راهکارهای جدید برای پیوند آموزش مهارتی با بازار کار
پژوهشی تازه با بررسی ۱۲۰ سند، چهار محور اصلی برای تقویت فرهنگ کار و مهارتآموزی معرفی کرده است: ایجاد فرهنگ کاری پایدار، توسعه مهارتهای فنی و نرم، ارتباط مؤثر مراکز آموزشی با صنعت و سبزشدن آموزشهای فنی و حرفهای؛ راهکارهایی که میتوانند فاصله میان آموزش و نیاز واقعی بازار کار را کاهش دهند.
به گزارش سیناپرس، محققان در پژوهشی تازه، به سراغ بررسی مؤلفههای اصلی تقویت فرهنگ کار و مهارتآموزی رفتهاند؛ موضوعی که میتواند در فهم بهتر رابطه میان آموزشهای مهارتی، آمادگی شغلی، بهرهوری و نیازهای متغیر بازار کار مؤثر باشد.
فرهنگ کار و مهارتآموزی از موضوعاتی است که نقش مهمی در حرکت اقتصاد و کیفیت زندگی شغلی افراد دارد. وقتی از فرهنگ کار صحبت میشود، منظور فقط داشتن شغل نیست، بلکه مجموعهای از ارزشها، نگرشها و رفتارهایی مد نظر است که به بهتر انجام شدن کار کمک میکنند. انضباط، مسئولیتپذیری، علاقهمندی به کار، وجدان کاری و دلبستگی به کار از جمله نشانههای مهم این فرهنگ به شمار میآیند. در کنار آن، مهارتآموزی نیز به معنای کسب تواناییهای کاربردی برای انجام درست و مؤثر کارهاست. ترکیب این دو میتواند به افزایش کیفیت تولید، بالا رفتن بهرهوری و تقویت هویت حرفهای افراد منجر شود. به همین دلیل، توجه به این حوزه فقط یک موضوع آموزشی نیست، بلکه با توسعه پایدار و بهبود وضعیت بازار کار نیز ارتباط مستقیم دارد.
ضرورت پژوهش درباره این موضوع از آنجا بیشتر میشود که عوامل گوناگونی بر فرهنگ کار و مهارتآموزی اثر میگذارند. هم ارزشهای اجتماعی فرد و هم محیط و سازمان کار در شکلگیری اخلاق کاری و نگرش افراد به کار نقش دارند. پژوهشهای پیشین نیز نشان دادهاند که نظمپذیری جمعی، باور به ارزش مهارت، سازگاری با شرایط کاری و همچنین نقش نهادهای مدنی و ساختارهای فرهنگی میتوانند در افزایش بازدهی و تقویت فرهنگ کار مؤثر باشند. از سوی دیگر، در دنیای امروز آموزشهای فنی و حرفهای فقط برای یادگیری یک فن خاص نیستند، بلکه قرار است افراد را برای اشتغال مناسب، کارآفرینی و حضور مؤثر در محیطهای کاری آماده کنند. همین مسئله باعث شده بررسی سیاستهایی که بتوانند این مسیر را تقویت کنند، به یک نیاز جدی تبدیل شود.
در همین چارچوب، فاطمه منصوری، پژوهشگر دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال و وابسته به دانشکده علوم انسانی این دانشگاه، پژوهشی را درباره ابعاد سیاستی مؤثر بر تقویت فرهنگ کار و مهارتآموزی انجام داده است. این مطالعه، با تمرکز بر اسناد مرتبط با آموزشهای فنی و حرفهای و با نگاهی به الگوهای مطرح در این حوزه، تلاش کرده تصویری روشن و ساده از مؤلفههایی ارائه دهد که میتوانند به بهبود فرهنگ کار، تقویت آموزشهای مهارتی و نزدیکتر شدن این آموزشها به نیازهای واقعی دنیای کار کمک کنند.
روش انجام این پژوهش کیفی بوده و بر پایه تحلیل مضمون محتوایی انجام شده است. به زبان ساده، پژوهشگر مجموعهای از متنها و اسناد رسمی را بررسی کرده تا الگوها، موضوعهای مشترک و نکات مهم در آنها را استخراج کند. جامعه آماری این تحقیق شامل ۱۲۰ سند منتشرشده در فاصله سالهای ۱۹۹۵ تا ۲۰۲۰ بوده است. به این ترتیب، پژوهش به جای تمرکز بر یک نمونه کوچک، بر مجموعهای از اسناد رسمی تکیه کرده تا تصویری جامعتر از این حوزه به دست دهد.
یافتههای این تحقیق نشان دادند که الگوی مناسب برای ارتقای فرهنگ کار و مهارتآموزی دارای چهار بعد اصلی است: فرهنگ کاری پایدار، ارتقای مهارتهای عملی و مهارتهای نرم، ارتباط مستقیم میان مؤسسههای آموزشی و صنایع مختلف، و سبز کردن آموزشهای فنی و حرفهای. مهارتهای نرم به تواناییهایی مانند کار تیمی، حل مسئله و تفکر انتقادی گفته میشود؛ مهارتهایی که در کنار دانش فنی، برای موفقیت در محیط کار ضروریاند. همچنین سبز کردن آموزشهای فنی و حرفهای به این معناست که آموزشها با نیازهای توسعه پایدار و حفظ محیط زیست هماهنگ شوند. این یافتهها نشان میدهند که مهارتآموزی مؤثر فقط به آموزش فنی محدود نیست و باید با نگرش کاری، نیاز بازار و ملاحظات محیطزیستی همراه شود.
نتایج پژوهش همچنین نشان میدهند سیاستهای مورد بررسی، نقاط قوت مهمی دارند. یکی از مهمترین این نقاط قوت، تأکید بر یادگیری مبتنی بر کار است؛ یعنی روشی که در آن فرد فقط در کلاس درس آموزش نمیبیند، بلکه با محیط واقعی کار نیز درگیر میشود و تجربه عملی به دست میآورد. توجه به مهارتهای نرم و انعطافپذیری در پاسخ به نیازهای متنوع نیز از دیگر ویژگیهای مثبت این سیاستها معرفی شده است.
در مقابل، ضعفهایی هم دیده شده است، از جمله نبود هماهنگی کافی میان سیاستگذاران، نهادهای آموزشی و بازار کار، کمبود چارچوبهای اجرایی مناسب برای نظارت بر کیفیت برنامهها و همچنین محدودیت منابع مالی و زیرساختی در برخی کشورها. این مشکلات میتوانند باعث شوند آموزشهای ارائهشده با نیازهای واقعی شغلها فاصله پیدا کنند.
اهمیت این یافتهها در آن است که نشان میدهند برای تقویت فرهنگ کار و مهارتآموزی، نمیتوان تنها به تدوین سیاستها بسنده کرد. اجرای موفق این سیاستها نیازمند همکاری نزدیکتر میان دولتها، مراکز آموزشی و بخشهای صنعتی است. اگر این ارتباط ضعیف باشد، ممکن است افراد مهارتهایی بیاموزند که با نیاز واقعی بازار کار هماهنگ نیست. از سوی دیگر، توجه به یادگیری عملی و مهارتهای نرم میتواند ورود دانشآموختگان به محیطهای شغلی را آسانتر کند، زیرا کارفرمایان معمولا به دنبال افرادی هستند که علاوه بر دانش فنی، توانایی همکاری، تصمیمگیری و سازگاری با شرایط کاری را نیز داشته باشند.
به نقل از ایسنا، بر اساس اطلاعات ارائهشده این پژوهش، توسعه زیرساختهای آموزشی و استفاده از فناوریهای نوین، از عوامل مهم در موفقیت برنامههای مهارتآموزی هستند. در بسیاری از کشورها، کمبود تجهیزات بهروز و فناوریهای آموزشی جدید، اثربخشی این برنامهها را کاهش میدهد. همچنین تنوع فرهنگی و اجتماعی کشورها میتواند اجرای یکسان سیاستها را دشوار کند؛ به همین دلیل، سیاستها باید هم به نیازهای محلی توجه داشته باشند و هم از تجربههای جهانی استفاده کنند.
در مجموع، این مطالعه که نتیج آن در «فصلنامه مهارتآموزی» وابسته به سازمان آموزش فنی و حرفهای کشور منعکس شدهاند، بر این نکته تأکید دارد که آینده آموزشهای مهارتی به سیاستهایی وابسته است که هم کاربردی باشند، هم انعطافپذیر، و هم بتوانند میان آموزش، اشتغال و توسعه پایدار پیوندی واقعی برقرار کنند.
