تصرف در خلقت بر بستر پژوهش های زیست فناورانه حق طبیعی انسان است

به گزارش سیناپرس، دوازدهمین همایش ملی و چهارمین همایش بین المللی بیوتکنولوژی جمهوری اسلامی ایران با حضور آیت الله علی اکبر رشادی، استاد تمام پژوهشگاه فرهنگ و معارف اسلامی؛ پروفسور سیروس زینلی رییس همایش روز شنبه اول شهریور ماه سال در بستر مجازی برگزار شد. 

علی اکبر رشادی در ابتدای این مراسم با اشاره به نظرات مطرح شده از بعد فقهی، الهی و فلسفه در باب فعالیت های زیست فناورانه گفت: در ادیان و مذاهب مختلف به تعابیر و زبان های گوناگون موضوعات علمی در باب زیست فناوری اینگونه مطرح می شود که این نوع تحقیقات و پژوهش ها نوعی تصرف در خلقت محسوب می شود و از آنجایی که خلقت میدان عمل خداست و کسی نباید دخالت کند در نتیجه مذاهب در راستای منع تصرف در خلقت تحقیقات زیست فناورانه را امری حرام می شمارند. 

وی افزود: حتی در میان برخی فقهای اسلامی این مساله به قدری مهم انگاشته شده است که با اشاره به قاعده ای به نام حرمت تغییر خلقت اینگونه بیان می کنند که تصرف در خلقت به معنای تغییر آن است و جایز نیست. این مساله از ابعاد گوناگون الهی، کلامی و فقهی عرفی و کلامی استدلال های گوناگونی دارد.  اینکه هر گونه تغییری در خلقت ورود در عرصه حاکمیت الهی و نغض مشیت الهی است که این امر  خلاف است. 

ارشادی گفت: در اسلام برخی عالمان دینی با اشاره به آیاتی پژوهش های زیست فناوری را جایز نمی داند در واقع آن ها با استناد بر این آیه که ابلیس انسان ها را به تغییر در خلقت سوق می دهد، ادله ای را مطرح کردند که تغییر در خلقت جزو اوامر شیطانی است. در واقع آن ها با تمسک بر این آیه قاعده ای را به وجود آورده اند که اگر تغییری در خلقت به وجود بیاید جایز نیست.  

وی در تشریح جایز بودن پژوهش های زیست فناورانه با توجه به ممنوعیت آن از سوی برخی عالمان دینی تاکید کرد: حال سوالاتی مطرح می شود اینکه آیا می توان با فناوری های زیستی تغییراتی در موجودات به وجود بیاوریم؟ برخی از علما و فقها  با استناد به آیات مشابه معتقدند جایز نیست و اینگونه استدلال می کنند که تصرف در ژن حرام است و برای مثال نباید ژن این حیوان را با حیوانی دیگر درآمیخت. در پاسخ به تمامی این جنبه ها باید گفت اگر بخواهیم این نوع استدلال ها را بپذیریم نمی توانیم به عنوان یک انسان کامل فعالیت های علمی برای رفع مشکلاتی نظیر درمان بیماری ها به ثمر برسانیم و در این زمینه به توسعه برسیم. 

برداشت درستی از آیات الهی نشده است

این کارشناس دینی گفت: چند نکته در ذیل این قاعده ابداعی باید در نظر گرفت؛ ابتدا باید بگویم چنین قاعده ای در قرآن نداریم و ادله های ایجاد شده درست نیست؛ در واقع آیات ذکر و مستند شده در این زمینه به درستی معنا نشده است؛ اینکه در قرآن آمده است شیطان انسان را به تغییر خلقت امر می دهد این خلقت به معنای خلقت الهی نیست و حکایت از این دارد که شیطان با توجه به ماهیت و ذات دشمن بودنش با انسان، قصد در تغییر شریعت و طبیعت پرسش او دارد. در حقیقت ابلیس در حوزه شریعت دخالت می کند و در تلاش است که انسان های بد سرشت را به تغییر به خلاف طبیعت و ذاتش که پرستش خدا است وادارد. در حقیقت شیطان با دین مردم سر وکار دارد نه با علم مردم.

به گفته ارشادی، دین خدا مطابق فطرت انسان است و نباید تغییر داد و اگر خلقت را به سمت کاستن و نابودی سوق دهیم و نه کامل تر و کارآمد تر شدن بله این امر حرام است. اصولا ناقص کردن خلقت خدا امری قبیح است؛ اما اگر در راستای تکامل و فرگشت قرار گیرد امری صحیح و چه بسا پر خیر است.   

وی افزود: خداوند کارهای خود را با اسباب خود فراهم می کند و انجام می دهد و انسان از جمله ابزار های خدا است. انسان به نوعی ابزار تکامل بخشی به آفرینش است. نه تنها انسان بلکه همه موجودات دست اندرکار هستند تا مشیت الهی تحقق پیدا کند. برای مثال اگر خداوند می خواهد نخلی بارور شود، با ابزارش انجام می دهد .خداوند حتی خلقت ابتدایی جهان را هم با کاربست ابزارهایی انجام داده است. بنابراین اگر انسان در این زمینه فعال است، از ابداعات خودش نیست؛ بلکه در تلاش است قوانین الهی را کشف کند. به عبارت دیگر انسان نمی تواند قانون جدیدی وضع کند همان قوانینی را کشف می کند که خداوند قرار داده است و انسان تنها آن را به کار می برد و اگر در خلاف اراده الهی و کاهشی به کار برد ایراد دارد. 

به گفته وی، خداوند متعال آن به آن خلق می کند و در حال آفرینش است و همواره خلقتش رو به تکامل بوده است. اگر بنا باشد انسان در عالم زندگی کند و تصرفی در آن نداشته باشد، هرگز نمی تواند یک نفس هم بکشد. در حقیقت به هر چیزی که نگاه می کنیم حاصل تصرف در خلقت است و هر آنچه که می سازیم تصرف در خلقت است. واجب است که بشر در خلقت تصرف کند و خداوند خلقت خود را در راستای تکامل می خواهد. اما تصرفاتی که منجر به نابودی شود جایز نیست و ما حق نداریم منابع را تخریب کنیم و آسیب بزنیم. 

داستان تراریخته روایت زندگی مرحوم قره ریاضی است

در ادامه زینلی با اشاره به اهمیت دستاوردهای حاصل شده در زیست فناوری ایران گفت: داستان تراریخته داستان زندگی استاد مرحوم بهزاد قره ریاضی است. اگر امروز در بیوتکنولوژی به پیشرفت هایی رسیدیم مدیون خون دل خوردن های زیادی بود. اگر امروز کشور ما ادعایی در بیوتکنولوژی دارد به سختی این امر حاصل شده است. یکی از کارهایی که برنامه ریزی شد ایجاد بنیاد استاد قره ریاضی است و این نخستین بار است که این اتفاق در فضای علمی زیست فناوری افتاده است و بی شک کار بسیار بزرگی است. 

به گفته زینلی، نزدیک به پانصد مقاله در این همایش دریافت شد و قصد داریم نشست های تخصصی برگزار کنیم. به اعتقاد من شاید تنها پیروز میدان عرصه کرونا در جهان، بیوتکنولوژی است چراکه با کمک این علم می توان بشر را با تشخیص، درمان و پیشگیری نجات داد.  

همچنین در ادامه این مراسم همسر پروفسور بهزاد قره ریاضی به ایراد سخنرانی در باب ویژگی های شخصیتی والا محروم قره ریاضی پرداخت و از سوی انجمن بیوتکنولوژی ایران لوح تقدیر جهت یاد بود به وی داده شد.

درپایان نیز جایزه دکتر کاظمی آشتیانی به چهره تاثیر گذار بر توسعه بیوتکنولوژی کشور و دانشور برتر جوان بیتکولوژی کشور دکتر محمد تولایی تعلق گرفت و دکتر صادق شجاعی  عنوان دانشور برتر جوان بیوتکولوژی کشور را ازآن خودکرد.

گزارش: مهتاب دمیرچی