راز بیدار شدن‌ در نیمه‌شب در دستان مغز

اگر نیمه‌شب ناگهان از خواب بیدار می‌شوید، لزوماً دچار اختلال خواب نیستید. یک استاد دانشگاه بریستول می‌گوید استرس مزمن، استفاده از تلفن همراه و برهم خوردن تعادل هورمون‌های بدن می‌توانند مغز را حتی در زمان خستگی در حالت آماده‌باش نگه دارند و باعث بیدار شدن‌های مکرر در طول شب شوند.

به گزارش سیناپرس، پروفسور میشل اسپیر، استاد آناتومی دانشگاه بریستول توضیح می‌دهد که چرا برخی افراد در نیمه شب از خواب بیدار می‌شوند و تأکید می‌کند که این پدیده لزوماً نشانه یک اختلال جدی نیست، بلکه یک پاسخ بیولوژیکی احتمالی در مغز است.

پروفسور اسپیر گفت که مغز صرفاً به این دلیل که بدن احساس خستگی می‌کند، به خواب نمی‌رود. او توضیح داد که استرس مزمن می‌تواند آن را حتی زمانی که بدن خسته است و به شدت به استراحت نیاز دارد، در حالت آماده‌باش نگه دارد.

او افزود که پاسخ انسان به استرس طی هزاران سال برای مقابله با خطرات فوری، مانند شکارچیان، بلایای طبیعی یا درگیری‌ها، تکامل یافته است، جایی که بقا در اولویت بود، نه خواب. وقتی مغز خطر را احساس می‌کند، آمیگدال فعال می‌شود و پاسخ “جنگ یا گریز” را تحریک می‌کند. مغز هورمون‌های آدرنالین و کورتیزول را آزاد می‌کند که ضربان قلب را بالا می‌برد، سرعت تنفس را افزایش می‌دهد و تمرکز و آمادگی برای مقابله با تهدید را افزایش می‌دهد.

او توضیح داد که این مکانیسم در گذشته ضروری بود، اما دیگر برای ماهیت عوامل استرس‌زای مدرن، مانند انباشت ایمیل‌ها، فشار‌های کاری، مشکلات مالی و هشدار‌های مداوم از طریق تلفن‌های هوشمند و رسانه‌های اجتماعی، مناسب نیست.

او گفت که این فشار‌ها به سرعت فروکش نمی‌کنند، بنابراین مراکز هوشیاری مغز ممکن است برای مدت طولانی فعال بمانند و باعث شوند بسیاری از افراد در نیمه شب از خواب بیدار شوند یا دوباره به خواب رفتن برایشان دشوار باشد.

اسپیر در مصاحبه با The Conversation توضیح داد که خواب صرفاً فقدان هوشیاری نیست، بلکه فرآیندی است که مستلزم کاهش تدریجی سطح فعالیت مغز است. با این حال، استرس مزمن می‌تواند آن را در حالت تحریک بیش از حد نگه دارد و باعث شود حتی زمانی که بدن احساس خستگی می‌کند، هوشیار بماند و فکر کند.

وی افزود که این توضیح می‌دهد که چرا بسیاری از افراد در حالی که افکارشان همچنان به سرعت در حال حرکت است، احساس خستگی جسمی می‌کنند، زیرا خستگی جسمی و هوشیاری ذهنی توسط دو سیستم به هم پیوسته کنترل می‌شوند که تا حدودی مستقل عمل می‌کنند.

اسپر اشاره کرد که استرس مزمن می‌تواند ریتم طبیعی هورمون کورتیزول را مختل کند، هورمونی که در صبح برای تحریک ذهن بالا است و سپس با فرا رسیدن شب به تدریج کاهش می‌یابد و خواب را تسهیل می‌کند. وقتی این ریتم مختل می‌شود، بدن ممکن است تا اواخر شب در حالت هوشیاری بالا باقی بماند.

این پزشک خاطرنشان کرد که نور ساطع شده از صفحه نمایش (تلفن‌های هوشمند و رایانه‌ها) ترشح ملاتونین، هورمونی که مسئول تنظیم خواب است را مهار می‌کند. علاوه بر این، استفاده مداوم از تلفن‌های هوشمند، دوز‌های ثابتی از تحریک را برای مغز فراهم می‌کند، به خصوص با مرور صفحات وب که ترکیبی از هیجان عاطفی، جستجوی چیز‌های جدید و عدم قطعیت است – عواملی که نادیده گرفتن آنها برای مغز دشوار است.

پروفسور اسپیر توصیه کرد که یک برنامه خواب منظم ایجاد کنید، زمان استفاده از صفحه نمایش را در عصر به حداقل برسانید، مرتباً ورزش کنید و در معرض نور روز قرار بگیرید، زیرا همه اینها به مغز کمک می‌کنند تا تشخیص دهد که شب “باغی” برای استراحت است، نه “میدان نبرد” برای ذهن در هنگام بیداری.

به نقل از جوان، او همچنین تأکید کرد که درمان شناختی رفتاری برای بی‌خوابی بسیار مؤثر بوده است، زیرا به ارتباط بین اضطراب و بی‌خوابی می‌پردازد.

پرفسور اسپر در پایان تأکید کرد که احساس هوشیاری ذهنی با وجود خستگی جسمی همیشه به این معنی نیست که بدن به اندازه کافی استراحت نکرده است؛ بلکه می‌تواند بازتابی از مغزی باشد که به ماندن در حالت هوشیاری مداوم در دنیای دیجیتال بی‌رحم عادت کرده است.