پروتئین SORLA؛ سپر طبیعی مغز در برابر آلزایمر
پژوهشگران آمریکایی در مطالعهای تازه نشان دادهاند که پروتئین طبیعی SORLA میتواند با مهار تجمع پروتئین «تاو» و کاهش آسیبهای عصبی، از مغز در برابر بیماری آلزایمر و سایر بیماریهای زوال عقل مرتبط با تاو محافظت کند. این یافته میتواند زمینهساز توسعه راهبردهای درمانی جدید برای مقابله با بیماریهای تحلیلبرنده مغز باشد.
به گزارش سیناپرس، بیماری آلزایمر و گروهی از بیماریهای نورودژنراتیو موسوم به «تائوپاتیها» با تغییرات آسیبزای پروتئین «تاو» ارتباط دارند. این پروتئین در شرایط طبیعی با تثبیت میکروتوبولها، ساختار و عملکرد نورونها را حفظ میکند، اما در روند بیماری دچار تغییرات غیرطبیعی شده و به شکل گرههای سمی درون سلولهای عصبی تجمع مییابد. این تجمع با اختلال در ارتباطات عصبی، کاهش عملکرد شناختی، آتروفی مغز و مرگ نورونها همراه است.
پژوهشگران مؤسسه Sanford Burnham Prebys در این مطالعه نقش محافظتی پروتئین SORLA را بررسی کردند. مطالعات پیشین نشان داده بود که SORLA میتواند تولید و تجمع پروتئین «آمیلوئید بتا» ــ یکی از دو ویژگی اصلی آسیبشناختی آلزایمر ــ را کاهش دهد، اما نقش آن در مهار آسیبهای ناشی از پروتئین تاو تاکنون بهخوبی شناخته نشده بود.
«تیموتی هوآنگ»، از پژوهشگران این پروژه، گفت: طی ۱۵ تا ۲۰ سال گذشته شواهد قابل توجهی از آزمایشگاه ما و گروههای دیگر نشان داده بود که SORLA در مهار تولید و تجمع آمیلوئید بتا نقش دارد، اما اطلاعات اندکی درباره تأثیر آن بر آسیبشناسی مرتبط با تاو وجود داشت.
برای بررسی این موضوع، پژوهشگران موشهایی را که سطح بالایی از پروتئین SORLA انسانی تولید میکردند، با مدلهای حیوانی مبتلا به تائوپاتی، آتروفی مغز و اختلالات شناختی تلاقی دادند تا تأثیر افزایش این پروتئین بر روند بیماری ارزیابی شود.
نتایج نشان داد افزایش SORLA چندین مسیر کلیدی در تشکیل گرههای تاو را مهار میکند. این پروتئین میزان «هایپرفسفوریلاسیون» یا فسفریله شدن بیش از حد پروتئین تاو را کاهش داد؛ فرایندی که یکی از مراحل اصلی تبدیل تاو به شکل سمی محسوب میشود. همچنین SORLA توانایی پروتئینهای تاوی معیوب را برای عمل کردن بهعنوان «بذر» و جذب مولکولهای بیشتر تاو، که به تشکیل تودههای بزرگتر منجر میشود، محدود کرد.
اثرات محافظتی SORLA تنها به کاهش تجمع تاو محدود نبود. موشهایی که سطح بالاتری از این پروتئین داشتند، سیناپسهای سالمتری را حفظ کردند و انعطافپذیری سیناپسی بهتری نشان دادند؛ شاخصی که برای یادگیری، حافظه و عملکرد طبیعی مغز اهمیت اساسی دارد.
«هویجی هوآنگ»، دیگر پژوهشگر این مطالعه، گفت: افزایش SORLA توانست بسیاری از اثرات منفی بیماریهای مرتبط با تاو را سرکوب کند و به کاهش تجمع تاو و آتروفی مغز منجر شود؛ یافتهای که از نظر درمانی بسیار امیدوارکننده است.
پژوهشگران در گام بعدی قصد دارند نقش SORLA را در انواع مختلف سلولهای مغزی با دقت بیشتری بررسی کنند. در این راستا، آنها نورونها و سلولهای گلیال انسانی را به مغز مدلهای حیوانی پیوند خواهند زد تا عملکرد گونههای مختلف SORLA و جهشهای مرتبط با آن را در محیطی نزدیکتر به بیماری انسان ارزیابی کنند.
به گفته تیموتی هوآنگ، تفاوتهای قابل توجهی میان سلولهای مغز انسان و موش وجود دارد و بررسی عملکرد SORLA در سلولهای انسانی میتواند اطلاعات دقیقتری درباره سازوکار محافظتی این پروتئین و نقش آن در پیشرفت بیماری آلزایمر ارائه دهد.
پژوهشگران معتقدند نتایج این مطالعه میتواند مسیر توسعه درمانهایی را هموار کند که با تقویت عملکرد طبیعی SORLA از تشکیل گرههای سمی تاو جلوگیری میکنند. همچنین این یافتهها میتوانند به شناسایی داروهای موجودی کمک کنند که قابلیت استفاده مجدد برای درمان آلزایمر و سایر بیماریهای زوال عقل مرتبط با تاو را داشته باشند.
این پژوهش در مجله «Science Advances» به چاپ رسیده است.
