تولد مؤلف اولین دائره المعارف جهان

دنیس دیدِرو فیلسوف و دانشمند فرانسوی در 5 اکتبر سال 1713 در شهر لانگِر فرانسه به دنیا آمد. وی بی ‏آنکه تحصیلاتی در رشته مشخصی داشته باشد، بر اثر همت و پشتکار خود، به زبان‏های لاتین، انگلیسی، ایتالیایى و علم ریاضیات تسلط یافت و در فلسفه، هنر و ادبیات صاحب نظر گردید. وی در قوت بیان وسرعت انتقال و درک مسائل مشکل و دریافتن مطالب تازه، کمتر نظیر داشت و از جوانی با پژوهش و تحقیق آشنایى یافت. دیدرو در جوانی به جرم نگارش مقالاتی درباره تکامل، که حدود یک قرن بعد توسط چارلز داروین، طبیعی‏دان انگلیسی کامل و اثبات شد، محکوم به زندان گردید و پس از آزادی از حبس، تصمیم گرفت با همکاری عده‏ ای از نویسندگان فرانسوی، دایرهالمعارفی را بنگارد. غرض او و سایر نویسندگان این کتاب، بیش از همه، آشنا کردن عامه به معارف عمومی و تربیت افکار و اذهان ایشان بود. هرچند دیدرو در مسائل مذهبی، از عقاید عامه تجاوز نمی‏ کرد، لیکن در تقریر مسائل علمی و اجتماعی، مقالات را طوری ترتیب می‏ داد که راه بحث و نظر بر عموم خوانندگان در خصوص اوضاع زمان باز باشد و اساس تقلید کورکورانه، تزلزل پذیرفت. به منظور آن‏که دایرهالمعارف مزبور شامل مطالب واقعی با جنبه‏ های متعدد باشد، قسمت‏های عمده‏ا ی از اندیشه‏ های فلسفی که مخالف رهبران کلیسا بود در آن چاپ شد که پس از انتشار جلد اول آن، چاپ مجدد و ادامه کار آن ممنوع گردید. با این حال دیدرو با سختی و زحمت و به تنهایى به مدت بیست سال به تکمیل این دایرهالمعارف پرداخت و آن را به طور پنهانی چاپ و منتشر ساخت. دایرهالمعارف دیدرو به عنوان اولین دایرهالمعارف جهان، آکنده از آزادی خواهی و مخالفت با زیاده‏ روی‏های مقامات کلیسا، دستگاه قضایى و حکومت وقت بود و نوید استقلال، آزادی، مشروطیت و حقوق می‏ داد. انتشار دایرهالمعارف دیدرو در ایجاد افکار آزادی خواهانه نقشی اساسی و ارزش‏مند ایفا کرد، به طوری که آن را از علل بروز انقلاب کبیر فرانسه در سال 1789م دانسته‏ اند. اما دنیس دیدرو پنج سال قبل از بروز انقلاب، در 30 ژوئیه1784م در 71 سالگی درگذشت. دیدرو در تفکرات فلسفی خود، بیشتر از نظریات شکاکانه در باب حیات پیروی می ‏کرد نه عقاید جزمی. وی بر این عقیده بود که هیچ چیز را برای همیشه نمی ‏توان حقیقت مطلق انگاشت. دنیا دائماً در حال تغییر است و دریچه ذهن ما باید به روی همه وجوه مختلف این تغییرات باز باشد. پس باید پای‏بند عقل و استدلال نشد و در مورد ایمان خویش نیز به احتیاط عمل کرد. دنیس دیدرو به سبب قدرت خلاقه شگرف و اندیشه‏ های بدیع و افکار علمی و فلسفی تازه و نو، یکی از نوابغ عالم ادب به شمار می‏ رود. وی هم‏چنین پدید آورنده نقد هنری است.

منبع:راسخون