به مناسبت روز ملی بیماری های صعب العلاج؛
سرطان روده؛ بیماری صعب‌العلاجی که جان میلیون‌ها نفر را تهدید می‌کند

۱۸ اردیبهشت در تقویم با عنوان روز ملی بیماری‌های صعب‌العلاج، شناخته می شود. این روز فرصتی است برای تأمل در عمق چالش‌های پیچیده پزشکی و تجلیل از تلاش‌های بی‌وقفه جامعه علمی جهت غلبه بر موانع درمانی. به همین دلیل در این گزارش قصد داریم به بررسی ابعاد یکی از انواع سخت درمان سرطان، یعنی سرطان روده بپردازیم.

به گزارش سیناپرس،  بر اساس تعریف وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، اختلالاتی نظیر تالاسمی، هموفیلی ، بیماری‌های نیازمند دیالیز  و ایمونوبلاستیسم اولیه (PI) در زمره «بیماری‌های خاص» قرار دارند، در حالی که عده‌ای دیگر از بیماری ها جمله انواع سرطان‌ها ، ام‌اس، بیماران پیوندی کلیه، دیابت، اوتیسم و…  تحت عنوان «بیماری‌های صعب‌العلاج» دسته‌بندی می‌شوند.

این گروه از بیماری‌ها به دلیل ماهیت مزمن یا نادر بودنشان، نیازمند پروتکل‌های درمانی ویژه‌ای هستند که دسترسی به داروهای تخصصی آن‌ها اغلب محدود و هزینه‌های مراقبتی آن ها سرسام‌آور است؛ فشاری که گاه منجر به انصراف بیماران از درمان شده و بارِ سنگین اقتصادی، روانی و اجتماعی را بر دوش خانواده‌ها و نظام سلامت تحمیل می‌کند. در این راستا، پوشش‌های بیمه‌ای جامع نه تنها به مثابه یک شبکه امنیتی مالی عمل می‌کنند، بلکه با کاهش چشمگیر هزینه‌های مستقیم درمان، نقش حیاتی در حفظ کرامت بیمار، تداوم روند درمان و کاهش تنش‌های اجتماعی ایفا می‌کنند.

پیشرفت‌های چشمگیری در ژنومیکس و ایمونوتراپی حاصل شده است، اما ماهیت پویا و ناهمگن تومورهای گوارشی نظیر سرطان روده همچنان نیازمند پژوهش‌های بین‌رشته‌ای دقیق است تا بتوان امید به بهبود کیفیت زندگی و افزایش نرخ بقای بیماران را محقق ساخت و نشان داد که چگونه علم مدرن با همدلی و دقت فنی، می‌تواند سایه سنگین این بیماری‌ها را کنار بزند.

سرطان روده به رشد سلول‌های سرطانی در بخشی از روده گفته می‌شود که می‌تواند به بافت‌های دیگر بدن حمله کرده و یا در آن‌ها تکثیر شود. محققان در پژوهش‌های خود روی سرطان روده موفق به شناسایی چهار گونه متفاوت از این بیماری شدند که هرکدام دارای مجموعه‌ای از ویژگی‌های مشخص ژنتیکی و بیولوژیکی بوده و نیازمند روش درمانی جداگانه‌ای هستند. سرطان روده در زنان دومین سرطان رایج پس از سرطان پستان است درحالی‌که در مردان این سرطان پس از سرطان‌های پروستات و ریه، سومین سرطان شایع به‌حساب می‌آید.

دلایل و علائم

مهم‌ترین عواملی که فرد را مستعد ابتلا به بیماری سرطان روده می‌کند عبارت‌اند از: رژیم غذایی نامناسب به‌ویژه مصرف زیاد گوشت قرمز و پروتئین فرآوری شده، وجود پولیپ های روده که همان توده‌های خوش‌خیم در جدار روده است، ارث و استعداد ژنتیکی، سابقه خانوادگی، افزایش سن، اختلالات ژنتیکی، سیگار کشیدن، چاقی، نداشتن فعالیت جسمانی کافی، مصرف زیاد الکل، سابقه برخی بیماری‌ها مانند بیماری التهابی روده، سرطان تخمدان، رحم، یا پستان.

سرطان روده ممکن است علائمی شبیه به بیماری‌هایی چون عفونت‌ها، هموروئید و بیماری‌های التهابی روده از خود بروز دهد که اگر به‌موقع پیگیری و درمان شود نشانه‌های اصلی بیماری از بین خواهد رفت؛ اما به‌طورکلی این بیماری می‌تواند شامل نشانه‌ها و علائم مختلفی باشد که خون در مدفوع، تغییر در حرکات روده، کاهش وزن، ضعف و خستگی همیشگی، تغییر در عادات دفعی روده نظیر اسهال یا یبوست، دردهای قولنجی معده، یرقان و زردی پوست یا سفیدی چشم و استفراغ نمونه‌هایی از آن‌ها محسوب می‌شوند.

در موارد نادری ممکن است فرد مبتلابه سرطان روده هیچ‌گونه علامتی نداشته باشد بنابراین غربالگری در افراد پرخطر می‌تواند با تشخیص زودهنگام بیماری موجب شود تا سرطان روده به‌طور کامل درمان شود.

پیشگیری و درمان

سرطان روده معمولاً در مراحل ابتدایی از طریق غربالگری قابل‌تشخیص است و بخشی از موفقیت فرآیند آزمایش‌های غربالگری نیز تشخیص زودهنگام بیماری است چراکه پیش از رسیدن بیماری به مرحله حاد، می‌توان آن را به‌طور کامل درمان کرد. ازجمله روش‌های تشخیصی جهت غربالگری این سرطان می‌توان به معاینه راست‌روده، پروکتوسکوپی که در آن با دستگاه‌های ویژه به‌طور مستقیم داخل راست‌روده و بخش‌های تحتانی روده بزرگ بررسی می‌شود، کولونوسکوپی که با ابزارهای خاصی درون روده بزرگ و راست‌روده مشاهده می‌شود و آزمون آنتی‌ژن CEA اشاره کرد.

درمان سرطان روده به شرایط سلامت عمومی و مرحله بیماری فرد بستگی دارد. اگر توده سرطانی تشخیص داده شود و پزشک مطمئن شود که سلول‌های سرطانی به دیگر بخش‌های بدن سرایت نکرده باشند، ابتدا جراحی صورت گرفته و توده سرطانی از بدن خارج می‌شود.

سپس پزشکان با کمک پرتودرمانی و شیمی‌درمانی به درمان و پاک‌سازی بدن از سلول‌های سرطانی احتمالی می‌پردازند. پس از درمان آزمایش خون جهت اندازه‌گیری آنتی‌ژن CEA و عکس‌برداری جهت تشخیص وضعیت سرطان که بازگشت داشته یا خیر انجام می‌شود.

تحقیقات جدید نشان می‌دهد که شیوه زندگی سالم از قبیل داشتن رژیم غذایی سالم، فعالیت‌های بدنی منظم و حفظ وزن خود نه‌تنها مانع از ابتلا به سرطان روده شده بلکه باعث می‌شود افراد مبتلابه این بیماری شانس بیشتری برای بهبودی و طول عمر بیشتر داشته باشند.

بر این اساس پیروی از رژیم غذائی مدیترانه‌ای که سرشار از میوه‌ها، ماهی و مواد غذائی سالم و مغذی است، می‌تواند تا حد زیادی فرد را از ابتلا به بیماری‌های مختلفی مانند سرطان روده حفظ کند. احتمال ابتلا به سرطان روده در کسانی که به‌طور دائم از رژیم غذائی مدیترانه‌ای استفاده می‌کنند، 86 درصد کمتر از سایر افراد است.

یافته های دیگر یک مطالعه سی‌ساله و با بررسی بیش از 75 هزار نفر در چین نشان داد که مصرف مداوم و هفتگی آجیل و مغزها علاوه بر جلوگیری از چاقی، شانس ابتلا به سرطان روده و دیابت نوع دو را کاهش می‌دهد.

باورهای غلط

افراد مبتلابه سرطان روده حتماً جان خود را از دست خواهند داشت: این باور غلط است و در همه سرطان‌ها نوع و مرحله سرطان و همچنین شرایط فیزیکی و روحی بیمار در درمان بیماری بسیار مهم است بنابراین غربال گیری منظم افراد از 50 سال به بعد ضروری خواهد بود.

افرادی که دچار پولیپ روده می‌شوند حتماً سرطان روده دارند: این باور نیز اشتباه است. افرادی که پولیپ روده دارند حتماً دچار سرطان روده نشده‌اند چراکه ممکن است این پولیپ ها خوش‌خیم باشند؛ اما این احتمال وجود دارد که این پولیپ ها در پنج سال آینده رشد کرده و سرطانی شوند.

زمانی که علائمی برای سرطان روده وجود ندارد، خطری در کار نیست: این باور کاملاً اشتباه است. معمولاً افراد با مشاهده برخی علائم به پزشک مراجعه کرده و از بیماری احتمالی خود، آگاه می‌شوند اما متأسفانه سرطان روده یک بیماری خاموشی است که در مراحل اولیه علامت خاصی بروز نمی‌دهد. علائم زمانی که بیماری پیشرفت کرده بروز می‌کنند.

گزارش: فاطمه کردی