پاسخ علم به یک باور عامیانه:
آیا واقعا استخوانها سرما را حس می کنند؟
در شرایطی که هوا برای چند روز بهاری شده و تصور میشد زمستان دیگر رمقی برای ایجاد سرما ندارد، یک موج سرمای دیگر از راه رسیده و بسیاری از افراد را غافلگیر کرد. وقتی دما پایین میآید: ما دوست داریم درباره اینکه چقدر احساس سرما میکنیم حرف بزنیم و گاهی می گوییم هوا خیلی سردم شده، سرما تا عمق استخوانهایم نفوذ کرده! حال قصد داریم بررسی کنیم آیا واقعا استخوانهای انسان قادر به حس کردن سرما هستند؟
به گزارش سیناپرس، قبل از بررسی علمی این موضوع که آیا استخوان ها سرما را حس می کنند یا خیر باید به این نکته توجه کنیم که حس کردن هر چیزی به دلیل ایجاد پایانه های عصبی مرتبط با با آن موضوع خاص است مثلا اگر در بخشی از بدن ما حسگرهای مرتبط با گرما یا سرما وجود نداشته باشد، ما قادر به تشخیص آن حس در بخش فوق نیستیم. از سوی دیگر، بدن ما در دمای حدود ۳۷ درجه سانتیگراد بیشترین کارایی را دارد، اما اندامهای انتهایی مثل دست و پا میتوانند تا ۶ درجه سانتیگراد خنکتر باشند. این دمای بدن بسته به جنسیت، سن و وضعیت سلامتی متفاوت است. افراد مسن معمولاً بیشتر احساس سرما میکنند و زنان نسبت به مردان حساسیت بیشتری به سرما دارند.
سرما چگونه بر استخوانهای ما اثر میگذارد
در حقیقت استخوانهای ما مانند پوست سرما را احساس نمیکنند. آنها گیرندههای حساس به دما که در پوست داریم را ندارند. دلیل خوبی هم برای این موضوع وجود دارد؛ چون استخوانهای اصلی ما زیر لایههای عضله و پوست قرار گرفتهاند، پس حس کردن دما برای آنها اولویت اصلی نیست.
با این حال، این که استخوانها سرما را احساس نکنند به معنای آن نیست که سرما هیچ تأثیری بر آنها ندارد. استخوانها میتوانند تغییر دما، بهخصوص خنک شدن، را از طریق اعصاب موجود در لایه بیرونیترین پوشش استخوان به نام پریوستئوم (periosteum) حس کنند. این لایه دارای شبکهای از نورونها (سلولهای انتقالدهنده سیگنال) است که بسیاری از دانشمندان آن را به شکل توری ماهیگیری توصیف میکنند و این شبکه برای تشخیص تغییر شکل یا آسیب در لایههای زیرین استخوان طراحی شده است.
هرچند قرار گرفتن کوتاهمدت بدن در معرض سرما برای استخوانها مشکلی ایجاد نمیکند، اما قرار گرفتن طولانیمدت (طی چند هفته) میتواند طول استخوانها را کوتاهتر کرده، ضخامت آنها را کاهش دهد و تراکم معدنی استخوان را پایین بیاورد. البته باید توجه داشت که بافتهای عضلانی-اسکلتی دیگر خیلی بیشتر تحت تأثیر تغییرات دما و فشار قرار میگیرند.
در این میان مایع سینوویال ، که روانکننده اصلی مفاصل بزرگ است، در دماهای پایین غلیظتر میشود. این امر حرکت طبیعی مفاصل را سختتر و ناراحتکنندهتر میکند و این مشکل در افراد مبتلا به بیماریهای مفصلی زمینهای مانند آرتریت روماتوئید یا استئوآرتریت تشدید میشود.
سرما همچنین باعث انقباض بافتها میشود و همه چیز را سفتتر و خشکتر میکند. تاندونها که عضله را به استخوان متصل میکنند در هوای سرد سفتتر میشوند و رباطها که استخوانهای مختلف اطراف مفصل را به هم وصل میکنند نیز در دمای پائین خشک و منقبض میشوند. هر دو این تغییر باعث میشود عضلات برای حرکت دادن استخوانها نیروی بیشتری نیاز داشته باشند و دامنه حرکتیشان کاهش یابد.
این تغییرات همراه با کاهش جریان خون به اندامهای انتهایی رخ میدهد زیرا این عمل، نوعی مکانیسم حفاظتی بدن است تا هسته مرکزی بدن (جایی که اندامهای حیاتی قرار دارند) از دمای بهینه ۳۷ درجه پایین نیاید. کاهش خونرسانی به این بافتها نیز به انقباض بافت کمک میکند، چون خون کمتری به آنها وارد میشود.
همه این تغییرات با هم باعث افزایش فشار مکانیکی یا کشش بر گیرندههای سلولی در استخوانها و بافتهای اطراف میشود. این فشار میتواند گیرندههای درد را فعال کند و ما آن را به شکل احساس سرما درک کنیم.
توجه به این نکته ضروری است که مغز هم در این ماجرا نقش دارد. ماههای تاریک زمستانی در نیمکره شمالی باعث میشود بسیاری از ما نور خورشید کافی دریافت نکنیم تا ویتامین دی کافی بسازیم. کمبود ویتامین دی با سلامت ضعیف استخوان و بیماریهایی مثل ریکتز در کودکان و استئومالاسی در بزرگسالان مرتبط است. اما این کمبود تأثیرات دیگری هم بر احساس سرما دارد.
تحقیقات نشان میدهد افرادی که سطح ویتامین دی پایینتری دارند، حساسیت بیشتری به درد، بهخصوص دردهای عضلانی-اسکلتی نشان می دهند.
در پایان باید گفت خبر خوب این است که مصرف کالری بیشتر میتواند به شما کمک کند این موج سرما را بهتر تحمل کنید. پوشیدن لایهلایه لباس و حرکت کردن تا حد ممکن هم کمک میکند تا گرمای بیشتری تولید و در بدن نگه دارید. پس در حقیقت اگرچه استخوان های ما فاقد حسگرهای دریافت کننده سرما هستند اما قرارگرفتن طولانی در معرض دمای پایی روی این عضو بدن تاثیرات منفی متعددی داشته و می تواند منجر به بروز درد شود. بنابراین بهتر است در هوای سرد بیشتر مراقب استخوان های خود باشید.
مترجم: فاطمه کردی
