حواسپرتی دیجیتال؛ تهدیدی خاموش برای پیوندهای خانوادگی
استفاده گسترده از تلفنهای همراه در سالهای اخیر به بخشی جداییناپذیر از زندگی روزمره تبدیل شده است. افراد در موقعیتهای مختلف، از وعدههای غذایی تا لحظات مشترک خانوادگی، اغلب به صفحه نمایش مشغول هستند. این رواج، منجر به پدیدهای به نام حواسپرتی دیجیتال شده که توجه اعضای خانواده را از یکدیگر دور میکند.
به گزارش سیناپرس، پژوهشها نشان میدهد که کمتوجهی از سوی والدین میتواند احساس امنیت عاطفی، بهویژه در نوجوانان، را کاهش داده و کیفیت روابط والد-فرزندی را تحت تأثیر قرار دهد. در این میان تلفن های همراه با طراحی ها و امکانات جذاب خود، توجه والدین را به راحتی جلب کرده و تعاملات واقعی را محدود میسازند.
برای درک بهتر این موضوع از خود بپرسید که آیا تا به حال متوجه کودکی شدهاید که در رستوران یا مکان عمومی سعی میکند توجه والدینش را جلب کند، در حالی که والد مشغول نگاه کردن به گوشی تلفن خود است؟
هرچند پژوهشگران تاکنون زوایای دیگری را بررسی کردهاند، تیمی از محققان پژوهشی جدید در این زمینه منتشر کردهاند که در مجله فرانتیرز این سایکولوژی (Frontiers in Psychology) به چاپ رسیده است.
پیش از توصیف مطالعه، تأکید میشود که هدف این پژوهش سرزنش والدین نیست ولی هنگامی که پژوهشگران با والدینی متعهد و آگاه درباره این کار صحبت کردهاند، بسیاری از آنها با ناراحتی خود را در این موقعیتها شناسایی کرده اند. به همین دلیل هدف این مطالعه قضاوت والدین نیست؛ بلکه نگاهی واقعبینانه به خانوادهها و نحوه استفاده گوشیها و دستگاههای الکترونیکی در آنها است.
طی این مطالعه، محققان به بررسی شرکتکنندگان شامل ۶۰۰ نوجوان ۱۲ تا ۱۷ ساله از جمعیت عمومی پرداخته و از این جوانان خواسته شد تا ادراک خود از مراقب اصلیشان شامل مادر یا پدر را گزارش کنند. در این طمالعه، نوجوانان میزان احساس خود را درباره اینکه دستگاههای والدین (گوشی، تبلت، کامپیوتر) توجه آنها را از بین میبرد، بیان کردند. آنها اطلاعاتی درباره اینکه تلفن های همراه یا دستگاه های الکتریکی تا چه حد هنگام نیاز به توجه یا مشاوره والدین مانع از ایجاد ارتباط میشود، ارائه دادند.
سپس پژوهشگران بررسی کردند آیا رابطهای بین این ادراک از حواسپرتی والدین و باور نوجوانان درباره میزان درگیر بودن و پاسخدهی والدین وجود دارد یا خیر. این مفهوم، سبک دلبستگی نامیده میشود؛ یعنی اگر نوجوانی احساس کند والدینش به دلیل استفاده از تلفن همراه او را نادیده میگیرد، آیا همزمان احساس میکند وی در کنار او حاضر نیست، به نیازهایش توجه نمیکند و او را مهم جلوه نمیدهد؟
نتایج نشان داد: نوجوانانی که گزارش کردند والدینشان توسط گوشی یا دستگاه های دیگر حواسپرت میشوند، احساس امنیت کمتری در رابطه خود داشته و کمتر قادر به اتکا به والدین هنگام نیاز به صحبت درباره مسائل مهم بودند.
در پاسخ به این پرسش که چه باید کرد؟ محققان معتقدند والدین میتوانند توسط عوامل دیگری نیز حواسپرت شوند، اما گوشیها و دستگاهها به گونهای طراحی شدهاند که توجه را جذب و حفظ کنند. مردم در موقعیتهای روزمره مرتب به گوشی خود نگاه میکنند. راهحل، کنار گذاشتن کامل گوشی نیست بلکه پیشنهاد پژوهشگران، توجه آگاهانه به در دسترس بودن منظم است. والدین میتوانند زمان های خاصی را به عنوان زمانهای بدون گوشی تعیین کنند. همچنین، اندیشیدن به اینکه «توجه باکیفیت» به کودکان برای آنها چه شکلی دارد، مفید است.
البته این یافتهها به معنای آن نیست که والدین باید هر بار که کودکی توجه میخواهد، کار خود را متوقف کنند. نقطه شروع خوب، آگاه کردن کودک است که والد متوجه درخواست توجه او شده است. شاید والدین به او یادآوری کنند یا بگویند چه زمانی برای گفتگو آماده هستند. به همه والدین توصیه می شود به نوعی عمل کنند که فرزندانشان بدانند که هرچند توجه آنها به امور گوناگون تقسیم میشود، اما فرزندان برای آنها بسیار مهم هستند.
این پژوهش ما را به تأمل بیشتر درباره تعادل بین دنیای دیجیتال و روابط خانوادگی دعوت میکند و نشان میدهد که تغییرات کوچک آگاهانه میتواند تأثیر مثبتی بر احساس امنیت و دلبستگی نوجوانان داشته باشد.
مترجم: احسان محمدحسینی