آمار تازه از ماندگاری و مهاجرت نخبگان ایرانی
بازه ۲۷ تا ۳۳ سالگی بهعنوان پرتراکمترین دوره مهاجرت نخبگان ایرانی معرفی شد؛ در حالی که آمار بنیاد ملی نخبگان از ماندگاری ۸۲ درصدی زنان و ۸۱ درصدی مردان در سال ۱۴۰۳ حکایت دارد و این بنیاد قصد دارد با عبور از حمایتهای فردمحور، نخبگان را در شبکههای حل مسائل کشور به کار گیرد.
به گزارش سیناپرس، قائممقام بنیاد ملی نخبگان با اعلام نرخ ماندگاری ۸۲ درصدی زنان و ۸۱ درصدی مردان در سال ۱۴۰۳ بازه ۲۷ تا ۳۳ سالگی را پرتراکمترین دوره مهاجرت نخبگان اعلام کرد و با تشریح تغییر رویکرد این بنیاد از عبور حمایتها از فردمحوری به شبکهمحوری خبر داد.
قائممقام بنیاد ملی نخبگان با تشریح آخرین وضعیت رصد مهاجرت نخبگان، نرخ ماندگاری این افراد در سال ۱۴۰۳ را برای زنان ۸۲ درصد و برای مردان ۸۱ درصد اعلام کرد و گفت: بیشترین بازه سنی مهاجرت نخبگان بین ۲۷ تا ۳۳ سال است.
سعید خدایگان در نشست خبری ۱۹ مردادماه با تشریح آخرین وضعیت رصد مهاجرت و نرخ ماندگاری نخبگان، اظهار کرد: یکی از مشکلاتی که همواره با آن مواجه بودیم خلا آماری بود. به این معنا که هر نهاد و سازمانی بر اساس دادههای اختصاصی خود، آماری متفاوت از نرخ مهاجرت ارائه میداد.
وی افزود: برای نمونه وزارت علوم بر آمار دانشجویان تحصیلات تکمیلی، آموزش و پرورش بر دانشآموزان سمپاد و باشگاه دانشپژوهان جوان بر المپیادیها تمرکز داشتند و همین مسئله باعث شکلگیری ارقام متناقض و متنوع میشد.
راهاندازی رصدخانهای برای پایان دادن به آمارهای متناقض
خدایگان با اشاره به اقدامات انجامشده برای رفع این خلا آماری گفت: در ابتدای دولت چهاردهم تصمیم گرفتیم با تجمیع دادهها، رصدخانهای برای اعلام دقیق آمار ایجاد کنیم که در این فرآیند تمام اطلاعات افرادی که طی ۱۰ سال گذشته در بنیاد ملی نخبگان شناسایی شده بودند از جمله المپیادیها و نفرات برتر مورد بررسی قرار گرفت.
قائممقام بنیاد ملی نخبگان با بیان اینکه آمار مهاجرت همواره با یک سال تأخیر ثبت میشود اظهار کرد: بر اساس دادههای سال ۱۴۰۳ نرخ ماندگاری در میان خانمها ۸۲ درصد و در میان آقایان ۸۱ درصد بوده است.
وی افزود: در میان رتبههای برتر کنکور سراسری نرخ ماندگاری به ۸۳ درصد میرسد.
۱۸ تا ۲۰ سالگی؛ دورهای با بالاترین نرخ ماندگاری
خدایگان در ادامه به الگوی سنی مهاجرت نخبگان اشاره کرد و گفت: نرخ ماندگاری در سنین ۱۸ تا ۲۰ سال بسیار بالاست و حدود ۹۲ درصد برای آقایان و ۹۶ درصد برای خانمها ثبت شده است.
وی توضیح داد: با افزایش سن فرصتهای مهاجرت نیز تغییر میکند و بیشترین بازه سنی برای مهاجرت بین ۲۷ تا ۳۳ سال است.
این آمار نشان میدهد الگوی مهاجرت نخبگان در سنین مختلف یکسان نیست و در حالی که ماندگاری در سالهای ابتدایی ورود به دانشگاه و دوره جوانی بالاست در سالهای بعدی و با افزایش فرصتهای تحصیلی و شغلی خارج از کشور احتمال مهاجرت افزایش پیدا میکند.
کاهش ۳۰ درصدی آزادسازی مدارک تحصیلی
قائممقام بنیاد ملی نخبگان در بخش دیگری از سخنان خود به روند آزادسازی مدارک تحصیلی اشاره کرد و گفت: با همکاری دستگاههای ذیربط از جمله پلیس مهاجرت دادهکاویهای دقیقی انجام دادهایم تا وضعیت حضور افراد در داخل یا خارج از کشور از مسیرهای مختلف مشخص شود.
به گفته خدایگان در سال ۱۴۰۳ روند آزادسازی مدارک تحصیلی برای دانشگاههای برتر در رشتههای غیرپزشکی نسبت به سال قبل ۳۰ درصد کاهش داشته است.
وی همچنین از کاهش ۱۸ درصدی درخواست صدور گواهی گود استندینگ (Good Standing) در جامعه پزشکی خبر داد و گفت: هرچند این آمار به معنای الزامات اولیه برای مهاجرت است اما کاهش این شاخصها نشاندهنده تغییرات محسوسی در روندهای مرتبط با مهاجرت است.
آمریکا مقصد اول نخبگان غیرپزشکی
خدایگان درباره مقصدهای اصلی مهاجرت نخبگان نیز اظهار کرد: در رشتههای غیرپزشکی آمریکا با ۳۶ درصد در صدر مقصدهای مهاجرتی قرار دارد.
وی ادامه داد: پس از آمریکا کانادا با ۲۴ درصد، آلمان با ۷ درصد و انگلستان با ۵ درصد در رتبههای بعدی قرار دارند.
در جامعه پزشکی، اما الگوی مقصدهای مهاجرتی متفاوت است. به گفته قائممقام بنیاد ملی نخبگان امارات با ۲۲ درصد، کانادا با ۲۰ درصد، آلمان با ۱۳ درصد و استرالیا با ۱۱ درصد بیشترین سهم را در میان مقصدهای مهاجرتی جامعه پزشکی دارند.
خدایگان تاکید کرد: بسیاری از تصمیمات مربوط به مهاجرت ناشی از فشارهای تورمی و وضعیت اقتصادی است و باید برای ایجاد بسترهای مناسب در داخل کشور تلاش بیشتری صورت گیرد.
۶۳ هزار برگزیده در کارنامه بنیاد ملی نخبگان
قائممقام بنیاد ملی نخبگان در ادامه سخنان خود به عملکرد این بنیاد از زمان تاسیس تاکنون پرداخت و گفت: در مجموع عملکرد بنیاد از زمان تاسیس تا امروز ۶۳ هزار برگزیده در تقویمها و طرحهای مختلف داشتهایم.
وی افزود: طرحهای بنیاد در دو بخش شناسایی و توانمندسازی و شبکهسازی تعریف شده و در مجموع ۲۳ طرح فعال برای شناسایی استعدادهای برتر و نخبگان داشتهایم.
به گفته خدایگان، این ۶۳ هزار برگزیده از میان افراد شناساییشده در ۶۹۰ دانشگاه و مؤسسه آموزش عالی کشور انتخاب شدهاند و ۷۷ درصد برگزیدگان مربوط به ۳۰ دانشگاه کشور بودهاند.
وی همچنین به تنوع رشتهای برگزیدگان اشاره کرد و گفت: این افراد در ۵۲۴ رشته مختلف فارغالتحصیل شدهاند.
خدایگان توضیح داد: دستور تاسیس بنیاد در سال ۱۳۸۳ صادر شد و یکی دو سال نیز برای شکلگیری اساسنامه و ساختارها زمان صرف شد بنابراین این آمار احتمالا از سال ۱۳۸۸ به بعد قابل محاسبه است. در سالهای ۱۳۸۸ تا ۱۳۹۳ دو یا سه طرح فعال وجود داشت و از سال ۱۳۹۳ به بعد فعالیتها با جهش همراه شد.
وی خاطرنشان کرد: عموما برگزیدگان بنیاد معدل بالای ۱۸ داشتهاند و پربسامدترین معدل در میان آنها ۱۸ تا ۱۸.۵ بوده است.
سه ماموریت بنیاد برای بازتعریف مسیر نخبگان
قائممقام بنیاد ملی نخبگان درباره ماموریتهای این بنیاد در دولت چهاردهم نیز گفت: ماموریتهای بنیاد در سه محور تعریف شده است؛ محور نخست شناسایی، توانمندسازی و شبکهسازی محور دوم جذب و نگهداشت و محور سوم تکریم و الگوسازی است.
خدایگان با اشاره به هرم نخبگی توضیح داد: قاعده این هرم را دانشآموزان مستعد تشکیل میدهند پس از آن دانشجویان مستعد، دانشآموختگان برتر و سرآمدان قرار دارند و در قله هرم نیز نخبگان قرار گرفتهاند.
به گفته وی متناسب با این سه محور مأموریتی و لایههای مختلف هرم نخبگی طرحهای مختلفی تعریف شده است.
تغییر پارادایم؛ عبور بنیاد از حمایت فردمحور
خدایگان در بخش دیگری از سخنان خود به طرح تغییر پارادایم در بنیاد ملی نخبگان پرداخت و گفت: این طرح با ابتکار حسین افشین معاون علمی رئیس جمهور مطرح شده و اقدامی بهجا است که آثار آن در آینده دیده خواهد شد.
وی تصریح کرد: تا امروز در شناسایی و حمایت بر فرد متمرکز بودیم اما اکنون میخواهیم از این رویکرد عبور کنیم و حمایت خود را بر شبکه یعنی شبکه نخبگانی متمرکز کنیم.
قائممقام بنیاد ملی نخبگان در توضیح این رویکرد گفت: معتقدیم نخبه کسی است که در حوزه تخصصی خود اثرگذاری بارز اجتماعی داشته باشد یعنی فردی که در یک حوزه، استعداد، تخصص، تبحر و توانایی لازم برای حل یک مسئله را داشته باشد.
وی افزود: بنیاد ملی نخبگان تاکنون بر مجموعهای از شاخصهای عمومی و تخصصی تمرکز داشته است. برای نمونه در جذب هیئت علمی یا شناسایی دانشجو برای حمایت و تقویت مسیر تحصیلی، سوابق، معدل و مقالات فرد مورد بررسی قرار میگرفت.
خدایگان تاکید کرد: این رویکرد با هدف حمایت از فرد بهدرستی دنبال شده اما اکنون باید شناسایی نخبگان از این چارچوب فراتر برود.
نظام مسائل کشور مبنای جدید شناسایی نخبگان
قائممقام بنیاد ملی نخبگان با تشریح رویکرد جدید گفت: باید یک نظام مسائل تدوین کنیم؛ به این معنا که مسائل اولویتدار کشور در ۱۰، ۱۵ یا ۲۰ دسته طبقهبندی و سپس بهصورت جزئیتر و تخصصیتر شکسته شوند.
وی افزود: این همان نظام مسائل کشور است و باید استعدادهای برتر و نخبگان را برای حل این مسائل شناسایی کنیم.
خدایگان ادامه داد: تا امروز مجموعهای از سوابق افراد را بررسی میکردیم اما اکنون در کنار بررسی سوابق، تخصص فرد و مسئله موردنظر نیز مشخص میشود تا بدانیم چه فردی برای حل کدام مسئله مناسب است.
به گفته وی پس از شناسایی فرد متناسب با یک مسئله مشخص، فرآیند توانمندسازی انجام میشود و بهتدریج برای حل آن مسئله، کانون حل مسئله شکل میگیرد.
وی موضوعاتی مانند آب و انرژی را از نمونههایی دانست که میتوان برای آنها کانونهای حل مسئله تشکیل داد.
از کانونهای محلی تا شبکه ملی حل مسئله
خدایگان خاطرنشان کرد: این روند میتواند از استانها و بهصورت محلی آغاز شود و در سطح ملی نیز مورد بررسی قرار گیرد.
وی افزود: پس از شکلگیری کانون افرادی که در آن حضور دارند در یک تخصص و موضوع مشترک با یکدیگر همافزا میشوند و در نهایت یک شبکه حل مسئله شکل میگیرد.
قائممقام بنیاد ملی نخبگان توضیح داد: برای مثال حاکمیت ممکن است برای حل مسئله آب به تعدادی متخصص نیاز داشته باشد که در این کانون حضور دارند. از سوی دیگر یک شرکت یا کارخانه نیز ممکن است با مسئلهای داخلی یا صنعتی مواجه باشد و برای حل آن به این کانون مراجعه کند.
وی گفت: این شبکه بهتدریج تقویت میشود و کانونهای حل مسئلهای شکل میگیرند که توانایی پاسخگویی به نیازهای جامعه را دارند.
خدایگان تاکید کرد: در اینجا هدفی که برای نخبه تعریف کردهایم یعنی اثرگذاری بارز در جامعه و توانایی حل مسئله عملیاتی میشود.
قطار در حال حرکت است؛ طرحهای قبلی متوقف نمیشوند
قائممقام بنیاد ملی نخبگان درباره سرنوشت طرحهای پیشین بنیاد نیز گفت: تغییر پارادایم به معنای مسکوت گذاشتن طرحهای قبلی نیست؛ قطار در حال حرکت است.
وی توضیح داد: طرحهای تکمیلی به برنامههای قبلی اضافه میشوند و این تغییر پارادایم قرار نیست برنامههای پیشین را بر هم بزند.
خدایگان با اشاره به سامانه یکپارچه بنیاد اظهار کرد: از ابتدا سامانه یکپارچهای را که در جلسات قبل نیز به آن اشاره کرده بودم با همین هدف تدوین کردیم.
به گفته وی تعمیر قطار در حال حرکت به این معناست که بهتدریج طرحهای جدید اضافه و طرحهای موجود اصلاح شوند.
یکپارچهسازی طرحها برای اتصال نخبگان به مسائل کشور
خدایگان درباره یکپارچگی طرحهای بنیاد ملی نخبگان گفت: ورودی و خروجی هر طرح باید مشخص باشد تا طرحها با یکدیگر یکپارچه شوند.
وی افزود: ممکن است این طرحها در شرایط فعلی گسسته به نظر برسند اما با نگاه به تصویر بزرگ مشخص میشود که هر طرح چه نقشی در اتصال نخبگان به نظام مسائل ایفا میکند.
قائممقام بنیاد ملی نخبگان تصریح کرد: بنیاد ملی نخبگان بخشی از این منظومه است معاونت علمی نیز بخش دیگری از آن محسوب میشود و سایر دستگاهها نیز نقشهای خود را بر عهده دارند.
وی گفت: اعلام یکجای این موضوع از سوی معاون علمی رئیس جمهور نیز به این علت است که بخشهای مختلف بازیگران اصلی این تصویر بزرگ هستند.
خدایگان با تاکید بر نقش بنیاد اظهار کرد: نقش بنیاد بهدلیل تمرکز آن بر نیروی انسانی نخبه یکی از نقشهای کلیدی در این منظومه است و حتی ممکن است ورودی بخشهای دیگر از بنیاد ملی نخبگان نشأت بگیرد؛ به همین دلیل نقش و اهمیت بنیاد ویژهتر است.
تحقق ۶۵ درصدی بودجه بنیاد در سال گذشته
قائممقام بنیاد ملی نخبگان درخصوص ارتباط این طرح با بودجه گفت: فصل بودجه را پیش رو داریم و این موارد را در مجلس نیز ارائه خواهیم کرد.
وی ابراز امیدواری کرد نمایندگان مجلس اهمیت موضوع را درک کرده و از آن حمایت کنند.
خدایگان درباره میزان تخصیص بودجه بنیاد در سال گذشته نیز گفت: تخصیص بودجه بنیاد در سال گذشته بهصورت کلی ۶۵ درصد محقق شد و جزئیات دقیقتر نیز پس از این جلسه ارائه خواهد شد.
وی افزود: میدانیم و میپذیریم که سال گذشته و امسال سالهای سختی بودهاند، اما نمایندگان مجلس باید در فصل بودجه حمایت ویژهای از جامعه نخبگانی داشته باشند؛ چراکه این تغییر پارادایم واقعا به حمایت دیگر دستگاهها نیاز دارد.
بنیاد برای اجرای کامل ماموریتهایش چقدر بودجه میخواهد؟
خدایگان در ادامه درباره برآورد منابع مورد نیاز بنیاد برای اجرای برنامهها اظهار کرد: در آذرماه سال ۱۴۰۳ تحلیلی انجام دادیم که بر اساس آن اگر بخواهیم همه وظایف و مأموریتهایی را که در اسناد برای بنیاد تعیین شده است اجرا کنیم با قیمتها و هزینههای همان زمان، به حدود ۶ همت اعتبار نیاز داشتیم. در سال گذشته حدود ۱۰ درصد این رقم برای بنیاد در نظر گرفته شد.
قائممقام بنیاد ملی نخبگان با اشاره به محدودیت منابع کشور گفت: محدودیت منابع کشور را بهخوبی درک میکنیم، اما این کار اقدامی ارزشمند و مهم است.
وی افزود: در حال بررسی هستیم تا در فصل بودجه، برنامهها و هزینههای پیشبینیشده را همراه با اعداد و ارقام اعلام کنیم و در جلسات بعدی نیز پاسخ دقیقتری درباره میزان اعتبار مورد نیاز ارائه خواهد شد.
از آمار مهاجرت تا شبکهسازی؛ بنیاد در مسیر یک تغییر بزرگ
مجموع اظهارات قائممقام بنیاد ملی نخبگان نشان میدهد سیاستهای این بنیاد در دولت چهاردهم علاوه بر تمرکز بر رصد دقیقتر مهاجرت و شناسایی عوامل ماندگاری یا خروج نخبگان به سمت بازتعریف نقش نخبه در حل مسائل کشور حرکت کرده است.
بر اساس آمار اعلامشده از سوی قائم مقام این بنیاد نرخ ماندگاری نخبگان در سال ۱۴۰۳ در میان زنان ۸۲ درصد و در میان مردان ۸۱ درصد بوده و این رقم برای رتبههای برتر کنکور به ۸۳ درصد رسیده است. در عین حال بیشترین نرخ ماندگاری در گروه سنی ۱۸ تا ۲۰ سال ثبت شده و بازه ۲۷ تا ۳۳ سال بهعنوان مهمترین دوره سنی مهاجرت معرفی شده است.
از سوی دیگر کاهش ۳۰ درصدی آزادسازی مدارک تحصیلی در دانشگاههای برتر رشتههای غیرپزشکی و کاهش ۱۸ درصدی درخواست گواهی Good Standing در جامعه پزشکی از دیگر شاخصهایی است که بنیاد آنها را در رصد روندهای مرتبط با مهاجرت مورد توجه قرار داده است.
به نقل از برنا، در کنار این موضوعات تغییر رویکرد از حمایت فردمحور به شبکهمحوری و تشکیل کانونهای حل مسئله بخش مهم دیگری از برنامههای جدید بنیاد را تشکیل میدهد؛ رویکردی که قرار است با تدوین نظام مسائل کشور، شناسایی نخبگان را به نیازهای واقعی جامعه پیوند بزند و ظرفیت نخبگانی را از سطح حمایت از افراد به سطح ایجاد شبکههایی برای حل مسائل کشور ارتقا دهد.
با این حال اجرای کامل این برنامهها به منابع مالی و همکاری دستگاههای مختلف نیاز دارد؛ موضوعی که خدایگان نیز بر آن تاکید کرده و با اشاره به برآورد ۶ همتی انجامشده در آذرماه ۱۴۰۳ خواستار حمایت بیشتر در فرآیند بودجهریزی شده است.
