تأثیر ساختار شهری بر روند آلودگی هوا
صدیقه عبداللهی در دوره پسادکتری خود با راهنمایی حسین مرادی در دانشگاه صنعتی اصفهان، پژوهشی با عنوان «ارزیابی تأثیر شکل و ساختار شهر بر روند آلودگی هوا در نواحی شهری ایران» انجام داده است.
به گزارش سیناپرس، روابطعمومی بنیاد ملی علم ایران (INSF)، صدیقه عبداللهی در دوره پسادکتری خود با راهنمایی حسین مرادی در دانشگاه صنعتی اصفهان، پژوهشی با عنوان «ارزیابی تأثیر شکل و ساختار شهر بر روند آلودگی هوا در نواحی شهری ایران» انجام داده است.
عبداللهی با اشاره به اهمیت نقش ساختار شهری در کیفیت محیطزیست گفت: آلودگی هوا یکی از مهمترین چالشهای زیستمحیطی شهرهای ایران است که عواملی مانند رشد جمعیت، توسعه صنعتی، افزایش تقاضای حملونقل و الگوهای نامناسب توسعه شهری میتوانند بر شدت آن تأثیرگذار باشند. از سوی دیگر، نحوه شکلگیری و گسترش شهرها نیز میتواند در تشدید یا کاهش این معضل نقش مهمی ایفا کند. این پژوهش با هدف بررسی ارتباط میان ویژگیهای کالبدی شهرها، عوامل اقلیمی و اجتماعی و تغییرات آلودگی هوا در مناطق شهری کشور انجام شده است.
وی افزود: در این مطالعه ۳۲ شهر از مناطق مختلف ایران با تفاوت در وسعت، تراکم جمعیتی، شرایط اقلیمی و میزان فعالیتهای صنعتی انتخاب شدند. ویژگیهای ساختاری این شهرها با استفاده از شاخصهایی مانند فشردگی شهری، وسعت، پیچیدگی شکل و میزان تکهتکهشدن مناطق انسانساخت مورد ارزیابی قرار گرفت تا تأثیر الگوهای مختلف توسعه شهری بر کیفیت هوا بررسی شود.
این پژوهشگر ادامه داد: برای ارزیابی وضعیت کیفیت هوا از دادههای ماهوارهای مربوط به آلایندههای مهم جوی شامل مونوکسیدکربن (CO)، دیاکسید نیتروژن (NO₂) و دیاکسید گوگرد (SO₂) استفاده شد. همچنین بهمنظور بررسی دقیقتر عوامل مؤثر بر آلودگی هوا، علاوهبر شاخصهای شکل و ساختار شهری، متغیرهایی مانند دمای سطح زمین، رطوبت نسبی، سرعت باد و تراکم جمعیت نیز در تحلیلها لحاظ شد. برای تحلیل روابط میان این متغیرها از مدلهای پیشرفته آماری، از جمله مدل افزایشی تعمیمیافته و رگرسیون وزنی جغرافیایی استفاده شد تا هم روابط خطی و غیرخطی میان متغیرها و هم تفاوتهای مکانی میان شهرهای مختلف مورد بررسی قرار گیرد.
عبداللهی درباره یافتههای پژوهش اظهار کرد: نتایج نشان داد شهرهایی با ساختار متراکم، زیرساختهای حملونقل ناکارآمد و طراحی نامناسب شهری، معمولاً با غلظت بالاتری از آلایندههای هوا مواجه هستند. همچنین پراکندگی نامتوازن و ناهمگونی فضایی مناطق انسانساخت از عوامل مؤثر در تشدید آلودگی هوا شناخته شد.
وی افزود: یافتهها همچنین نشان داد رابطه میان ساختار شهری و آلودگی هوا همواره خطی و یکنواخت نیست و شدت اثر شاخصهای مختلف شکل شهری بسته به شرایط اقلیمی، اجتماعی و ویژگیهای جغرافیایی هر شهر تغییر میکند.
این پژوهشگر ادامه داد: شهرهایی با الگوی توسعه خطی و تمرکز شدید مناطق صنعتی در مجاورت مناطق مسکونی، بیشترین اثر منفی را بر کیفیت هوا نشان دادند. در مقابل، شهرهایی با ساختار بازتر و الگوهای توسعه پراکنده، در برخی موارد غلظت کمتری از آلایندهها را تجربه کردند؛ هرچند این نوع توسعه ممکن است با افزایش مصرف انرژی، وابستگی بیشتر به حملونقل و کاهش بهرهوری استفاده از زمین همراه باشد.
عبداللهی با اشاره به اهمیت بازنگری در سیاستهای توسعه شهری گفت: یافتههای این مطالعه بر ضرورت اصلاح اصول طراحی شهری، مدیریت بهینه تراکم مناطق ساختهشده، توسعه شبکههای حملونقل کارآمد، تفکیک منطقی کاربریهای صنعتی و مسکونی و توجه همزمان به شرایط اقلیمی و ویژگیهای مکانی شهرها در فرآیند برنامهریزی شهری تأکید دارد.
وی ادامه داد: این پژوهش بر بررسی نقش ویژگیهای کالبدی شهرها و عوامل اقلیمی و اجتماعی مؤثر بر آلودگی هوا متمرکز بوده است و بررسی نقش پوشش گیاهی، زیرساختهای سبز و راهکارهای مبتنی بر طبیعت در کاهش آلودگی هوا میتواند در پژوهشهای آینده، چارچوب این پژوهش را تکمیل کند.
عبداللهی در پایان خاطرنشان کرد: نتایج این پژوهش میتواند به سیاستگذاران، مدیران و برنامهریزان شهری در تدوین راهبردهای توسعه پایدار، مدیریت کاربری اراضی، طراحی شبکههای حملونقل، کنترل توسعه کالبدی شهرها و کاهش اثرات آلودگی هوا کمک کند و زمینه را برای تصمیمگیریهای مبتنی بر شواهد در حوزه مدیریت محیطزیست شهری فراهم سازد.
