همافزایی اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی در سایه چالش انرژی
جهش بیسابقه هوش مصنوعی و افزایش ذینفعان فضای مجازی، سرعت توسعه زیرساختها را دوچندان کرده است؛ امری که بدون تأمین پایدار انرژی الکتریکی، تداوم آن غیرممکن به نظر میرسد.
به گزارش سیناپرس، با توسعه روزافزون فناوری های نوین مبتنی بر شبکه های ارتباطی و فناوری اطلاعات نظیرکاربردهای دیجیتالی و هوش مصنوعی و تلاش جوامع برای افزایش سهم اقتصاد دیجیتال از کل درآمد حاصله، به تعداد کاربران و میزان استفاده آنها از فضای مجازی، تعداد خدمات و ارائه دهندگان آنها، شمار اپلیکیشن ها و سامانه ها و … افزوده میشود. این درحالی است که میزان وابستگی آحاد جامعه به ارائه و دریافت خدمات و استفاده از کاربردهای دیجیتال نیز به شدت در حال افزایش است.
این موارد در کنار جهش فوق چشمگیر هوش مصنوعی و کاربردهای آن که روز به روز بر شمار کاربران و ذینفعان افزوده میشود، دسترسی همیشگی و مستمر به شبکه های ارتباطی و فناوری اطلاعات را به یکی از نیازهای اساسی زندگی امروز مبدل نموده است و به تبع آن توسعه زیرساختهای سخت افزاری و نرم افزاری این شبکهها و توسعه هوش مصنوعی نیز با سرعت زیادی انجام میشود.
به جرات می توان گفت اولین و مهمترین چالش توسعه زیرساختهای فناوری اطلاعات و ارتباطات در دنیای امروز، موضوع تامین انرژی الکتریکی به صورت مستمر و البته با کیفیت قابل قبول میباشد. در واقع بدون وجود برق پایدار عملا شبکههای ارتباطی و فناوری اطلاعات فاقد کارکرد موثر هستند و ارائه خدمات و بهرهگیری از کاربردهای مجازی و هوش مصنوعی نیز مختل میشود زیرا پایداری کاربردها و خدمات مبتنی بر هوش مصنوعی نیازمند دسترسی ۲۴/۷ به زیرساخت پردازشی است و کوچکترین اختلال در برق میتواند دادهها را از بین ببرد، مدلها را متوقف کند و خسارت اقتصادی هنگفتی ایجاد نماید. بنابراین ضرورت توجه به توسعه زیرساختهای تامین انرژی الکتریکی، همراستا با توسعه زیرساختهای فناوریهای دیجیتالی به وضوح قابل درک است.
از سوی دیگر بازیگران جدید عرصه فناوری اطلاعات و ارتباطات نظیر مراکز داده مدرن که مبتنی بر پردازشگرهای پرظرفیت محاسباتی و گرافیگی هستند تعریف کننده بارهای پرمصرف در شبکه سراسری برق بوده و به عنوان بارهای مدرن به شمار می روند که به مرور و با توسعه روزافزون خود، زیرساختهای تامین انرژی الکتریکی را دچار چالشهای جدی میکنند.
مطابق پیش بینیهای نهادهای بین المللی نظیر آژانس بین الملل انرژی، تا سال ۲۰۳۰ میلادی مصرف برق مراکز داده نسبت به سال ۲۰۲۳ بین ۲.۵ تا ۳ برابر افزایش پیدا خواهد کرد. این درحالی است که مصرف انرژی الکتریکی بخش ارتباطات و فناوری اطلاعات در سال ۲۰۳۰ بین ۸.۵ تا ۱۰ درصد مصرف کل برق جهان برآورد میشود که حاکی از رشد فزآینده کاربردها و زیرساختهای دیجیتالی و توسعه سریع هوش مصنوعی تا سال مذکور است.
به طور خلاصه میتوان گفت، بزرگترین عامل محرک رشد مصرف انرژی الکتریکی در جهان تا سال ۲۰۳۰، هوش مصنوعی خواهد بود که این میزان از مصرف، ناشی از پردازنده های گرافیکی و محاسباتی پرظرفیت و رشد سریع و چشمگیر مدل های زبان بزرگ (LLM) خواهد بود.
بنابراین زیرساختهای هوش مصنوعی و زیست بوم فناوری اطلاعات و ارتباطات برای خدمت رسانی مداوم به انرژی الکتریکی پایدار نیازمند هستند در حالیکه خود در زمره بارهای پرمصرف شبکه های برق به شمار میروند. با این حال توسعه فناوری و پیشرفتهای حاصله در تولیدات سخت افزاری نظیر ساخت تراشه های کم مصرف، سرورهای راندمان بالا و روشهای خنک سازی مراکزداده مبتنی بر مایعات، بهبود الگوریتم های هوش مصنوعی و استفاده از مدلهای کوچکتر و کارآمدتر و همچنین توسعه استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر در تامین برق زیرساختهای دیجیتالی و هوش مصنوعی از جمله راهکارهایی هستند که میتوانند به کاهش مصرف انرژی این زیست بوم وسیع کمک نمایند.
با این تفاسیر این موضوع نیازمند مداخله مدیران ارشد، تصمیم گیرندگان و سیاستگذاران جهت توسعه توامان و متوازن زیرساختهای الکتریکی و دیجیتالی میباشد. در واقع از یک سو لازم است مدیران بخش دولتی و غیر دولتی و سیاستگذاران و فعالان حوزه برق و انرژی، زیرساختهای نوظهور دیجیتالی نظیر مراکز داده مدرن را به عنوان یکی از انواع مصرف کنندگان کلان انرژی الکتریکی به رسمیت شناخته و توسعه سریع فناوری و رشد بار را مد نظر داشته باشند و از سوی دیگر تصمیم سازان و توسعه دهندگان بخش دولتی و غیر دولتی زیست بوم اقتصاد دیجیتال، هوش مصنوعی و شبکه های ارتباطی و فناوری اطلاعات نیز انرژی الکتریکی را به عنوان رکن حیاتی برای توسعه اقتصاد دیجیتال در تصمیم گیریها و تنظیم سیاستهای توسعه ای منظور نمایند و از اهرمهای سیاستی، اقتصادی و فنی برای کاهش میزان مصرف انرژی الکتریکی و افزایش راندمان انرژی در تجهیزات زیست بوم و همچنین بهره برداری از منابع انرژی تجدیدپذیر در زیرساختهای این حوزه بهره ببرند.
به نقل از ایرنا، حرف پایانی:
– حدود ۴۰ تا ۶۰ درصد هزینه مراکز داده مربوط به تامین انرژی الکتریکی است. بنابراین داشتن برق پایدار و ارزان، مزیت رقابتی برای توسعه سریعتر هوش مصنوعی و اقتصاد دیجیتال ایجاد میکند.
– بدون برخورداری از انرژی الکتریکی پایدار در زیست بوم اقتصاد دیجیتال نمیتوان زیرساخت دیجیتال امن و قابلاتکا ایجاد نمود و در آینده نیز نمیتوان انتظار پیشرفتهای چشمگیری در این حوزه داشت.
*دکتر مهدی سعادتمند – پژوهشگر برق و فناوری ارتباطات
