کد خبر : 14323 دوشنبه 02 شهریور 1394 - 08:26:15
گزارش-تصویری-و-تحلیل-فنی-مدرسه-امامیه-(-بابا-قاسم-)

گزارش تصویری و تحلیل فنی مدرسه امامیه ( بابا قاسم )

سیناپرس: مدرسه تاریخی امامیه در شهر اصفهان از بناهای قرن هشتم هجری است که در حال حاضر به عنوان مدرسه و حوزه علمیه مورد استفاده قرار می گیرد.

این بنا در نزدیکی مقبره بابا قاسم در شهر اصفهان قرار گرفته و از نظر زمان ساخت ، با این مقبره همدوره  است. یکی از افراد معروف اصفهان که مزارش پس از  چند قرن ، هنوز زیارتگاه مشهوری  به شمار می رود با با قاسم اصفهانی است که در ابتدای قرن هشتم هجری زندگی می کرده و از مردان عارف و سالک در راه حقیقت بوده و در زمان خود شهرت و محبوبیت داشته است .  در حال حاضر از  این بنا به عنوان مدرسه و حوزه علمیه استفاده می شود.  دور تا دور حیاط از حجره های ساختمان برای اقامت طلاب استفاده می شود که متاسفانه این امر باعث شده تا به تزئینات بنا آسیب های فراوانی برسد . تزئینات کلی بنا از آجر و کاشی ساخته شده و با کاشی های لعابدار کلمه علی به کرات در تزئینات تکرار شده است . بنا به صورت چهار ایوانی است که متاسفانه ایوان شمالی آسیب های بسیاری دیده است و در ایوان جنوبی یک اتاق واقع شده است که سقف آن دارای تزئینات بسیار زیبایی بوده از ترکیب آجر و کاشی معرق تشکیل شده اند .

در این اتاق طاقچه ای گچبری شده بسیار زیبایی وجود دارد که دور تا دور آن نقوش اسلیمی وجود دارد . سر در  کلیه حجره ها دارای تزئینات مقرنس بوده  که با تزئینات کاشی به رنگ فیروزه ای ، لاجوردی ، زرد و سفید و طلائی تزئین شده است . دورتا دور بنا و در ارتفاع تقریبی 6 متر نواری از کتیبه وجود دارد که با رنگ سفید بر زمینه لاجوردی اجرا گردیده و مشتمل بر آیات قرانی است . حجره ها دارای دو طبقه هستند و طلاب در آن ها اقامت دارند.

بر اساس متون تاریخی یکی از مریدان معروف بابا قاسم به نام سلیمان ابن ابی الحسن طالوت دامغانی برای استاد خود بابا قاسم اصفهانی در سال 725 هجری مدرسه ای ساخته است بابا قاسم در آن مدرسه به تدریس مشغول بوده و پس از مرگ نیز او را در نزدیکی این مدرسه دفن کردند .                                            

این مدرسه را که امامیه نیز نامیده اند، بنای زیبایی است که حیاطی در وسط و چهار ایوان و اتاق هایی که دراطراف حجرا ت طلاب بوده است دارد .

ساختمان این مدرسه که از قدیمی ترین مدارس موجود طلبه نشین اصفهان است دو طبقه می باشد که در طبقه دوم نیز حجره هایی دارد . نمای خارجی صحن و ایوان های کوچک و بزرگ مدرسه با کاشی های رایج این تزیین شده است . ایوان های کوچک و بزرگ دارای مقرنس های کاشی کاری شده می باشد ، که بعضی از آن ها جنبه تزییناتی داشته و برخی با خطوط بنایی و کوفی و ثلث مزین شده است .

در داخل مقرنس های  ایوان اول ضلع شرقی در اشکال مربع به خط بنایی با کاشی سفید معرق کلماتی از جمله الله ، ومحمد ، و علی ، و حسن ، و حسین ... نوشته شده است .

بر دو جانب ایوان بزرگ در وسط ضلع شرقی به خط بنایی با رنگ های لاجوردی و فیروزهای بر زمینه شطرنجی آجری درهم و مکرر جمله ـ قل  استغفرالله ـ نگاشته شده        است. در داخل مقرنس های ایوان چهارم ضلع شرقی به خط کوفی آجری بر زمینه آجری، "الملک الله " و در داخل همین ایوان به خط آجری بر زمینه فیروزه ای در یک طرف الله در طرف دیگر کلمه اکبر خوانده می شود . در زیر مقرنس های ایوان پنجم ضلع شرقی به خط بنایی با کاشی سفید معرق بر زمینه سبز در وسط جمله ـ الصلواة نورالمومن ـ و در طرفین به خط کوفی سفید بر زمینه لاجوردی اسامی : الله ، و محمد ، و علی ، و حسن ، و حسین ، دیده می شود.

در ایوان بزرگ شمالی مدرسه امامیه  در بین حاشیه و متن طاق ایوان در یک شش ضلعی که بدون زمینه بوده و همه تزئینات آن خطی است ، شش کلمه علی  نوشته شده است که سه تای آن سفید و سه تای دیگر لاجوردی رنگ است .

قسمت عمده تزئینات متن طاق ایوان شمالی به مرور زمان ریخته است  و آن چه که باقی مانده چهار مربع است که  در داخل آن ها کلمات و عباراتی به شرح زیر نوشته شده است :

  1. در یک مربع به خط  بنایی معرق بر زمینه فیروزه ای رنگ کلمات « و حسن »            « و حسین » نوشته شده است .
  2. در یک مربع به خط سفید معرق بر زمینه لاجوردی جمله :  « عمل الشیخ محمد بن عمر »  خوانده می شود .
  3.  در دو مربع به خط بنایی سفید بر زمینه لاجوردی رنگ جملات : « الدنیا داحة » و « و ترکها راحة »  دیده می شود .

در وسط هلال طاق ایوان شمالی در یک شمسه به خط کوفی فیروزه ای سوره اخلاص نقش بسته است .

در راس اسپر دیوار شمالی ، ایوان شمالی مدرسه در یک  ته شمسه به خط ثلث سفید معرق بر زمینه لاجوردی جمله : لا اله الا الله  محمد رسول الله حقاً   نوشته شده است . شمسه وسط اسپر از 10 مربع کوچک تشکیل شده که در هر مربع به خط سفید معرق بر زمینه کاشی لاجوردی رنگ یکی از اسامی زیر نوشته شده است :

« ا بی بکر ، عمر ، عثمان ، علی ، طلحه ، زبیر ، سعد ، سعید ، عبدالرحمن ، ابو عبید ه »

در حاشیه اطراف اسپر به خط بنائی با کاشی معرق فیروزه ای بر زمینه آجری ، صلوات بر چهارده معصوم نقش بسته و در حاشیه های پراکنده در متن به خط بنایی فیروزه ای بر زمینه آجری جملات زیر خوانده می شود :

« سبحان الله و  الحمد لله و ل اله الا الله والله اکبر ـ سبحان ربی الاعلی و بحمده ـ سبحان ربی العظیم و بحمده ـ العظمة لله ـ سبحان الله الفرد الصمد ـ سبحان الملکوت »

در مقرنس ها ی پایین اسپر در یک مربع بزرگ کلمه الله نوشته شده و به خط بنایی معرق بر زمینه لاجوردی رنگ سوره اخلاص خوانده می شود و نیز در چهار لوحه به خط بنایی سفید و لاجوردی  بر زمینه فیروزه ای رنگ جملات : الله ربی ، محمد نبیی ، الحکم لله الحمدلله  نگاشته شده است .

در یک شش ضلعی به خط کوفی با کاشی سفید معرق  بر زمینه مشکی کلمات : محمد ـ ابوبکر ـ                     عمر ـ عثمان و علی  دیده می شود .  برجانب شرقی ایوان شمالی  به خط بنایی شطرنجی لاجوردی ـ فیروزه ای بر زمینه آجری به صورت در هم و مکرر جمله :  سبحان الله  و  بر جانب غربی ایوان جمله  الحمدلله  به همان صورت  تزئینات دیوارهای این ایوان را تشکیل می دهند .

در داخل ایوان کوچک واقع در مشرق  ایوان بزرگ شمالی  به خط بنایی با کاشی سفید معرق برزمینه لاجوردی  جمله : « الدنیا ساعة وجعلها طاعة » نوشته شده است و در داخل ایوان کوچک غربی به خط بنایی سفید بر زمینه لاجوردی کلمات :  الله ، محمد و علی دیده می شود .

در ضلع غربی و از شمال به جنوب ، نقوش ایوان کوچک اول به صورت تزئینات کاشی و .. و فاقد کتیبه است . در ایوان کوچک دوم بر یک مستطیل به خط  بنایی سفید معرق برزمینه کاشی لاجوردی رنگ الله ربی  خوانده می شود . ایوان بزرگ ضلع غربی  مدرسه  در وسط همین ضلع واقع شده است و خطوط تزئیناتی آن به خط بنایی شطرنجی  فیروزه ای لاجوردی بر زمینه آجری به طور در هم تکرار جمله  لا اله الا الله دیده می شود . در ایوان کوچک چهارم  و در زیر مقرنس ها به خط بنایی با کاشی معرق سفید ، بر زمینه لاجوردی  کلمه  محمد نبیی   نوشته شده است . در ایوان کوچک پنجم و در پنج شکل مربع  به خط بنایی و بر کاشی سفید معرق بر زمینه لاجوردی کلمات زیر نوشته شده است :

یا الله ـ محمد ـ حبیب الله ـ الله ربی ـ و علی

 

 

 

در داخل مقرنس های ایوان بزرگ ضلع جنوبی مدرسه در یک مربع کوچک به خط بنایی فیروزه ای معرق بر زمینه آجری ، کلمات : « محمد  ـ  و علی » نوشته شده است .

تزئینات داخل ایوان جنوبی به خط بنایی شطرنجی ، لاجوردی ـ فیروزه ای  بر زمینه آجری ، تکرار جمله : « و الله  اکبر »  دیده می شود . گنبد ومحراب مدرسه در این ضلع واقع شده و بر دیوار شمالی محوطه زیر گنبد در یک لوح مستطیل شکل به خط بنائی با کاشی معرق لاجوردی بر زمینه آجری عبارت : « قال الله عز وجل عسی ان  یبعثک ربک مقاماً محموداً » خوانده می شود .

ایوان کوچک غربی  ضلع جنوبی دارای نقوش تزئیناتی است  ولی در زیر مقرنس های ایوان کوچک  شرقی  که تزئینات قسمت فوقانی منتهی الیه دالان ورودی را  به سمت صحن تشکیل می دهد در الواح کوچک  به شکل مربع مستطیل به خط بنایی معرق سفید بر زمینه کاشی لاجوردی نوشته شده است :

« قال النبی علیه السلام ، الحکمة الله ، الدنیا جیفة و طالبها کلاب »

داخل ایوان های بزرگ چهار گانه شمالی ، جنوبی ، شرقی  و غربی مدرسه با کتیبه های زوجی که شامل آیات قرآنی بوده، مزین شده است .این کتیبه به خط کوفی با کاشی معرق فیروزهای بر زمینه لاجوردی سوره  ـ الدهر ـ است که ابتدای آن ضلع شرقی ایوان شمالی است که پس از گردش به دور مدرسه در هلال ایوان بزرگ شرقی ختم می شود و در آخر سوره فقط جمله ، صدق الله خوانده می شود . 

سطرهای پایین کتیبه به خط ثلث با کاشی سفید معرق بر زمینه لاجوردی سوره فتح دیده می شود که ابتدای آن ضلع شرقی ایوان شمالی در زیر کتیبه کوفی است و به آخر هلال ایوان کوچک دوم ضلع غربی  ـ از شمال به جنوب ـ ختم می شود و در آخر این کتیبه سال تاریخ آن ناتمام و ناخوانا می باشد ، نوشته شده است .

گویا بر حسب تصادف، قسمت آخر این کتیبه که سال تاریخ بنا را در آن جا نوشته بودند خراب شده و بعداً به شکل بدی تعمییر شده است و می توان سال احداث مدرسه را  سال 725 ه. ق  تعیین کرد .  

این مدرسه  همانطور که گفته شد به نام بابا قاسم و برای تدریس او در این محل ساخته شد . آرامگاه بابا قاسم نیز که در نزدیکی این مدرسه واقع شده و در واقع پس از مرگ او ساخته شده دارای شباهت های بسیاری با این مدرسه است .

نکته جالب توجه در این بنا تکرار کلمه علی (ع) بوده که از نظر تعدد نسبت به سایر ابنیه منحصر به فرد است هر چند که نام خلفای راشدین نیز ذکر شده ، اما نام علی بسیار بیشتر تکرار گردیده است .

از نظر لعاب کاشی ها و تنوع رنگ و تکنیک ساخت آن ها باید اظهار داشت که نظیر آن ها  فقط در محراب صفه عمر ، در مسجد جامع اصفهان دیده می شود . در این بنا نیز مانند اکثر ابنیه دوره مغول کلمات الملک لله و الحکم لله تکرار شده است .

مساله قابل ذکر دیگر در این بنا تعدد کتیبه های مختلف آن می باشد  و نکته جالب اینکه ذکر اسامی  طلحه ، زبیر ، سعد ، سعید ، عبدالرحمن  و ابوعبیده نکته منحصر به فردی است که در این بنا به آن ها اشاره شده و در دیگر بنا های این دوره کمتر دیده می شود.         

گزارش تصویری و تحلیل فنی : احسان محمدحسینی – فاطمه کردی          

no-alt
no-alt
no-alt
no-alt
no-alt
no-alt
no-alt
no-alt
no-alt
no-alt
no-alt
no-alt
no-alt
no-alt
نظرات شما

[کد امنیتی جدید]