همه فضانوردانی که به ایران آمدند
قرار است لازوتکین در مدت اقامت خود در ایران، به چند شهر سفر و علاوه بر این، در مجامع علمی و دانشگاهی ایران سخنرانی کند. این سفر به همت سیروس برزو، مروج علم و روزنامهنگار تاریخ و فناوری فضایی انجام میشود. سیروس برزو که سالهاست در روسیه و جمهوریهای استقلال یافته شوروی اقامت دارد، بسیاری از فضانوردان را از نزدیک میشناسد و با آنها ارتباط دوستانهای دارد. همین ارتباطهای صمیمانه باعث شده است که وی تا کنون چندین فضانورد برجسته روس را به ایران دعوت کند، از جمله گئورگی گرچکو، الکساندر بالاندین، ویکتور گارباتکو، سالیجان شریپف و دیگران. در هفته جاری هم لازوتکین به ایران میآید .امیدواریم این آخرین سفر یک فضانورد به ایران نباشد و این روند در سالهای آینده نیز ادامه داشته باشد.
سیروس برزو، درباره هدف خود از دعوت فضانوردان به سیناپرس میگوید :بسیاری از جوانان ما خیال میکنند که فضانوردان، آدمهای خارقالعادهای هستند اما من آنان را ایران دعوت میکنم تا جوانان ما از نزدیک آنان را ببینند و متوجه شوند این افراد مثل ما هستند ولی با تلاش زیاد و تحصیل و ورزش و توجه به سلامت، فکر، جسم و جان توانستهاند به این مرتبه برسند که برای کشور خود افتخارآفرین باشند و علاوه بر این، علم و دانش بشری را گسترش دهند. وی میگوید: علاوه بر این، با توجه به تبلیغات بسیاری که درباره کشور ما در رسانههای بیگانه در جریان است، بسیاری از مردم جهان، تصور درستی از ما ندارند. به همین دلیل من آنان را به ایران دعوت میکنم تا خودشان از نزدیک و بدون واسطه ایران را ببینند و به عظمت تاریخ و فرهنگ ایران پیببرند.
برزو در ادامه تاکید میکند :جالب آنکه بسیاری از این افراد پس از آنکه با کشور ما آشنا شدند، اقرار میکنند، ایران با آن چیزی که پیش از سفر به کشور ما گمان میکردند، بسیار تفاوت دارد. بسیاری از آنان پس از سفر به ایران، سفیر فرهنگی ما در کشور خود شدند. لازوتکین نیز در گفتوگویی که در «جامجم» منتشر شده است، گفت: امروز آماده میشوم که به ایران سفر کنم. مطمئن هستم با مردم و فرهنگی جدید روبهرو خواهم شد که برای من بسیار جالب است. مطمئنم که مردم ایران، مهربان و عاشق علم هستند.
قرار است لازوتکین در مدت اقامت خود در ایران، به چند شهر سفر و علاوه بر این، در مجامع علمی و دانشگاهی ایران سخنرانی کند.
گفتنی است با آغاز عصر فضا، فضانوردان به قهرمانان تازهوارد رسانهها تبدیل شدند که در بسیاری از موارد شهرت آنان از شهرت ستارههای پاپ و راک، هنرپیشهها و ورزشکاران هم فراتر رفت. به همین دلیل افراد بسیاری در سراسر جهان مشتاق هستند که از نزیک با آنان دیدار کنند.
یوری گاگارین، اولین انسانی که مرز زمین را پشتسر گذاشت و درهای ورود به فضا را گشود، یکشبه به چهره محبوب رسانهها و مردم جهان تبدیل شد. وی بعدها در قامت یک قهرمان، به بسیاری از کشورهای جهان سفر کرد و خاطرات جالبی از سفر کوتاه مدت خود به فضا را برای شنودگان تعریف کرد و آنان را به هیجان آورد.
این روند هنوز هم ادامه دارد، هنوز هم بسیاری از فضانوردان به کشورهای مختلف سفر میکنند و از خاطرات خود برای شنودگان میگویند اما امروزه مثل روزگار آغاز عصر فضا نیست، دیگر در مراسم استقبال و بدرقه فضانوردان، سیل جمعیتی از هر سن و سلیقه و گروه را نمیبینیم، بلکه این جمعیت، در گروه کوچکی از دوستداران علم و فناوری خلاصه شده است. گویی بسیاری از این استقبالکنندگان، یکبار دیگر به سالنهای کنسرت و ورزشگاهها برگشتند.
در ادامه با چند فضانوردی که در طول سالهای گذشته به ایران سفر کردند، بیشتر آشنا میشویم.
فاتحان ماه
فاتحان ماه از اولین فضانوردانی بودند که به کشور ما سفر کردند. استقبال مردم تهران در هنگام ورود به کشور، بسیار گرم و صمیمانه بود. ۴۶ سال پیش، غروب جمعه دوم آبان ۱۳۴۸، هواپیمای اختصاصی رییس جمهور آمریکا حامل نیل آرمسترانگ، ادوین آلدرین و مایکل کالینز، در فرودگاه مهرآباد تهران به زمین نشست. سفر فضانوردان ناسا به تهران که حدود سه ماه پس از فرود تاریخی فضاپیمای آپولو ۱۱ بر سطح ماه انجام شد، در قالب برنامه مسافرت چهل روزه به دور دنیا صورت گرفت.
برگزاری نشست مطبوعاتی فضانوردان با خبرنگاران در صبح روز شنبه در محل انجمن ایران و آمریکا و نشست خبری همزمان همسران فضانوردان در هتل هیلتون، گردش در خیابانهای مختلف تهران در مسیر خیابانهای عباسآباد، پهلوی (ولیعصر)، بلوار الیزابت (کشاورز)، پارک فرح (لاله)، امیرآباد، شاهرضا (انقلاب)، ابوعلی سینا، شاهآباد (حدفاصل میدان بهارستان تا چهارراه مخبرالدوله)، استانبول، نادری و پهلوی و ضیافت شام در کاخ سعدآباد از برنامههای سفر کوتاه آنها به تهران بود. در این نشست خبری، ضمن نمایش فیلم کوتاهی از فعالیتهای ده سالهای که به فتح ماه منجر شد، هر کدام فضانوردان درباره قسمتهای مختلف آن توضیحاتی ارائه دادند
.
خلبان بوران
ایگور ولک در ابتدای دهه ۱۳۸۰ به دعوت سازمان فضایی ایران به ایران آمد و با کارشناسان مختلف دیدار کرد. وی سال ۱۹۳۷ در شهر زمیوف درحومه خارکف اوکراین به دنیا آمد و اولین پرواز خود را در آوریل ۱۹۵۴ انجام داد. در ۱۹۵۶ آموزشگاه هوایی نظامی خلبانان کراگرادسکوی (اوکراین) را به پایان رساند و ۱۹۶۵ از دانشگاه معتبر و صاحب نام گرومف، وابسته به وزارت صنایع هوایی شوروی در ژوکوفسکی به عنوان خلبان- آزمایشگر فارغالتحصیل شد. پس از تصویب طرح فضاپیمای بوران، وی را به عنوان یکی از نخستین نامزدهای خلبانی بوران به مرکز آموزش فضانوردان معرفی کردند. وی پس از گذر از آزمونهای دشوار، در سال ۱۹۷۷ به جرگه فضانوردان پیوست تا برای پرواز با شاتل روسی بوران آماده شود. وی پس از حدود دو سال آموزش، ژوئن ۱۹۸۴ به مدار زمین رفت. پس از لغو پروازهای شاتل بوران، ولک نیز در سال ۱۹۹۶ از فضانوردی کنارهگیری کرد. وی سالها به عنوان مشاور سازمان فضایی روسیه و استاد دانشگاه فعالیت کرد.
.
نابغه فضانوردی
فضانورد بعدی که به ایران سفر کرد، گئورگی گرچکو بود. وی که از نوابغ و نخبگان تاریخ فضانوردی است، از جمله دستیاران سرگئی کارالیف، پدر فضانوردی روسیه بود که از نخستین روزهای آغاز عصر فضانوردی در تشکیلات فضایی شوروی فعالیت داشت. او که عاشق تاریخ و فرهنگ ایران است چند سال پیش بنا به دعوت فرهنگسرای ملل برای گشایش نمایشگاه «انسان و فضا» به کشورمان سفر کرد.
گئورگی گرچکو سال ۱۹۳۱ در لنینگراد به دنیا آمد. ۱۹۴۹ دبیرستان و در ۱۹۵۵ دانشکده مکانیک نظامی لنینگراد را با درجه مهندس مکانیک به اتمام رساند. وی بلافاصله جذب دفتر طراحی کارالیف شد و از افرادی است که در طراحی و پرتاب اسپوتنیک-۱ (نخستین ماهواره جهان)، نقش داشت. در ۲۷ مه ۱۹۶۸ به پیشنهاد وزارت صنایع، در کنار کار و فعالیت به عنوان رییس گروه آزمایشگر دستگاههای فضایی، به گروه فضانوردان پیوست و آموزش برای سفر به فضا را آغاز کرد. وی در نخستین پرواز فضایی خود، ۲۹ شبانه روز و ۱۳ ساعت در فضا بود.
وی دومین پرواز فضایی خود را در ۱۰ دسامبر ۱۹۷۷ به همراه یوری راماننکو با سایوز-۲۶ در ایستگاه مداری سالیوت ۶ انجام داد که پروازی رکوردشکن بود. وی پرواز سوم و آخرین سفر به فضا را در 17تا ۲۶ سپتامبر ۸۵ انجام داد و هشت شبانه روز و ۲۱ ساعت در فضا به سر برد. گرچکو دو بار به ایران سفر کرده و بعد از این سفرها، اینک یکی از مبلغان فرهنگ و تاریخ تمدت ایران است.
فضانورد هنرمند
آلکساندر بالاندین روز ۳۰ ژوئیه ۱۹۵۳ در شهر فرازینو در حومه مسکو به دنیا آمد. پدرش نظامی بود و مادرش معلم. در سال ۱۹۷۶ انستیتوی عالی بائومان مسکو را با مدرک مهندسی در زمینه سامانههای دقیق فضایی تمام کرد. با توجه به سطح دانش علمی و عملی، هیات گزینش وی را به اتحادیه تولیدات فضایی انرگیا معرفی کرد و وی از همان سال به عنوان مهندس طراح سامانه های فضایی مشغول به کار شد.
بالاندین در ۱۱ فوریه ۱۹۹۰ همراه با سالاویف به فضا رفت. سفینه آنها دو روز بعد به مجتمع مداری میر پیوست و آنها سفری را آغاز کردند که ۱۷۹ روز طول کشید. بالاندین در سالهای بعد، همراه کار در موسسه تولیدات فضایی انرگیا، به عنوان مشاور بسیاری از موسسات علمی فعالیت کرد. او نه فقط متخصص محاسبه و فن و صنعت، نه تنها یک فضانورد موفق، بلکه اهل هنر و شعر و ادبیات است و نقاشی هم میکشد
پیشتاز تاریخ فضانوردی
وی یکی از پیشتازان تاریخ فضانوردی است. او یکی از ۲۰ فضانورد اولیه شوروی و از دوستان یوری گاگارین به شمار میرود. ویکتور گارباتکو سوم دسامبر ۱۹۳۴ در کراسنادار روسیه به دنیا آمد. در ۱۹۵۲ وارد مدرسه هوانوردی روستف و سال ۱۹۵۶ فارغالتحصیل شد و به نیروی هوایی شوروی پیوست. وی سال ۱۹۶۹ نخستین پرواز خود را با سایوز7 و به مدت ۱۱۹ ساعت انجام داد. سفر بعدی وی با سایوز24 در ۱۹۷۷ انجام شد که ۴۲۵ ساعت طول کشید. سومین سفر وی با سایوز37 در ۲۳ ژوئیه ۱۹۸۰ آغاز شد. سفر وی این بار ۱۸۹ ساعت طول کشید. گارباتکو در سالهای بعد و به دنبال کنارهگیری از گروه فضانوردان، مدتها در هیات گزینش و ممتحنه فضانوردان بود و همزمان با درجه استادی ارشد دانشگاه مهندسی هوایی مسکو تدریس میکرد. وی بعدا به ریاست این دانشگاه رسید.
پدر نگار و جهانگیر
سالیجان شریپوف، فضانورد روس، ۲۴ اوت ۱۹۶۴ در شهر اوزگن جمهوری قیرقیزستان در خانوادهای مسلمان به دنیا آمد. دبیرستان را در سال ۱۹۸۱ در همان شهر به پایان رساند. با توجه به علاقهای که به هوانوردی داشت، در رشته مهندسی و فرماندهی جنگندههای تاکتیکی تحصیل کرد. وی بعدا تحصیل را ادامه داد و در سال ۱۹۹۵ از دانشکده کارتوگرافی مسکو، با درجه مهندسی و کارشناسی ارشد مدیریت محیط زیست را دریافت کرد.
نخستین سفرش با فضاپیمای اندیور بود. فضاپیمای آنها ۲۴ ژانویه ۱۹۹۸ به مجتمع مداری میر متصل شد. نخستین ماموریت مداری سالیجان، ۹ روز طول کشید. وی در سفر دوم خود به فضا، به عنوان فرمانده ناو سایوز تی.ام. آ-۵ راهی مدار زمین شد. این ماموریت ۱۹۳ روز طول کشید. در طول این پرواز، شاریپف دو راهپیمایی فضایی انجام داد که جمعا ۱۰ ساعت طول کشید.
او از اکتبر ۲۰۰۵ تا مه ۲۰۰۶ به عنوان نماینده مرکز آموزش فضانوردان روسیه در مرکز فضایی جانسون آمریکا، آموزش و تمرین فضانوردان برای سفر به ایستگاه فضایی بینالمللی را زیر نظر داشت.
وی به دلیل خدمتهایی که در زمینه فضانوردی انجام داد، موفق به دریافت مدالهای بسیاری شد از جمله مدال ستاره طلایی «قهرمان فدراسیون روسیه»، مدال «شایستگی در توسعه کیهانوردی»، ستاره طلای «قهرمان جمهوری قرقیزستان»، مدال پرواز فضایی ناسا و … . دختر شریپف، نگار و پسرش، جهانگیر نام دارد.
مهندس طراح سامانههای فضایی
«الکساندر الکساندروف» مهندس طراح سامانههای فضایی و خلبان و فضانورد روسی متولد ۲۰ فوریه ۱۹۴۳ میلادی است، وی دو بار به فضا سفر کرده و در مجموع این دو پرواز، در ایستگاههای فضایی سالیوت ۷ و میر اقامت کرد که در این ماموریتها در مجموع، ۳۱۰ شبانه روز در فضا به سر برده است. الکساندروف یکی از مهندسان ارشد در مؤسسه فضایی انرگیای روسیه و سالها مسئول بخش ویژه آموزش و ارزیابی عملکرد تمرینی فضانوردان بود. وی در برههای از فعالیتهای حرفهای خود، مسئولیت دستگاه تمرینی مدارگرد ماه را به عهده داشته است.
وی در سال های ۱۹۶۴ تا ۱۹۶۹ در دانشگاه فنی بائومان درس خواند و تخصص مهندسی الکترومکانیک را به دست آورد و سپس در ۲۴ اکتبر ۱۹۸۸ در دانشکده مهندسی فیزیک مسکو موفق به دریافت دکترای علوم فنی شد. وی همچنین تعدادی از کتب مهندسی فضایی را تألیف کرد و تاکنون نیز موفق به دریافت دو مدال قهرمان اتحاد جماهیر شوروی شده است.
پزشک گردشگر فضایی
شیخ مظفر شکور دیگر فضانوردی است که به ایران سفر کرده است، البته او نه یک فضانورد رسمی، بلکه گردشگر فضایی بود.
سفر مظفر شکور به فضا برخلاف دیگر گردشگران مانند تیتو و شاتلورث که با پرداخت ۲۰ میلیون دلار میسر شد، هدیهای بود که دولت روسیه در ازای قرارداد سنگین یک میلیارد دلاری مالزی برای خرید سامانههای هوایی و خدمات ماهوارهای، این کشور اهدا کرد.
مظفر شکور سال ۱۹۷۲ در کوالالامپور به دنیا آمد. وی دارای درجه دکتری اورتوپدی است. او در روز ۱۰ اکتبر ۲۰۰۷ بر فضاپیمای سایوز تی. ام. آ-۱۱ به فضا رفت. دو روز بعد این فضاپیما به ایستگاه فضایی بینالمللی رسید. شکور پس از ۱۱ روز اقامت در فضا، روز ۲۱ اکتبر ۲۰۰۷ به سلامت در قزاقستان فرود آمد. مظفر شکور، نهمین و آخرین فضانورد مسلمانی است که تاکنون به فضا سفر کرده است. همچنین وی را بعد از انوشه انصاری میتوان دومین گردشگر فضایی مسلمان دانست که توانسته مرزهای جو زمین را پشت سر بگذارد.
مدیر موزه یادمان فضایی
الکساندر لازوتکین که فردا (۱۹ بهمن ۹۴) به ایران میآید، ۳۰ اکتبر ۱۹۵۷ در مسکو متولد شد. وی دوره مهندسی مکانیک (گرایش مکانیک تجهیزات پروازی) را در پژوهشکده حمل و نقل هوایی مسکو گذراند و سال ۱۹۸۱ فارغالتحصیل شد. مدتی در همان پژوهشکده کار کرد و سپس در مجتمع تولیدات فضایی انرگیا استخدام شد. در آنجا ضمن کار به عنوان مهندس طراح و سازنده سامانههای فضایی، طرز کار کردن با دستگاهها را به فضانوردان آموزش میداد. او از ۱۹۹۲ در مرکز آموزش فضانوردان به عنوان نامزد فضانوردی مشغول تحصیل شد. وی در فوریه ۱۹۹۷ به عنوان مهندس پرواز فضاپیمای سایوز تی.ام ـ ۲۵ راهی مجتمع مداری میر شد. سفر لازوتکین حدود ۱۸۵ شبانه روز طول کشید. سال ۲۰۰۵ در حالی که در آمریکا مشغول آموزش برای سفر فضایی دومش بود پزشکان متوجه شدند مشکل سلامت دارد و او را از پرواز به فضا منع کردند. وی پس از آن در سمتهای مختلف از جمله مدیریت موزه یادمان فضایی مسکو فعالیت داشت و امروز هم در موسسه زوزدا (سازنده تجهیزات فضایی مانند لباس و وسایل ایمنی فضانوردان) مشغول کار است.
هر چند تا کنون بسیاری از فضانوردان به ایران سفر کردهاند و هممیهنان ما به خوبی از آنان استقبال کردهاند، ولی بیش از همه منتظر انوشه انصاری هستند، اولین فضانورد ایرانی که حس خودباوری را در زنان و جوانان ایرانی شکوفا کرد
گزارش : سلیمان فرهادیان
