قلب دوم بدن را بشناسید

عضلات ساق پا به دلیل نقشی که در بازگرداندن خون از پاها به سمت قلب دارند، گاهی «قلب دوم» بدن نامیده می‌شوند؛ پژوهش‌ها نشان می‌دهد فعال نگه داشتن این عضلات می‌تواند به گردش خون بهتر کمک کند.

به گزارش سیناپرس، هر بار که راه می‌رویم، از پله بالا می‌رویم یا روی پنجه پا می‌ایستیم، عضلات ساق پا منقبض می‌شوند و به حرکت خون در رگ‌های پا به سمت قلب کمک می‌کنند. به همین دلیل از این سازوکار به عنوان «پمپ عضلات ساق پا» و به شکل استعاری «قلب دوم» بدن یاد می‌شود.

قلب خون سرشار از اکسیژن را از طریق سرخرگ‌ها به سراسر بدن می‌فرستد، اما بازگرداندن خون از پاها به قلب دشوارتر است؛ زیرا خون باید برخلاف نیروی جاذبه حرکت کند. در این مسیر، انقباض عضلات ساق پا رگ‌های اطراف را فشرده کرده و خون را به سمت بالا می‌راند. دریچه‌های یک‌طرفه داخل سیاهرگ‌ها نیز مانع برگشت خون به سمت پاها می‌شوند.

پژوهش‌ها نشان داده‌اند اختلال در عملکرد این پمپ می‌تواند با مشکلاتی مانند تورم مچ پا، احساس سنگینی و درد پاها همراه باشد. در یک مطالعه در سال ۲۰۲۰ روی بیش از ۲۷۰۰ نفر، میزان مرگ‌ومیر طی ۱۰ سال در افرادی که عملکرد پمپ ساق پای ضعیف‌تری داشتند، حدود سه برابر بیشتر از افراد دارای عملکرد طبیعی بود.

مطالعه بزرگ‌تری در سال ۲۰۲۴ نیز روی نزدیک به ۶۰۰۰ بیمار انجام شد و نشان داد هرچه توانایی عضلات ساق پا برای جابه‌جایی خون کمتر باشد، خطر مرگ نیز بیشتر می‌شود. با این حال، پژوهشگران تأکید دارند این مطالعات مشاهده‌ای هستند و نمی‌توانند ثابت کنند ضعف پمپ ساق پا مستقیماً باعث افزایش مرگ‌ومیر می‌شود.

فعال نگه داشتن این «قلب دوم» کار دشواری نیست

پیاده‌روی ساده‌ترین راه برای فعال کردن عضلات ساق پا است. بالا رفتن از پله، دویدن و بالا و پایین بردن پاشنه پا نیز همین سازوکار را فعال می‌کند.

برای افرادی که ساعات زیادی پشت میز می‌نشینند، بلند شدن و چند دقیقه راه رفتن در طول روز اهمیت دارد. حتی اگر امکان بلند شدن وجود نداشته باشد، می‌توان با بالا و پایین بردن مچ پا یا بلند کردن پاشنه‌ها، عضلات ساق را فعال کرد.

البته تورم مداوم یا درد ناگهانی، قرمزی و گرمی یک پا نباید صرفاً به کم‌تحرکی نسبت داده شود؛ زیرا این علائم می‌توانند نشانه لخته خون باشند و نیاز به ارزیابی پزشکی دارند.

پژوهش‌های دیگری نیز نشان داده‌اند حرکات مداوم عضله عمقی ساق پا به نام «سولئوس» ممکن است علاوه بر کمک به گردش خون، در مصرف گلوکز و چربی پس از غذا نیز نقش داشته باشد؛ هرچند این مطالعات کوچک بوده‌اند و برای تأیید این آثار به تحقیقات بیشتری نیاز است.

در مجموع، اگرچه عضلات ساق پا واقعاً «قلب دوم» نیستند، اما با هر انقباض به قلب در بازگرداندن خون از اندام‌های تحتانی کمک می‌کنند و فعال نگه داشتن آن‌ها یکی از ساده‌ترین راه‌ها برای مقابله با بی‌تحرکی طولانی‌مدت است.

مترجم:ندااظهری