کشف شواهد جدیدی که آلزایمر را زودتر نشان میدهند

پژوهشگران در جریان یک مطالعه ژنتیکی گسترده روی حدود ۲.۸ میلیون نفر، ۱۲۷ ناحیه از DNA انسان را شناسایی کردهاند که با خطر ابتلا به بیماری آلزایمر ارتباط دارند. این یافتهها ضمن تقویت شواهد درباره نقش سلولهای ایمنی مغز، از احتمال دخالت انواع خاصی از سلولهای عصبی در شکلگیری این بیماری نیز حکایت دارند.
به گزارش سینا پرس، بیماری آلزایمر، شایعترین علت زوال عقل در جهان است و برآوردها نشان میدهد شمار مبتلایان به آن تا سال ۲۰۵۰ میلادی از ۱۵۰ میلیون نفر فراتر خواهد رفت. با وجود نقش مهم عوامل ژنتیکی در ابتلا به این بیماری، هنوز بخشهایی از سازوکار تأثیر ژنها بر عملکرد مغز و روند پیشرفت آلزایمر برای دانشمندان ناشناخته مانده است.
در همین راستا، یک گروه پژوهشی بینالمللی به سرپرستی دانشگاه آزاد آمستردام، موفق به شناسایی ۱۲۷ ناحیه ژنتیکی مرتبط با خطر ابتلا به آلزایمر شده است که ۴۸ مورد از آنها پیشتر در مطالعات علمی نقشهبرداری نشده بودند. نتایج این تحقیق در مجله معتبر نیچر (Nature) منتشر شده است.
این پژوهش که بزرگترین مطالعه ارتباط ژنتیکی آلزایمر تا امروز به شمار میرود، بر اساس بررسی دادههای ژنتیکی حدود ۲ میلیون و ۸۰۰ هزار نفر با پیشینههای ژنتیکی متنوع انجام شده است. از میان این افراد، ۱۸۳ هزار و ۶۲۰ نفر به آلزایمر مبتلا بودند.
نقش سلولهای ایمنی و عصبی در بروز آلزایمر
یافتههای پژوهش بار دیگر اهمیت میکروگلیا، سلولهای ایمنی مستقر در مغز، را در فرآیندهای مرتبط با آلزایمر تأیید میکند. این سلولها وظیفه پاکسازی مواد مضر و بقایای سلولی آسیبدیده را بر عهده دارند و به نظر میرسد برخی فرآیندهای مرتبط با عملکرد آنها در افزایش خطر ابتلا به بیماری نقش داشته باشند.
دنیل پوستهوما (Danielle Posthuma)، سرپرست این تحقیق، با اشاره به اهمیت فرآیندهای ایمنی در آلزایمر، اظهار کرده است که نتایج جدید امکان ارتباط دادن عوامل خطر ژنتیکی شناساییشده با فرآیندهای زیستی مشخصتر را فراهم میکند. به گفته او، این مطالعه علاوه بر تأیید نقش سلولهای ایمنی، شواهد تازهای درباره دخالت سایر انواع سلولهای مغزی ارائه میدهد.
یکی از یافتههای مهم این تحقیق، شناسایی چند نوع خاص از نورونهاست که سیگنالهای ژنتیکی مرتبط با آلزایمر در آنها بیش از میزان مورد انتظار مشاهده شده است. نورونها سلولهایی هستند که انتقال پیامهای عصبی در مغز را بر عهده دارند. این موضوع احتمال نقشآفرینی مستقیم برخی از این سلولها در روند شکلگیری بیماری را مطرح میکند.
همکاری ۳۰ گروه پژوهشی برای ترسیم نقشه ژنتیکی آلزایمر
در این تحقیق، اطلاعات حاصل از ۳۰ گروه پژوهشی با یکدیگر ترکیب شد تا ارتباطات ژنتیکیای شناسایی شوند که ممکن بود در مطالعات محدودتر از دید محققان پنهان بمانند. این همکاری با مشارکت دانشگاهها، بانکهای زیستی و بخش صنعت و در چارچوب کنسرسیوم بینالمللی ژنومیک روانپزشکی (International Psychiatric Genomics Consortium) انجام گرفت.
مطالعه پروتکت (PROTECT)، از جمله طرحهای مشارکتکننده در این پژوهش بود که با هدایت دانشگاه اکستر، به بررسی بلندمدت زوال عقل میپردازد.
آن کوربت (Anne Corbett)، سرپرست این مطالعه، نیز با اشاره به اهمیت دادههای ژنتیکی در شناخت خطر ابتلا به آلزایمر، توضیح داده است که نمونههای مورد نیاز از شرکتکنندگان با استفاده از نمونهگیری ساده بزاق در منزل جمعآوری میشود. این اطلاعات در ادامه با دادههای مطالعات بینالمللی ترکیب میشوند تا شناخت دقیقتری از عوامل خطر زوال عقل و راهکارهای درمانی احتمالی به دست آید.
شناسایی اهداف درمانی جدید؛ از یافته ژنتیکی تا کاربرد پزشکی
به نقل از ایرنا، با وجود اهمیت این نتایج، پژوهشگران تأکید دارند که شناسایی ارتباط میان نواحی ژنتیکی و آلزایمر به معنای اثبات نقش مستقیم آنها در ایجاد بیماری یا دستیابی به یک روش درمانی قطعی نیست. در مرحله بعد، باید مشخص شود کدامیک از این ارتباطات ژنتیکی واقعاً در بروز و پیشرفت آلزایمر نقش دارند و آیا میتوان با مداخله در فرآیندهای زیستی مرتبط با آنها، به روشی ایمن و مؤثر برای کنترل یا درمان بیماری دست یافت.
به این ترتیب، شناسایی ۱۲۷ ناحیه ژنتیکی مرتبط با آلزایمر، گام مهمی در شناخت پیچیدگیهای زیستی این بیماری محسوب میشود و میتواند مسیر تحقیقات آینده برای کشف اهداف درمانی تازه را هموار کند.





