشی از پسابهای صنعتی، همزمان منابع آب و سلامت محیط زیست را تهدید میکند، فناوران کشور با مهندسی توسعه سیستمهای نوین، راندمان تصفیه پسابهای صنعتی را افزایش دادند و معتقدند استفاده از ظرفیت فناورانه و حمایت دولت از اجرای راهکارهای عملی میتواند بخشی از مشکلات موجود در حوزه آب را حل کند.
پساب صنعتی یکی از جدیترین حلقههای اتصال میان فعالیتهای تولیدی، بحران آب و تخریب محیط زیست است؛ چراکه فاضلاب صنایع، بسته به نوع فرآیند تولید، میتواند حاوی بار بالای مواد آلی، ترکیبات شیمیایی، چربی و روغن، فلزات سنگین و سایر آلایندهها باشد و در صورت تصفیه ناکافی، آلودگی را از محیط صنعتی به منابع آب سطحی و زیرزمینی منتقل کند. از سوی دیگر، در شرایط تشدید تنش آبی، تصفیه و بازچرخانی پساب دیگر صرفاً یک اقدام زیستمحیطی نیست، بلکه بخشی از مدیریت منابع آب و استمرار فعالیت صنعتی به شمار میرود.
در این میان، فناوریهای بیهوازی یکی از رویکردهای مورد استفاده در تصفیه پسابهای با بار آلی بالا هستند؛ در این فرآیند، میکروارگانیسمهای بیهوازی مواد آلی را تجزیه کرده و بخشی از محصولات حاصل به بیوگاز از جمله متان تبدیل میشود. در راکتورهای بیهوازی دارای لجن گرانولی نیز امکان تصفیه پساب با بار آلی بالا و جمعآوری گاز تولیدشده فراهم میشود و در صورت طراحی و بهرهبرداری مناسب، این گاز میتواند به عنوان یک منبع انرژی مورد استفاده قرار گیرد.
در همین راستا، عباس خدابنده، از فناوران یک شرکت فناور فعال در حوزه تصفیه فاضلاب و یکی از امضاکنندگان نامه جمعی از استادان دانشگاه، شرکتهای دانشبنیان و فعالان محیط زیست به دولت برای ارائه راهکارهای علمی مقابله با بحرانهای محیط زیستی، از توسعه یک سیستم نوین تصفیه پساب صنعتی خبر میدهد؛ سیستمی مبتنی بر فرآیند بیهوازی که به گفته وی، با هدف افزایش راندمان حذف مواد آلی، کاهش فضای مورد نیاز تصفیهخانه، جمعآوری گازهای حاصل از فرآیند و فراهم کردن امکان استفاده از این گاز در مصارف صنعتی طراحی و مهندسی شده است.
وی در گفتوگویی خبری با اشاره به تجربه اجرای پایلوت این فناوری در صنایع مختلف، بر ضرورت عبور از راهکارهای صرفا سنتی و حرکت به سمت فناوریهایی متناسب با تغییر کمّی و کیفی پسابهای صنعتی تاکید میکند. وی معتقد است بخشی از مشکلات موجود در تصفیه پساب صنعتی، نه به فقدان دانش فنی، بلکه به فاصله میان ظرفیت علمی کشور و اجرای این ظرفیت در مقیاس صنعتی بازمیگردد؛ موضوعی که در نامه جمعی از متخصصان به دولت نیز مورد تأکید قرار گرفته و امضاکنندگان آن خواستار میدان دادن به دانشگاهها، شرکتهای فناور و متخصصان برای ارائه و اجرای راهکارهای علمی و عملیاتی حل بحرانهای محیط زیستی شدهاند.
به بیان ساده، مسئله اصلی این است که پساب صنعتی نباید از یک «آلاینده» به یک «آلاینده پنهان» تبدیل شود؛ بلکه باید با تکیه بر دانش و فناوری، تصفیه، بازچرخانی و در صورت امکان، بخشی از ظرفیت انرژی موجود در آن نیز بازیابی شود.
افزایش راندمان تصفیه پساب صنعتی با بومی سازی فناوری جهانی
عباس خدابنده، از فناوران یکی از شرکتهای فناور فعال در حوزه تصفیه فاضلاب در گفتوگویی خبری با اشاره به فعالیت این شرکت در زمینه ساخت و راهاندازی سیستمهای نوین تصفیه فاضلاب، گفت: این شرکت در زمینه ساخت و راهاندازی سیستمهای نوین تصفیه فاضلاب فعالیت میکند که یکی از این سیستمها، سیستمهای ECSP (External Circulation Sludge) است که شرکت هیدروتان هلند طراح اصلی آن بوده است. این سیستمها برای تصفیه فاضلابهایی با بار آلودگی بالا طراحی شدهاند و میتوانند آلودگی فاضلاب و بار آلی بالای ورودی به تصفیهخانهها را با راندمان مناسبی تصفیه کنند.
خدابنده با اشاره به وضعیت تصفیهخانههای برخی شهرکهای صنعتی کشور با ابراز تاسف از اینکه در بسیاری از شهرکهای صنعتی، از جمله شهرک صنعتی اشتهارد، شهرک صنعتی کوثر و برخی شهرکهای صنعتی استان گیلان مانند سراوان، به دلیل بالا بودن بار آلودگی فاضلاب، تصفیهخانههای قدیمی پاسخگوی شرایط موجود نیستند، ادامه داد: بسیاری از این تصفیهخانهها با فناوریهای قدیمی طراحی شدهاند و نمیتوان یک سیستم بیهوازی که بر اساس شرایط و نیازهای ۵۰ سال پیش طراحی شده است را برای فاضلابهایی با بار آلودگی بالای امروز به کار گرفت و انتظار داشت عملکرد مطلوبی داشته باشد.
مجری طرح افزود: سیستمهای نوین تصفیه فاضلاب از نظر زمان ماند و تجزیه مواد آلی عملکرد بهتری دارند و میتوانند مواد آلی موجود در فاضلاب را در مدت زمان کوتاهی تجزیه کنند. در این فرآیند، مواد آلی موجود در فاضلاب در مدت حدود ۶ ساعت تجزیه میشوند و گاز متان حاصل از این فرآیند نیز قابلیت جمعآوری و استفاده دارد.
خدابنده با اشاره به بوی نامطبوع برخی تصفیهخانههای فاضلاب، خاطر نشان کرد: در بسیاری از تصفیهخانههای موجود در کشور، زمانی که وارد مجموعه میشوید با بوی نامطبوع مواجه میشوید و گازهایی از جمله متان نیز میتواند در محیط منتشر شود، اما در سیستم پیشنهادی ما به دلیل بسته بودن مخازن، امکان جمعآوری گاز تولیدشده وجود دارد. این فناوری ابتدا توسط شرکت هیدروتان هلند طراحی شده بود و ما نیز با توجه به تجربه همکاری با طرف هلندی، این فناوری را در داخل کشور مهندسی معکوس کردهایم و توسعه دادهایم.
وی با بیان اینکه اکنون آمادگی داریم تصفیهخانههایی را که با مشکل مواجه هستند، به صورت اساسی، بررسی و مشکل آنها را از پایه و به شکل اصولی حل کنیم، اضافه کرد: هدف ما این نیست که راهکاری موقت ارائه دهیم که پس از مدت کوتاهی دوباره تصفیهخانه با مشکل مواجه شود، بلکه مشکل اصلی را شناسایی و برطرف میکنیم تا خروجی مطلوب و پایدار حاصل شود.
خدابنده با اشاره به همکاری با مراکز دانشگاهی اظهار کرد: در این زمینه با تعدادی از استادان دانشگاه صنعتی شریف و دانشگاه تهران همکاری داریم و از ظرفیت دانشگاهیان در بخشهای آزمایشگاهی، پایش و بهرهبرداری استفاده میکنیم. طراحی اصلی این سیستم و توسعه فناوری در شرکت ما انجام شده و بخش عمده فعالیتهای مرتبط با این فناوری را خودم دنبال میکنم، اما در کنار این فعالیت، استادان دانشگاه نیز در حوزه آزمایشگاهی، پایش و سایر بخشهای تخصصی به ما کمک میکنند.
سیستمهای نوین تصفیه فاضلابهای صنعتی
خدابنده در تشریح نحوه عملکرد این فناوری با تاکید بر اینکه این سیستم بر پایه مخازن بیهوازی فعالیت میکند که از جنس فولاد ضدزنگ یا فولاد کربنی ساخته میشوند، یادآور شد: ارتفاع این مخازن حدود ۱۵ تا ۱۷ متر است و به صورت کاملا مسقف و بسته طراحی شدهاند. این مخازن برخلاف بسیاری از تصفیهخانههای قدیمی که بخشهایی از آنها به صورت سازههای بتنی و روباز ساخته شده است، فضای کمتری اشغال میکنند و به دلیل بسته بودن، گازهای تولیدشده نیز در محیط منتشر نمیشوند.
این فناور حوزه تصفیه فاضلاب، قطر این مخازن را بین ۶ تا ۱۰ متر دانست که به دلیل طراحی عمودی، فضای کمتری نسبت به برخی سیستمهای متداول اشغال میکنند، ادامه داد: گرانولهای باکتریایی مورد نیاز این سیستم را خودمان پرورش میدهیم و از آنها در فرآیند تصفیه فاضلاب استفاده میکنیم.
خدابنده درباره مزیتهای مخازن بیهوازی، گفت: یکی از مزیتهای این مخازن، زمان ماند کمتر نسبت به برخی مخازن و سیستمهای دیگر است؛ به همین دلیل فضای کمتری اشغال میکنند و در عین حال از راندمان بالاتری برخوردار هستند. از مزایای دیگر این سیستم، امکان جمعآوری گاز تولیدشده در فرآیند تصفیه است، زیرا مخازن کاملا بسته و مسقف هستند و گاز تولید شده نمیتواند مانند برخی سیستمهای قدیمی در محیط منتشر شود.
این محقق جمعآوری گازهای تولیدشده در فرآیند تصفیه پساب را از دیگر مزایای این سیستم برشمرد و در این باره توضیح داد: جمعآوری گاز تولیدشده علاوه بر جلوگیری از انتشار آن در محیط و کاهش مشکلات ناشی از بو و آلودگی، این امکان را ایجاد میکند که بتوان از این گاز در فرآیندهای مورد نیاز استفاده کرد. بر این اساس هدف از توسعه این فناوری، ارائه یک راهکار اصولی و پایدار برای تصفیه فاضلابهای با بار آلودگی بالا و حل مشکلات تصفیهخانههایی است که فناوریهای قدیمی دیگر پاسخگوی شرایط فعلی آنها نیستند.
تامین گرانول باکتریایی
خدابنده درباره نحوه جمعآوری گاز در سیستمهای نوین تصفیه فاضلاب، گفت: زمانی که فاضلاب با میزان بالای COD وارد سیستم میشود، در واقع مواد آلی موجود در آن از جمله کربوهیدراتها و پروتئینها وارد فرآیند تصفیه میشوند و در این سیستم، گرانولهای باکتریایی وظیفه تجزیه این مواد را بر عهده دارند.
وی افزود: یکی از مشکلات این حوزه، تامین گرانولهای باکتریایی است؛ چراکه این گرانولها در داخل کشور به صورت آماده وجود ندارند و در صورت واردات، هزینه بسیار بالایی به فرآیند تصفیه تحمیل میشود. برای نمونه، قیمت هر مترمکعب گرانول باکتریایی وارداتی حدود ۱۰۰ تا ۱۲۰ دلار است.
خدابنده ادامه داد: به همین دلیل، ما در این طرح گرانولهای باکتریایی را خودمان تولید کردهایم و حتی در پایلوتی که ساختهایم، گرانولهای مورد نیاز را در داخل مجموعه تولید کردهایم.
وی با تشریح فرآیند تصفیه فاضلاب در این سیستم، اظهار کرد: پس از ورود فاضلاب به سیستم، سه مرحله اصلی شامل هیدرولیز، اسیدزایی و متانسازی انجام میشود. در مرحله نخست، مواد آلی هیدرولیز و تجزیه میشوند، سپس به اسید تبدیل شده و در مرحله نهایی، متان تولید میشود. گاز متان تولید شده از فرآیند تصفیه، در مخازن جمعآوری میشود و پس از آن وارد مرحله شیرینسازی گاز میشود. گازی که پس از این فرآیند به دست میآید، حدود ۷۵ تا ۸۰ درصد متان دارد و میتوان از آن برای مصارف مختلف استفاده کرد.
وی با بیان اینکه از این گاز میتوان برای بویلرها، تامین گرمایش سالن تولید یا سایر فرآیندهای صنعتی که به انرژی حرارتی نیاز دارند، استفاده کرد، ادامه داد: این موضوع یکی از مزیتهای مهم سیستمهای نوین تصفیه فاضلاب است؛ در سیستمهای قدیمی، فاضلاب وارد مخازن میشود، اما به دلیل شرایط موجود در این مخازن، امکان پرورش مناسب باکتریها و مدیریت لجن به خوبی فراهم نیست و در نهایت نیز امکان استحصال مناسب گاز تولیدشده وجود ندارد.
خدابنده ادامه داد: علاوه بر این، در برخی سیستمهای قدیمی که مخازن آنها بتنی هستند، گازهای تولید شده از جمله گازهایی که دارای ترکیبات خورنده هستند، میتوانند در طول زمان موجب فرسایش بتن شوند و با آسیب دیدن سقف و بدنه مخازن، عملکرد سیستم نیز با مشکل مواجه شود. این موضوع یکی دیگر از مزیتهای سیستم پیشنهادی ما است؛ چراکه مخازن این سیستم بسته هستند و گاز تولیدشده در آنها جمعآوری و استحصال میشود و به این ترتیب هم از انتشار گاز در محیط جلوگیری میشود و هم امکان استفاده از آن به عنوان منبع انرژی وجود دارد.
اجرای فاز پایلوت برای توسعه تصفیهخانههای نوین
مجری طرح با اشاره به اهمیت انجام مطالعات آزمایشگاهی پیش از طراحی تصفیهخانه، گفت: در زمینه تصفیه فاضلاب شهرکهای صنعتی، یک تیم متشکل از استادان دانشگاه و متخصصان آزمایشگاهی در کنار ما فعالیت میکند و پیش از طراحی سیستم، فاضلاب را از نظر میزان مواد آلی، ترکیبات موجود، سموم و سایر آلایندهها مورد آزمایش قرار میدهیم.
وی افزود: پس از انجام این آزمایشها مشخص میشود که فاضلاب مورد نظر چه ویژگیهایی دارد و بر اساس نتایج آن، سیستم تصفیه متناسب با نوع و میزان آلودگی طراحی میشود تا بتواند فرآیند تجزیه و تصفیه فاضلاب را به شکل مؤثر انجام دهد.
خدابنده با تاکید بر اینکه زمانی میتوان یک تصفیهخانه را به شکل صحیح طراحی کرد که ابتدا آنالیز دقیقی از فاضلاب انجام شده باشد، اظهار کرد: متاسفانه در برخی شهرکهای صنعتی این مراحل به صورت اصولی اجرا نشده است. برای نمونه، در شهرک صنعتی اشتهارد که حدود ۲۵ سال از فعالیت آن میگذرد، حدود چهار هزار مترمکعب آب از چاهها برداشت میشود و در شرایطی که تصفیه مناسب انجام نمیشود، این حجم آب و فاضلاب در نهایت وارد رودخانه «شور» میشود.
این فناور حوزه تصفیه فاضلاب اضافه کرد: مدتی پیش نیز مشاهده کردم که رئیس دادگستری استان قم و اداره محیط زیست قم درباره فاضلابی که از شهرک صنعتی اشتهارد وارد مسیر رودخانه میشود، مکاتباتی انجام دادهاند و نسبت به آلودگی ایجادشده در این مسیر هشدار دادهاند.
وی افزود: پیشنهاد ما این است که از ظرفیت شرکتهای فناور برای حل این مشکل استفاده شود و تصفیهخانههای دارای مشکل در اختیار متخصصان قرار گیرد تا آنها را مهندسی، اصلاح و راهاندازی کنیم و پس از آن، با دستیابی به راندمان و کیفیت خروجی مناسب، سیستم را به مجموعه مربوط تحویل دهیم.
خدابنده با اشاره به تشدید بحران آب در کشور، اظهار کرد: اکنون در شرایطی قرار داریم که به سمت کمآبی بیشتر حرکت میکنیم، منابع آب سالبهسال محدودتر میشود و همزمان فعالیتهای صنعتی افزایش مییابد؛ در نتیجه برداشت آب از منابع زیرزمینی نیز بیشتر میشود. متاسفانه در برخی موارد، صنعت آب را برداشت و مصرف میکند، اما در نهایت نمیتواند فاضلاب تولید شده را به شکل مناسب تصفیه کند و آن را همان طور وارد رودخانه یا محیط میکند و این مساله علاوه بر آلودگی منابع آب سطحی، میتواند منابع آب زیرزمینی را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
این فناور ادامه داد: زمانی که منابع آب زیرزمینی آلوده شوند، این آلودگی در چرخه طبیعت باقی میماند و در نهایت میتواند دوباره به زندگی انسان بازگردد و موجب ورود ترکیبات و آلایندههای مختلف به بدن انسان شود.
مهمترین منبع آلوده کننده مواد غذایی
وی با اشاره به احتمال ورود نیترات و سایر آلایندهها به چرخه غذایی، گفت: یکی از مسیرهای انتقال این آلودگی میتواند استفاده از آب آلوده برای آبیاری زمینهای کشاورزی باشد. کشاورزی که از منشأ و میزان آلودگی آب اطلاعی ندارد، ممکن است از همان آب برای آبیاری محصولات استفاده کند. ممکن است آب مورد استفاده حتی از نظر ظاهری نیز آلوده به نظر برسد، اما کشاورز به دلیل نیاز به آب، آن را با استفاده از پمپ برداشت کرده و برای آبیاری محصولاتی مانند گندم به کار ببرد.
وی گفت: در این شرایط، آلایندهها میتوانند وارد محصولات کشاورزی شوند و محصول تولیدشده نیز دوباره وارد چرخه مصرف و غذایی جامعه شود؛ بنابراین آلودگی فاضلاب فقط یک مسئله مربوط به محیط صنعتی نیست و در صورت مدیریت نشدن، میتواند از طریق آب، خاک و محصولات کشاورزی به سلامت مردم نیز مرتبط شود.
این فعال در حوزه توسعه فناوریهای تصفیه فاضلاب، با اشاره به سوابق اجرای این فناوری خاطر نشان کرد: این سیستم در چند پروژه و مجموعه صنعتی مورد استفاده و آزمایش قرار گرفته است. برای نمونه، در پالایشگاه غلات زر، به عنوان مشاور و مدیر پروژه فعالیت داشتم و این سیستم برای تصفیه آب مصرفی مجموعه مورد استفاده قرار گرفت. در این مجموعه، آب مصرفی تا حدی تصفیه میشود که مجددا بتوان آن را در چرخه تولید مورد استفاده قرار داد؛ به گونهای که آب تصفیه شده برای فرآیندهای تولید، برجهای خنککننده و بویلرها مورد استفاده قرار میگیرد و به چرخه مصرف بازمیگردد.
خدابنده ادامه داد: ما همان سیستمی را که در همکاری با طرفهای هلندی روی آن کار کرده بودیم، در داخل کشور بازطراحی و مهندسی کردیم و با شناسایی برخی ایرادات، تغییراتی در طراحی و عملکرد آن ایجاد کردیم. پس از آن نیز یک نمونه پایلوت از این سیستم ساختیم و در چند کارخانه مورد آزمایش قرار دادیم. به گونهای که این سیستم در کارخانه یکی از صنایع غذایی مورد آزمایش قرار گرفت و در حذف مواد آلی به راندمانی حدود ۹۰ تا ۹۵ درصد دست یافت. همچنین این سیستم را در مجموعه صنعتی دیگری که در حوزه صنایع شوینده و بهداشتی فعالیت دارد، آزمایش کردیم و در آنجا نیز راندمان حذف مواد آلی حدود ۹۰ تا ۹۵ درصد بود.
این فناور حوزه تصفیه فاضلاب افزود: اکنون با یکی دو کارخانه در حال مذاکره هستیم تا بتوانیم یکی از این سیستمها را در مقیاس صنعتی اجرا کنیم و نمونه عملیاتی قابل ارائهای داشته باشیم تا در پروژههای بعدی بتوانیم نمونه مشابه آن را به کارفرمایان معرفی کنیم.
وی درباره ظرفیت پایلوت ساختهشده گفت: پایلوت ساختهشده حدود ۲۰۰ لیتر در ساعت آب را تصفیه میکند و ظرفیت آن در شبانهروز به حدود ۷ تا ۸ هزار لیتر میرسد؛ بنابراین پایلوت ما نمونه بسیار کوچکی نیست و امکان ارزیابی عملکرد سیستم در مقیاس قابل قبول را فراهم کرده است.
خدابنده با بیان اینکه این فناوری پس از اجرای پایلوت، مورد آزمایش قرار گرفته است، اظهار کرد: سیستم را اجرا و عملکرد آن را آزمایش کردهایم و در فرآیند بهرهبرداری با مشکل خاصی مواجه نشدهایم. حتی معتقدم به دلیل تغییراتی که در طراحی ایجاد کردهایم، سیستم ما در برخی موارد عملکرد بهتری نسبت به نمونه اولیه هلندی دارد.
وی ادامه داد: من از ابتدا تا انتهای فرآیند طراحی و اجرای این سیستم را دنبال کردهام و به دلیل تجربهای که در اجرای نمونه اولیه و شناسایی نقاط ضعف آن به دست آوردیم، توانستیم برخی ایرادات را برطرف کنیم. حتی طرفهای هلندی نتوانستند در ابتدا سیستم را با ظرفیت و راندمانی که مورد انتظار ما بود، تحویل دهند، اما با تغییراتی که در طراحی و فرآیند انجام دادیم، توانستیم سیستم را به عملکرد مورد نظر برسانیم.
مجری طرح با اشاره به اینکه فناوری اکنون در مرحله گذار از پایلوت به مقیاس صنعتی قرار دارد، یادآور شد: در حال حاضر حدود چهار هزار مترمکعب در شب، در حد پایلوت و آزمایشهای انجام شده، مورد بررسی قرار گرفته و مرحله بعدی، اجرای سیستم در مقیاس بزرگتر و صنعتی است.
اعتمادسازی چالش اصلی بهرهگیری از سیستمهای نوین تصفیه
خدابنده یکی از موانع توسعه این فناوری را دشواری متقاعد کردن کارفرمایان برای اجرای نخستین نمونه صنعتی دانست و اظهار کرد: زمانی که بخواهیم سیستم را از مقیاس پایلوت به ظرفیتهای بزرگتر، مثلاً ۲۰ یا چهار هزار مترمکعب برسانیم، طبیعتاً هزینه قابل توجهی نیاز دارد و کارفرما نیز این پرسش را مطرح میکند که چرا باید اولین مجموعهای باشد که برای اجرای این فناوری سرمایهگذاری میکند.
وی افزود: کارفرما به طور طبیعی میگوید چرا باید هزینه اجرای یک فناوری جدید را پرداخت کند و ریسک اجرای نخستین نمونه را بپذیرد تا بعد از آن، سایر مجموعهها از تجربه به دست آمده استفاده کنند. برای رفع این نگرانی، پیشنهاد من به کارفرما این است که در قبال هزینهای که برای اجرای سیستم پرداخت میکند، ضمانت ارائه کنیم. برای مثال، اگر هزینه اجرای سیستم پنج یا ۱۰ میلیارد تومان باشد، متناسب با ظرفیت پروژه میتوانیم ضمانت لازم را ارائه دهیم و تعهد کنیم که در صورت عدم دستیابی سیستم به عملکرد مورد انتظار، کارفرما بتواند از ضمانت استفاده کند.
مجری طرح تاکید کرد: آنقدر به فناوری و عملکرد سیستم خود اطمینان دارم که حاضر هستم چنین ضمانتی را به کارفرما ارائه کنم. حتی میتوانیم در قالب ضمانتنامه بانکی، تعهدات لازم را ارائه دهیم تا کارفرما با اطمینان بیشتری وارد اجرای پروژه شود. در واقع، کارفرما باید بداند که قرار نیست صرفا بر اساس یک ادعا یا وعده، سرمایهگذاری کند؛ بلکه شرکت فناور نیز بخشی از ریسک اجرای فناوری را میپذیرد و برای عملکرد آن ضمانت ارائه میکند.
خدابنده با اشاره به تجربه همکاری با کارخانه یکی از صنایع غذایی، اظهار کرد: در این کارخانه نیز پیش از این یک سیستم مشابه توسط شرکتهای هلندی اجرا شده بود و حدود یک سال به عنوان مشاور با این مجموعه همکاری داشتم. در این پروژه، میزان COD خروجی تصفیهخانه که بیش از دو هزار بود، با اقداماتی که انجام دادیم به کمتر از ۲۰۰ رسید و عملکرد سیستم به شکل قابل توجهی بهبود پیدا کرد. با این حال، پس از تغییر مدیر کارخانه و تغییر ساختار اداری مجموعه، ادامه همکاری دشوار شد و در نهایت امکان ادامه ارتباط و پیگیری پروژه مانند گذشته فراهم نشد.
ضرورت ورود دولتیها برای حمایت از یک طرح سبز
وی با اشاره به تجربه اجرای این فناوری در صنایع مختلف، گفت: قرارداد من با کارخانه مذکور به پایان رسیده بود و پس از آن دیگر در این مجموعه فعالیتی نداشتم، اما خوشبختانه فعالیت آن مجموعه ادامه دارد. در آن کارخانه پیش از این، یک شرکت هلندی سیستم مشابهی را با فناوری دیگری اجرا کرده بود که البته ضعفها و ایرادهایی داشت و ما در زمان همکاری، این ایرادات را برطرف کرده و اقدامات اصلاحی لازم را انجام دادیم.
مجری طرح با بیان اینکه توسعه این فناوری به حمایت دولتی نیاز دارد، افزود: برای توسعه و اجرای این سیستم، به حمایت دستگاههایی مانند معاونت علمی و فناوری ریاستجمهوری نیاز داشتیم، اما متأسفانه حمایت لازم از این طرح انجام نشد. ما اعلام کردیم که آمادگی داریم در این حوزه فعالیت کنیم، اما در عمل حمایت قابل توجهی دریافت نکردیم. همچنین از طریق پارک فناوری، مکاتباتی با اداره کل حفاظت محیط زیست استان البرز و دفتر ریاست جمهوری انجام دادیم و اعلام کردیم که توانایی اجرای سیستمهای نوین تصفیه فاضلاب برای فاضلابهایی با بار آلودگی بالا را داریم.
خدابنده با اشاره به تجربه کشورهای دیگر در استفاده از فناوریهای نوین تصفیه فاضلاب، اظهار کرد: در کشورهای پیشرفته، استفاده از سیستمهای نوین تصفیه فاضلاب رواج پیدا کرده و سیستمهای قدیمی به تدریج کنار گذاشته شدهاند؛ چراکه میزان و نوع فاضلاب در مقایسه با گذشته تغییر کرده است. در ترکیه نیز در پروژههای مختلف تصفیهخانه با مشاوران این کشور همکاری داشتهام و در بسیاری از تصفیهخانهها دیگر از سیستمهای قدیمی استفاده نمیشود. افزایش جمعیت، افزایش حجم فاضلاب و تغییر فرآیندهای صنعتی باعث شده است سیستمهای قدیمی پاسخگوی شرایط امروز نباشند.
وی ادامه داد: نمیتوان برای فاضلابهایی با بار آلودگی بالا همچنان از فناوریهایی استفاده کرد که برای شرایط چند دهه قبل طراحی شدهاند. اگر یک سیستم قدیمی را در چنین شرایطی به کار بگیریم، ممکن است مدتی فعالیت کند، اما پس از آن دیگر توان پاسخگویی به بار آلودگی ورودی را نخواهد داشت.
خدابنده با اشاره به وضعیت برخی تصفیهخانههای صنعتی در ایران، گفت: در برخی موارد، تصفیهخانههای صنعتی ممکن است در ابتدا برای مدتی کار کنند، اما پس از افزایش بار آلودگی و تغییر شرایط، دیگر پاسخگو نباشند و در نهایت فاضلاب بدون تصفیه مناسب وارد محیط شود.
وی افزود: در این شرایط، فاضلاب میتواند وارد رودخانهها یا منابع آب زیرزمینی شود و آلودگی ایجاد کند و این یکی از مشکلات اساسی مدیریت فاضلاب صنعتی در کشور است.
این فناور با درخواست حمایت از شرکتهای فناور برای اجرای نمونههای صنعتی این فناوری، اظهار کرد: اگر بتوانیم صدای شرکتهای فناور را به رئیسجمهور برسانیم و اعلام کنیم که چنین شرکتهایی در کشور وجود دارند و آمادگی دارند با حمایت دولت یک تصفیهخانه را اجرا کرده و حتی بهرهبرداری آن را نیز بر عهده بگیرند، میتوان عملکرد این فناوری را در عمل نشان داد.
وی تأکید کرد: اگر دولت از اجرای یک نمونه صنعتی حمایت کند و خروجی واقعی سیستم به صورت عملیاتی مشاهده شود، به اعتقاد من بسیاری از مجموعهها دیگر سراغ سیستمهای قدیمی نخواهند رفت، زیرا سیستم جدید راندمان بالاتری دارد و مزایای بیشتری برای صنعت ایجاد میکند.
خدابنده با اشاره به یکی از مهمترین مزیتهای این فناوری، گفت: سیستم پیشنهادی ما یک سیستم بسته است و گازهای تولیدشده در فرآیند تصفیه بدون کنترل و جمعآوری وارد محیط نمیشوند و در نتیجه، انتشار گازهای آلاینده و ایجاد بو در محیط کاهش مییابد.
وی که دارای مدرک کارشناسی ارشد مهندسی شیمی ـ محیط زیست و دانشجوی دکترای محیط زیست است، افزود: در تصفیهخانههای بزرگ که از سیستمهای قدیمی استفاده میشود، مواد آلی در فرآیند تجزیه به گازهایی مانند متان، سولفید هیدروژن و مرکاپتانها تبدیل میشوند و اگر این گازها جمعآوری نشوند، مستقیماً وارد فضای آزاد و جو شده و موجب آلودگی هوا و ایجاد بوی نامطبوع میشوند.
خدابنده ادامه داد: در سیستم پیشنهادی ما، فرآیند کاملاً بسته و کنترلشده است. گاز تولیدشده ابتدا جمعآوری و سپس وارد مخازن مربوطه میشود و بعد از آن، فرآیند شیرینسازی گاز انجام میگیرد.
وی افزود: پس از شیرینسازی، گاز حاصل کیفیتی نزدیک به سوخت گازی قابل استفاده پیدا میکند و میتوان از آن در فرآیندهای صنعتی استفاده کرد. در صورتی که مجموعهای نخواهد از این گاز استفاده کند، میتوان آن را به صورت کنترلشده فلر کرد تا دستکم از انتشار مستقیم گازهای آلاینده و ایجاد آلودگی در محیط جلوگیری شود.
این فناور حوزه تصفیه فاضلاب با اشاره به تجربه اجرای سیستم در پالایشگاه غلات زر، گفت: این مجموعه در محدوده شهری قرار دارد و با توجه به موقعیت آن، کنترل بو و جلوگیری از انتشار آلاینده اهمیت زیادی دارد. اگر در چنین مجموعهای بوی فاضلاب یا آلودگی منتشر شود، به سرعت برای ساکنان و محیط اطراف قابل تشخیص خواهد بود.
خدابنده درباره هزینه اجرای سیستمهای نوین در مقایسه با تصفیهخانههای قدیمی، گفت: هزینه اجرای این سیستم تفاوت چشمگیری با سیستمهای قدیمی ندارد و در برخی موارد حتی میتواند اقتصادیتر باشد.
به نقل از ایسنا، وی افزود: برای مثال، اگر یک تصفیهخانه با ظرفیت چهار هزار مترمکعب در نظر گرفته شود، در سیستمهای قدیمی ممکن است به مخازنی با حجم حدود هشت هزار مترمکعب نیاز باشد؛ ساخت چنین حجم بزرگی از سازه بتنی هزینه بسیار زیادی به همراه دارد. در مقابل، میتوان با هزینهای در همان حدود، یک مخزن استوانهای فلزی با ابعاد و طراحی مناسب احداث کرد که فضای کمتری اشغال میکند و راندمان بالاتری دارد.
این فناور حوزه تصفیه فاضلاب گفت: علاوه بر اشغال فضای کمتر، در این سیستم گاز تولیدشده نیز به راحتی جمعآوری و استحصال میشود و همین موضوع آن را از نظر بهرهبرداری و استفاده از انرژی حاصل از فرآیند تصفیه، اقتصادی و بهصرفه میکند. مساله اصلی در حال حاضر، فراهم شدن امکان اجرای یک نمونه صنعتی با حمایت دولت است. اگر دولت برای اجرای یک تصفیهخانه به ما فرصت دهد، حتی آمادگی داریم این پروژه را اجرا کنیم تا عملکرد و میزان راندمان آن در شرایط واقعی و در مقیاس صنعتی ارزیابی شود.
