'عقلانیت‌' مهم‌ترین درمان ناامیدی است

زهرا امیری اسفرجانی در گفت‌وگو با  سیناپرس اصفهان با بیان اینکه ضروری است ابتدا تعریفی مشخص از امید داشتته باشیم اظهار داشت: اگر تعریف ما از امید این طور باشد که امید چیزی است به معنای آرزو یا توانایی باور داشتن احساس بهتر در آینده یا تمایلی که با انتظار یک اتفاق‌و یک چیز مثبت در آینده هست، اگر امید را این طور ارزیابی کرده باشیدو این نتایج به دست آمده باشد، آن وقت ما وضعیت سختی را پیش رو داریم. هر چند که ما در ایران دچار این موضوع بوده‌ایم.

متخصص حوزه‌ی علوم اجتماعی با بررسی وضعیت معاصر ایران گفت: ما از دوران مشروطه تا دوره‌ی معاصر، دوران متوالی یاس‌و امید را پشت سر گذاشته‌ایم. بدترین اتفاقی که در اثر ناامیدی می‌افتد رفتارهای ساختارشکنانه است. انقلاب مشروطه به خاطر ناامیدی مردم از بهبود شرایط اجتماعی‌و سیاسی آن دوران شکل گرفت. بعدش هم اهدافشان تحقق پیدا نکردو دچار یاس شدند.

وی افزود: در دوره‌ی بعد وقتی رضاخان آمد مردم امیدوار شدند که کسی آمده که جامعه را هماهنگ‌و یکپارچه می‌کند، اما بعد خودش حاکمیت دیکتاتوری را ایجاد کرد. بعد مدرنیزاسیون شاه را داشتیم که آن قدر شتابان‌و ناهماهنگ بود که به دنبال توسعه‌ی اقتصادی بود، بدون آن که همزمان توسعه‌ی سیاسی را هم داشته باشد. باز تمام این‌ها ناامیدی ایجاد می‌کند.

امیری با بیان ادامه دار بودن این وضعیت تا به امروز گفت: این یاس‌ها منجر به انقلاب سال 57 می‌شود. سرمایه‌ی اجتماعی اول انقلاب کمک می‌کند که مردم جنگی که پیش آمد را تحمل کنندو ادامه دهند. خرابی‌و ویرانی‌های بعد از جنگ دوباره باعث ناامیدی مردم شد. در دوران سازندگی، اصلاحات‌و تا الان همچنان این روند ادامه دارد.

وی تصریح کرد: اگر این درصد ناامیدی همچنان بالا برودو مردم را به این نتیجه برساند که نمی‌توانند آینده‌ی مثبتی را رقم بزنند، آن وقت دست به رفتارهای ساختارشکنانه می‌زنند، که باعث تخریب زیرساخت‌هاو تمام آن چه که ما برایش زحمت کشیدیم‌و بدست آورده‌ایم می‌شود.

متخصص حوزه‌ی علوم اجتماعی با ارائه‌ی راه کارهایی برای خروج از ناامیدی اظهار داشت: می‌توانیم بدون آن که تغییرات ساختاری خیلی جدی داشته باشیم، تغییرات اجتماعی را با آغوش باز بپذیریم‌و فضای باز اجتماعی ایجاد کنیم.ساختارهای سیاسی اجازه‌ی تخلیه‌ی هیجانات اجتماعی که باعث می‌شود جامعه از حالت افسردگی خارج شود را نمی‌دهد. احساس تاثیرگذاری اجتماعی عامل مهمی در امید اجتماعی است.

وی افزود: باید به شهروندانمان فرصت شناسایی دهیم. فرصت بدهیم خودشان را در آرزوهایشان برای جامعه‌شان ببینندو کاری برای جامعه‌شان انجام دهند. اگر جلو این کار در حوزه‌های سیاسی گرفته شده است، حداقل درحوزه‌های اجتماعی‌و بی‌خطر این کار را بتوانند انجام دهند.

امیری گفت: بسیاری از تنگ نظری‌هاو سخت‌گیری‌های اجتماعی مبنای دینی نداردو نظر شخصی‌ یا طرز تفکر گروه خاصی  است. بسیاری از این‌ها مربوط به سنت‌هاو اشتباهات گذشته‌ی ما دارد که برخی هم از فرهنگ ایرانی نشات می‌گیرد.

متخصص حوزه‌ی اجتماع با تحلیل زمان در شرایط فردی‌و اجتماعی گفت: جوامعی که انقلاب می‌کنند ناامیدی باعث این انقلاب شده است اما اشکالی که وجود دارد این است که  تصور بر این است که همه چیز باید به سرعت درست شود، منتها سرعتی که ما در زندگی فردی داریم با سرعتی که در مسائل اجتماعی مطرح است خیلی فرق می‌کند. مثلا شاید 40 سال برای زندگی فردی ما زیاد باشد ولی 40 سال سن زیادی نیست برای یک جامعه.

وی افزود: ما باید بپذیریم که به لحاظ فردی‌و اجتماعی انسان‌ها گاهی دچار یاس‌و ناامیدی می‌شوند. مهم این است که رفتار ما در این دورها‌، رفتار هیجانی‌و غیر عقلانی نباشد. رفتارهای هیجانی باعث تکرار رفتارهای گذشته می‌شودو باعث تکرار نتایجی که نمی‌خواستیم می‌شود.

امیری با بررسی راه حل ناامیدی گفت: باید یاس را به عنوان بیماری فردی‌و اجتماعی در مرحله‌ی اول بپذیریم‌و بعد به دنبال درمانش باشیم. درمانش هم بیش از همه صبوری‌و عقلانتیت است. نشانه‌های صبور نبودن این است که ما نمی‌توانیم باهم گفت‌و گو کنیم. نمی‌توانیم منتظر به نتیجه رسیدن فرایندی که زمان بر است بشویم.

وی افزود: طبق پژوهشی که ما انجام دادیم که با توجه به نظریه‌ی زمینه‌ای کار کردیم، آدم‌ها هر چقدر در نظر ناامید بودندو در نگرششان نگاه ناامیدی به آینده داشتند، اما وقتی پای رفتارو کنش در میان بود، کنششان، کنش امیدوار کننده‌ای بود.