افزایش رشد کیفی تولیدات علمی کشور در عرصه های بین المللی

به گزارش روابط عمومی وزارت علوم ، دکتر محمد جواد دهقانی سرپرست پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) اعلام کرد: کمیت تولید علم تنها یکی از شاخص های رشد علمی است و امروزه تحقیقات علمی نشان می دهند که کیفیت پژوهش اصلی ترین علت افزایش مرجعیت علمی است و دیپلماسی علمی نیز باعث افزایش کیفیت پژوهش و مرجعیت آن می شود و اثرگذاری اقتصادی نیازمند تولید علم کاربردی است.
وی افزود: پژوهش های یک درصد برتر بین المللی را مقالات پراستناد ( Highly Cited) می نامند و به پژوهش های یک دهم درصد برتر بین المللی مقالات داغ ( Hot) می گویند که در اینجا لفظ مقالات پراستناد برای هر دو بکار برده می شود.
دهقانی خاطر نشان کرد: اطلاعات این گروه از پژوهش ها از پایگاه طلایه داران علم تامسون رویترز (ISI) استخراج می شود که همواره اطلاعات ده سال اخیر را پوشش می دهد.
سرپرست پایگاه استنادی علوم جهان اسلام تصریح کرد: هر چند طی سال های گذشته کمیت تولید علم در کشور رشد قابل ملاحظه ای را تجربه کرده است، اما در بخش کیفیت تولیدات، نیازمند تلاش بیشتری هستیم زیرا مقالات پراستناد بیانگر پژوهش هایی هستند که مسیر توسعه علم بین الملل را نشان می دهند و بعد از انجام یک پژوهش، اینکه سایر پژوهشگران تا چه اندازه به آن توجه کرده و آن را مبنای تحقیقات بعدی خود قرار دهند نشان دهنده اهمیت آن پژوهش است و در این میان پژوهش هایی هستند که جبهه های تحقیق جدیدی را در دنیای علم می گشایند.
دهقانی اظهار داشت: گروهی از پژوهشگران به عنوان نخبگان علمی شناخته می شوند که در زمره پژوهشگران یک درصد برتر دنیا قرار گیرند. تعداد استنادهای صورت گرفته به پژوهش های آنها در طول زمان به گونه ای است که آنها را در دسته برترین ها قرار داده است، اما این پژوهشگران لزوما مقالات پراستناد تولید نکرده اند.
وی در ادامه گفت: براساس اطلاعات مستخرج از پایگاه طلایه داران علم تامسون رویترز (ISI) تعداد مقالات پراستناد جمهوری اسلامی ایران در ده سال گذشته به طور مرتب افزایش یافته است بطوریکه در سال ۲۰۰۵ تنها ۱۳ مقاله پراستناد موجود بود و این تعداد در سال ۲۰۰۶ به ۳۲ و در سال ۲۰۰۷ به ۵۷ مورد افزایش یافت و در سال ۲۰۱۱ پژوهشگران کشور موفق شدند تا ۸۷ مقاله را در مجموع مقالات پراستناد دنیا جای داده و در سال ۲۰۱۲ این رقم به ۱۱۱ مورد افزایش یافت و در سال ۲۰۱۳ تعداد مقالات پراستناد کشور به ۱۶۱ مورد و در سال ۲۰۱۴ با یک افزایش دیگر، تعداد این دسته از مقالات به ۲۲۹ مورد رسیده است.
دهقانی گفت: بدین ترتیب با مقایسه تعداد مقالات پراستناد در سال ۲۰۰۵ نسبت به ۲۰۱۴ مشخص می شود که تعداد این دسته از مقالات ۱۸ برابر شده است. در مجموع کل مقالات پراستناد تولید شده توسط پژوهشگران کشور در ۱۰ سال اخیر تا تاریخ ۸/۶/۱۳۹۴ برابر با ۹۰۶ مورد گزارش شده که از این تعداد ۹۰۱ مورد مقاله پراستناد و ۲۵ مورد مقاله داغ هستند. 
وی خاطر نشان کرد: از ابتدای ۲۰۱۵ تاکنون تعداد ۲۶ مقاله پراستناد توسط پژوهشگران کشور در طلایه داران علم ثبت شده است.
دهقانی گفت: همانگونه که سهم کمیت تولید علم در عرصه بین المللی در رشته های موضوعی مختلف یکسان نیست، سهم مقالات پراستناد نیز یکسان نیست. 
وی افزود: حوزه های پزشکی بالینی، شیمی، فیزیک، مهندسی و علوم اجتماعی پنج رشته موضوعی هستند که بیشترین تعداد مقالات پراستناد دنیا در آنها تولید شده اند. در مقابل اقتصاد و بازرگانی، میکروبیولوژی و علوم هوا و فضا دارای کمترین تعداد مقالات پراستناد هستند.
رییس مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری گفت: پژوهشگران کشور در برخی رشته های موضوعی قوی تر از سایرین ظاهر شده اند. این قیاس تنها با نگاه به میزان مقالات پراستناد در یک رشته قابل انجام نیست، بلکه باید به تعداد پژوهشگران کشور در آن رشته موضوعی و همچنین سهم آن رشته موضوعی از کل مقالات پراستناد دنیا نیز نگاه کرد.
دهقانی با اشاره به اینکه پژوهشگران کشور در حوزه مهندسی موفق شده اند ۳۲۵ مقاله پراستناد در سطح بین المللی تولید کنند، گفت: آنها ۹% (نه درصد) از کل مقالات پراستناد دنیا را تولید کرده اند.
وی خاطرنشان کرد: هر چند محققان شیمی و ریاضیات هر کدام با تولید ۱۱۰ مقاله پراستناد دارای بیشترین تعداد مقالات از این نوع بعد از رشته موضوعی مهندسی هستند، اما وضعیت این دو رشته با یکدیگر متفاوت است. 
سرپرست پایگاه استنادی علوم جهان اسلام گفت: پژوهشگران حوزه ریاضی ۶.۵% (شش ممیز نیم درصد) از کل مقالات پراستناد دنیا را تولید کرده اند، اما پژوهشگران شیمی موفق شده اند تا حدود ۰.۵% (نیم درصد) از کل مقالات دنیا در این زمینه را تولید کنند.
دهقانی افزود: در کل، رشته های موضوعی مهندسی، ریاضیات، زیست شناسی مولکولی و ژنتیک، علوم رایانه و پزشکی بالینی بیش از1.۵% از کل مقالات پراستناد دنیا را تولید کرده اند.
وی ادامه داد: در حوزه علوم اجتماعی تنها ۱۰ مقاله پراستناد تولید شده که ۰.۱۴% ( چهارده صدم درصد) از کل مقالات دنیا در این حوزه است، در حوزه علوم هوا و فضا هیچ مقاله پراستنادی تولید نشده است و این آسیب شناسی از یک جنبه، نقاط قوت و ضعف در علم کشور در بخش پژوهش های بین المللی را نمایان می سازد.
دهقانی در پایان گفت: در مجموع باید گفت که سهم مقالات پراستناد کشور از کل مقالات دنیا از سهم تولید علم کشور در سال ۲۰۱۴ پیشی گرفته است.
وی افزود: در طول ۱۰ سال گذشته همواره سهم کمیت تولید علم کشور از سهم مقالات پراستناد دنیا کمتر بوده است، اما داده های سال ۲۰۱۴ نشان می دهد که این روند برعکس شده است.