جمعیت رو به کاهش و سالمندی رو به افزایش روستاها
نتایج یک پژوهش تازه نشان میدهد جمعیت روستایی ایران تا سال ۱۴۳۰ به حدود ۱۵.۴ میلیون نفر کاهش خواهد یافت و همزمان روند سالمندی در این مناطق شدت میگیرد. این مطالعه همچنین از افزایش شمار زنان سالمند، کاهش جمعیت جوان و افت سهم روستانشینان به ۱۷ درصد جمعیت کشور خبر میدهد؛ تحولاتی که میتواند پیامدهای مهمی برای اقتصاد کشاورزی، اشتغال و توسعه روستایی به همراه داشته باشد.
به گزارش سیناپرس، محققان در پژوهشی تازه تلاش کردهاند تا تغییرات جمعیت روستایی ایران را در بازهای بلندمدت تحلیل کنند و با ترسیم وضعیت آینده، اهمیت توجه به برنامهریزی دقیق در حوزه توسعه روستایی را یادآور شوند.
جمعیت روستایی در ایران یکی از محورهای اصلی توسعه به شمار میرود، زیرا فعالیتهای کشاورزی، صنایع کوچک روستایی و بسیاری از منابع تولیدی کشور به این مناطق وابستهاند. با وجود این اهمیت، ساختار و ترکیب جمعیت روستایی طی دهههای اخیر دستخوش تغییرات بنیادی شده است؛ تغییراتی که شناخت دقیق آنها برای برنامهریزی توسعه ضروری است.
آگاهی از گذشته و حال جمعیت روستایی، و نیز پیشبینی تحولات آینده، به سیاستگذاران امکان میدهد تا برنامههایی واقعبینانه، کارآمد و مبتنی بر نیازهای واقعی این مناطق طراحی کنند.
بررسی ساختار سنی جمعیت نیز اهمیت زیادی دارد، زیرا توزیع افراد در سنین مختلف میتواند بر میزان اشتغال، باروری، بیکاری و حتی فعالیتهای اقتصادی اثرگذار باشد. از همینرو تحلیل ساختار سنی و ترکیب جمعیتی میتواند پیشنیاز مهمی برای طراحی سیاستهای جمعیتی، کشاورزی و توسعه روستایی باشد.
تحولات جمعیتی میتوانند مسیر توسعه یک جامعه را تعیین کنند. جمعیت جوان فرصت توسعه است و جمعیت سالمند نیازمند برنامهریزی برای حمایت اجتماعی. مناطق روستایی ایران در سالهای گذشته با موج مهاجرت، تغییر ساختار اقتصاد کشاورزی و افزایش جمعیت شهری روبهرو بودهاند. این شرایط باعث شدهاند که بررسی علمی تحولات جمعیت روستایی بیش از گذشته اهمیت پیدا کند.
در این باره، پژوهشی انجام شده که هدف از آن، ارائه تصویری روشن از روندهای گذشته، وضعیت فعلی و آینده احتمالی جمعیت روستایی تا افق ۱۴۳۰ بوده است تا بتوان براساس آن زمینه مناسبی برای تصمیمگیری آگاهانه در حوزه سیاستگذاری روستایی فراهم کرد.
در این تحقیق، الهام فتحی از مرکز آمار ایران به بررسی علمی این موضوع پرداخته است. او در این پژوهش با تمرکز بر ساختار و روندهای جمعیت روستایی، تلاش کرده آینده این جمعیت را با کمک روشهای مختلف پیشبینی جمعیت تحلیل کند.
موضوع پژوهش او مرتبط با آینده جمعیت روستایی و تغییر ترکیب سنی این جمعیت است و به دلیل وابستگی سازمانی وی به مرکز آمار ایران، دادهها و تحلیلها بر پایه اطلاعات رسمی و معتبر ارائه شدهاند.
روش کار این پژوهش مبتنی بر مطالعه کتابخانهای و تحلیل دادههای آماری بوده است. در ابتدا روند تغییرات جمعیت روستایی کشور و شاخصهای اثرگذار بر رشد این جمعیت بررسی شده و سپس از دادههای آخرین سرشماریها و اطلاعات ثبتشده برای پیشبینی آینده جمعیت استفاده شده است. برای انجام پیشبینی، روش ترکیبی به همراه نرمافزارهای تخصصی به کار گرفته شده است.
نتایج این پژوهش نشان میدهند که جمعیت روستایی ایران در سالهای آینده نیز روند کاهشی خود را ادامه خواهد داد. پیشبینیها حاکی از آن هستند که تا سال ۱۴۳۰ تعداد جمعیت روستایی کشور به حدود ۱۵.۴ میلیون نفر خواهد رسید، درحالیکه در سرشماری سال ۱۳۹۵ این رقم بیش از ۲۰.۷ میلیون نفر بوده است.
کاهش سهم کودکان و نوجوانان و افزایش جمعیت سالمند از دیگر یافتههای مهم این مطالعه است. همچنین زنانه شدن سالمندی جمعیت در مناطق روستایی پیشبینی شده که به معنای افزایش تعداد زنان سالمند و معمولاً تنهازیست در این مناطق است.
در بخش نتیجهگیری به پیامدهای اجتماعی و اقتصادی این روندها اشاره شده است. افزایش سالمندی میتواند بهرهوری نیروی کار را تحت تأثیر قرار دهد و نیاز به خدمات بهداشتی و حمایتی را افزایش دهد. همچنین کاهش جمعیت فعال ممکن است چالشهایی در زمینه توسعه اقتصادی و حفظ تولیدات کشاورزی ایجاد کند.
بر اساس دیگر اطلاعات این مطالعه، تغییرات جمعیت روستایی نتیجه گذار شهری و مهاجرتهای گسترده است. مکانیزه شدن کشاورزی، تبدیل روستاها به شهر و ادغام سکونتگاههای روستایی در محدوده شهری از مهمترین عوامل کاهش جمعیت روستایی هستند.
پیشبینیها نشان میدهند که تنها ۱۷ درصد جمعیت کشور در سال ۱۴۳۰ در روستاها زندگی خواهند کرد. افزایش سالمندی، کاهش باروری و رشد نسبت وابستگی نیز از ویژگیهای جمعیت آینده روستایی خواهد بود.
به نقل از ایسنا، محقق و مجری این پژوهش با توجه به یافتهها پیشنهاد میکند که برای حفظ پویایی روستاها، باید فرصتهای شغلی جدید ایجاد شود، از تبدیل بیرویه اراضی روستایی به شهر جلوگیری گردد، گردشگری پایدار تقویت شود و برنامههایی برای نگهداشت جمعیت جوان در مناطق روستایی اجرا شود.
این نتایج علمی در دوفصلنامه «بررسیهای آمار رسمی ایران» منتشر شدهاند که زیر نظر پژوهشکده آمار مرکز آمار ایران فعالیت میکند و به عنوان یکی از نشریات معتبر حوزه آمار و جمعیتشناسی شناخته میشود.
