رؤیای هوش مصنوعی چه زمانی واقعی میشود؟
آمریکا به رغم تمام مشکلات بودجهای که در یک سال گذشته با آن مواجه بود، رقیب بلامنازع هوش مصنوعی است. کشورهای منطقه هم با سرمایه گذاریهایی که انجام دادهاند، جایگاه خوبی پیدا کردهاند اما ایران با آن مدینه فاضله، فرسنگها فاصله دارد.
به گزارش سیناپرس به نقل از nature، نوامبر سال گذشته بود که مجوز برای پیشبرد مأموریت ۶۰۰ میلیون دلاری «جنسیس» از سوی آمریکا داده شد که بنابرآن، محققان موظفاند با بهرهگیری از هوش مصنوعی، تا سال ۲۰۲۸ در روند تسریع کشفیات علمی، تقویت امنیت ملی و حفظ برتری فناوری این کشور گام بردارند که تمام این مأموریت زیر نظر وزارت انرژی آمریکا دنبال میشود.
توسعه این مأموریت مستلزم آن است که پلتفرم هوش مصنوعی و مدلهای آن توسعه پیدا کنند. طی فراخوانی که برای جذب نیرو داده شد، حدود ۵۰۰۰ نفر برای حضور در این پروژه درخواست دادند و قرار است بودجهای ۲۹۳ میلیون دلاری بین آنها توزیع شود.
به نظر میرسد تیمهایی که برای حضور در این پروژه انتخاب شدهاند قرار است از فناوری هوش مصنوعی به منظور بهبود شبکه برق آمریکا و خودکارسازی آزمایشگاهها استفاده کنند که برای پیشبرد چنین طرحی کمک هزینه ۹ ماهه بین ۵۰۰ هزار تا ۷۵۰ هزار دلار دریافت خواهند کرد. این تیمها همچنین برای مرحله دوم طرح که یک برنامه سه ساله خواهد بود، سالانه میلیونها دلار دریافت میکنند.
کاهش بودجههای علمی در همان ماههای نخست آغاز ریاستجمهوری ترامپ و به درخواست و فشار دموکراتها صورت گرفت که تبعات بسیاری را برای آمریکا به همراه داشت و انگشت اتهام بسیاری از کارشناسان و دانشمندان را به سمت ترامپ نشانه رفت. به گزارش سیناپرس، اما باتوجه به رکودی که به لحاظ علمی در آمریکا ایجاد شده، طی یک ماه گذشته، مشاور ارشد علمی رئیسجمهور آمریکا خواستار بازنگری و تغییر بودجه علمی این کشور شد. به نظر میرسد بخشی از اعضای کنگره که جمهوریخواهان را تشکیل میدهند، نسبت به این درخواست نظر مثبت نشان دادهاند.
شواهد حکایت از آن دارد که برخی بنیادها از جمله بنیاد علوم آمریکا توانستهاند بخشی از بودجههای تقلیلیافته خود را برگردانند. به عنوان مثال همین بنیاد به تازگی توانسته ۳۰۰ میلیون دلار بودجه از دست رفته خود را از دو بخش ریاضیات، علوم فیزیک و علوم و مهندسی کامپیوتر و اطلاعات پس بگیرد و در توسعه این علوم مورد استفاده قرار دهد. آنها ۱۵۰ طرح را که پیشتر مراحل بررسی را هم طی کرده بودند، پس گرفتند تا پول بلوکه شده آنها از سوی کنگره آزاد شود.
80 درصد بودجه شرکتهای هوش مصنوعی در جیب دو شرکت
به گزارش سیناپرس به نقل از «فوربز»، دو شرکت OpenAI و «آنتروپیک» که دو غول بزرگ حوزه هوش مصنوعی در دنیا و آمریکا هستند، درمجموع با ۲۴۲.۶ میلیارد دلار بودجه سرمایهگذاری که به دست آوردهاند، حدود ۸۰ درصد از کل بودجه ۳۰۵.۶ میلیارد دلاری را که در اختیار دارند که ۵۰ شرکت فعال در حوزه هوش مصنوعی در آمریکا جذب کردهاند.
سرمایه گذاری خطرپذیر و خصوصی آمریکا در حوزه هوش مصنوعی تنها در سه ماهه نخست سال ۲۰۲۶ به ۴۱۲.۷ میلیارد دلار رسید که تقریبا ۸۶ درصد از کل فعالیت سرمایه گذاری خطرپذیر آمریکا را در این بازه زمانی به خود اختصاص میدهد.
رقابت فناوری چند ده میلیون دلاری با ارقام میلیاردی
اگر بخواهیم میزان سرمایه گذاری در هوش مصنوعی را در ایران با سایر کشورها مقایسه کنیم، به رقم ناامیدکنندهای میرسیم. وزیر ارتباطات در ابتدای سال ۱۴۰۴ اعلام کرده بود که کل سرمایه گذاری ایران در این حوزه کمتر از ۵۰ میلیون دلار است در حالی که عربستان سعودی در زمان مشابه، با سرمایه گذاری حدود ۲۰ میلیارد دلاری و امارات با سرمایه گذاری ۱.۴ میلیارد دلاری در بین کشورهای منطقه جایگاه قابل توجهی را از آن خود کرده بودند.
به گزارش سیناپرس، گزارشی که در سه ماهه نخست سال ۱۴۰۵ از دادههای بینالمللی به دست آمد، نشان داد که کل سرمایه گذاری صورت گرفته در شرکتهای خصوصی هوش مصنوعی در ایران در ۱۰ سال گذشته یعنی بین سالهای ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۴ حدود ۸۲ میلیون دلار بوده است که اگر بخواهیم بین کشورهای برتر منطقه از نظر این سرمایه گذاری در همین بازه زمانی مقایسهای انجام دهیم، عربستان با ۲۴.۲ میلیارد دلار سرمایه گذاری در رده نخست قرار میگیرد.
بعد از آن هم امارات با اختلاف فاحش نسبت به عربستان، با سرمایه گذاری ۵.۲ میلیارد دلاری در رده دوم جای میگیرد و پس از آن هم ترکیه با ۱.۲۸ میلیارد دلار سرمایه گذاری سوم میشود. سرمایه گذاری ۸۲ میلیون دلاری ایران در مقایسه با این کشورها بسیار ناچیز است و نمیتوان انتظار داشت در عصر هوش مصنوعی که تمام کشورهای دنیا برای رسیدن به جایگاه بالایی در این حوزه سر و دست میشکانند و با هم رقابت میکنند، ایران با این میزان سرمایه گذاری بتواند عرض اندام کند.
درواقع، باید گفت که برخلاف کشورهای منطقه که میلیاردها دلار در راستای توسعه هوش مصنوعی هزینه کردهاند، آمارهای رسمی و تحلیلی نشان میدهد که مجموع سرمایه گذاری ایران در این حوزه هنوز هم در مقیاس چند ده میلیون دلار خلاصه میشود.
اما اگر بخواهیم ریزتر به قضیه نگاه کنیم، رشد حمایتهای مالی نهادهای دولتی از پروژههای هوش مصنوعی و اکوسیستم هوش مصنوعی، قابل توجه بوده به گونهای که به رقم این که این میزان حمایتها در سال ۱۳۹۸ تنها ۱۷۳ میلیارد تومان بوده، اما در سال ۱۴۰۳ با رشد ۱۱ برابری، به ۱۹۵۶ میلیارد تومان رسیده است.
اما معاونت علم و فناوری ریاست جمهوری در سال ۱۴۰۴ عزم خود را جزم کرد تا ایران را در زمینه هوش مصنوعی یک سر و گردن بالاتر بیاورد. فارغ از سرمایه گذاریها و حمایتهایی که گاه رقم قابل ملاحظهای هم نمیشود، اما دو اقدام اساسی و تأثیرگذار با هدف توسعه هوش مصنوعی در کشور انجام شده است. یکی از آنها تصویب و اجرای سند ملی هوش مصنوعی بود که در خرداد ۱۴۰۳ تصویب و در تیر همان سال اجرا شد و هدف آن قرار گرفتن ایران در بین ۱۰ کشور پیشرو در حوزه هوش مصنوعی تا افق ۱۴۱۲ بود.
دومین اقدامی که صورت گرفت، تصویب ستاد توسعه فناوری و کاربرد هوش مصنوعی به منظور هماهنگی سیاستهای توسعه هوش مصنوعی بود. تشکیل این ستاد در اردیبهشت ۱۴۰۴ تصویب و در همان ماه هم اجرایی شد که به منظور ایجاد جهش ملی در فناوری هوش مصنوعی، توسعه زیرساختهای محاسباتی، دسترسی به دادهها و حل مسائل راهبردی کشور صورت گرفت.
امروز، عربستان با توجه به سرمایه گذاریهای عظیمی که در این فناوری کرده، بزرگترین سرمایه گذار هوش مصنوعی در خاورمیانه لقب گرفته و پروژههای چند ده میلیارد دلاری را دنبال میکند. در این میان، امارات سریعتر از دیگر کشورهای منطقه به هوش مصنوعی دست پیدا کرد و در حال حاضر به عنوان یکی از بازیگران تأثیرگذار جهانی در این حوزه شناخته میشود.
اما ایران هنوز با کشورهای پیشروی منطقه فاصله زیادی دارد. به رغم تلاشهایی که در نهادها و ارگانهای مختلف برای شتاب گرفتن این حوزه انجام میشود، اما باز هم نمیتوان با آمارهایی که کم و بیش به گوش میرسد دل خوش کرد که ایران به زودی بتواند به یک قدرت هوش مصنوعی، حداقل در منطقه تبدیل شود. این راه پرپیچ و خم و دراز است و برای دستیابی به رؤیایی که خیلیها در سر دارند، باید هماهنگیهای زیادی صورت گیرد که یکی از آنها، جدی گرفتن استعدادها و سرمایه گذاری جدی روی این حوزه است. نمیتوان انکار کرد که شرط اصلی در پیشرو بودن در این حوزه، سرمایه گذاری بالاست؛ نقصی که در حال جاصر ایران با آن دست به گریبان است.
گزارش:ندا اظهری
