مهار ویروس مشابه HIV با یک دوز آنتی‌بادی آزمایشی

پژوهشگران با استفاده از یک آنتی‌بادی آزمایشی توانستند در برخی میمون‌های آلوده به ویروس نقص ایمنی میمونی (SIV)، پس از قطع داروهای ضدویروسی، بازگشت ویروس را برای ماه‌ها به تأخیر بیندازند؛ در یک میمون نیز ویروس طی چهار سال پیگیری در خون قابل شناسایی نبود.

به گزارش سیناپرس، این یافته که در مجله Nature Microbiology منتشر شده است، می‌تواند مسیر تازه‌ای برای پژوهش درباره مهار طولانی‌مدت HIV و کاهش مخازن پنهان ویروس در بدن ارائه کند. با این حال، این روش هنوز روی انسان آزمایش نشده و به بررسی‌های بیشتری درباره اثربخشی و ایمنی نیاز دارد.

هدف‌گیری سلول‌هایی که ویروس در آن‌ها پنهان می‌شود

HIV می‌تواند پس از ورود به سلول‌های ایمنی، ماده ژنتیکی خود را در DNA سلول ادغام کند و حتی در زمان مصرف داروهای ضدویروسی، به‌صورت نهفته در بدن باقی بماند. این سلول‌های آلوده ممکن است پس از قطع درمان دوباره ویروس تولید کنند. داروهای ضدویروسی تکثیر HIV را کنترل می‌کنند، اما معمولاً قادر نیستند ویروس نهفته را به‌طور کامل از بدن حذف کنند.

در این مطالعه، گروهی از پژوهشگران از دانشگاه کالیفرنیا، دیویس، آنتی‌بادی آزمایشی‌ای را بررسی کردند که دو پروتئین را هدف می‌گیرد: CCR5 که HIV و SIV می‌توانند از آن برای ورود به سلول استفاده کنند و CD3 که روی سلول‌های ایمنی موسوم به سلول‌های T وجود دارد.

این آنتی‌بادی با اتصال به CCR5 و CD3، سلول‌های T را به سمت حمله به سلول‌های دارای پروتئین CCR5 هدایت می‌کند. هدف این رویکرد، تنها شناسایی سلول‌های آلوده نیست؛ بلکه سلول‌هایی را نیز دربرمی‌گیرد که ممکن است در آینده به ویروس آلوده شوند.

مهار ویروس پس از قطع داروها

پژوهشگران در این آزمایش ۲۵ میمون رزوس نوزاد را در معرض SIV قرار دادند که ۲۰ مورد از آن‌ها آلوده شدند. یک هفته پس از عفونت، درمان ضدویروسی آغاز شد و حیوانات در سه گروه قرار گرفتند: گروهی فقط دارو دریافت کرد، گروه دوم علاوه بر دارو یک دوز آنتی‌بادی CCR5/CD3 گرفت و گروه سوم آنتی‌بادی دیگری را دریافت کرد که پروتئین CD4 را هدف می‌گرفت.

درمان ضدویروسی به مدت ۱۸ هفته ادامه یافت و سپس قطع شد تا مشخص شود ویروس دوباره در خون ظاهر می‌شود یا خیر.در تمام میمون‌هایی که فقط دارو دریافت کرده بودند، ویروس ظرف یک هفته پس از قطع درمان دوباره در خون شناسایی شد. در گروه دریافت‌کننده آنتی‌بادی هدف‌گیرنده CD4 نیز از هشت حیوان، شش مورد طی هفت روز با بازگشت ویروس مواجه شدند.

در مقابل، در برخی از میمون‌های دریافت‌کننده آنتی‌بادی CCR5/CD3، مهار ویروس برای مدت طولانی‌تری ادامه یافت. در چهار حیوان، بیش از سه ماه نشانه‌ای از ویروس در خون دیده نشد. در دو مورد، ویروس پس از ۹۷ و ۱۷۳ روز بازگشت؛ در یک مورد دیگر، تا پایان پیگیری در حدود ۲۹ هفته بازگشتی مشاهده نشد. در میمونی که طولانی‌ترین دوره پیگیری را داشت، ویروس طی چهار سال در خون قابل شناسایی نبود.

البته شناسایی‌نشدن ویروس در خون به معنای حذف قطعی آن از بدن نیست؛ به همین دلیل پژوهشگران آزمایش‌های تکمیلی انجام دادند تا احتمال باقی‌ماندن مخازن ویروسی را بررسی کنند.

شواهدی از کاهش مخازن ویروسی، اما نه اثبات درمان قطعی

پژوهشگران در سه حیوان با دوره مهار طولانی، آزمایش‌های بیشتری انجام دادند. آن‌ها برای مدتی سلول‌های T از نوع CD8 را کاهش دادند؛ سلول‌هایی که در کنترل عفونت‌های ویروسی نقش دارند. هدف این بود که مشخص شود آیا با تضعیف این بخش از سیستم ایمنی، ویروس باقی‌مانده دوباره فعال می‌شود یا خیر. در این آزمایش‌ها بازگشت ویروس مشاهده نشد.

همچنین در نمونه‌های بافتی این حیوانات، ماده ژنتیکی ویروس شناسایی نشد و تلاش برای بازیابی ویروس عفونی از سلول‌های غدد لنفاوی نیز نتیجه‌ای نداشت. این یافته‌ها از کاهش قابل‌توجه مخازن ویروسی حمایت می‌کنند.

با این حال، در یکی از نمونه‌های مربوط به میمونی که چهار سال تحت پیگیری بود، نشانه بسیار ضعیفی از RNA ویروسی مشاهده شد؛ هرچند پژوهشگران نتوانستند احتمال آلودگی نمونه را به‌طور قطعی رد کنند. در همان نمونه، DNA ویروسی همراه یا بازگشت ویروس به خون مشاهده نشد.

آیا این روش برای انسان هم کاربرد دارد؟

این مطالعه محدودیت‌های مهمی دارد. تعداد حیوانات کم بود و درمان تنها مدت کوتاهی پس از عفونت آغاز شد. پژوهشگران همچنین از میمون‌های نوزاد استفاده کردند که توانایی بازسازی سلول‌های ایمنی در آن‌ها بالاست؛ بنابراین هنوز مشخص نیست این روش در بزرگسالان یا افرادی که سال‌ها با عفونت HIV زندگی کرده‌اند، چه نتیجه‌ای خواهد داشت.

از سوی دیگر، آنتی‌بادی آزمایشی سلول‌های ایمنی سالم را نیز هدف قرار می‌دهد. حیوانات در مجموع درمان را تحمل کردند و واکنش‌های خفیف گزارش‌شده ظرف چند ساعت برطرف شدند، اما بررسی اثرات احتمالی این روش بر توانایی بدن برای مقابله با سایر عفونت‌ها ضروری است.

پژوهشگران معتقدند هدف‌گیری سلول‌های دارای CCR5 از طریق سیستم ایمنی میزبان می‌تواند رویکردی امیدوارکننده برای دستیابی به بهبودی پایدار از HIV باشد؛ به‌ویژه در نوزادانی که درمان آن‌ها اندکی پس از ابتلا آغاز می‌شود. با این حال، این نتیجه فعلاً بر پایه آزمایش حیوانی است و تا مشخص‌شدن ایمنی و اثربخشی آن در انسان، نمی‌توان از درمان قطعی HIV سخن گفت.