چرا طرحهای کلان ایران بدون پشتوانه دانشگاهی اجرا میشوند؟
استاد اقتصاد دانشگاه آزاد تهران با اشاره به تجربه کشورهای توسعهیافته اعلام کرد دانشگاه در دنیا بخشی از فرآیند حکمرانی اقتصادی است، اما در ایران هنوز بسیاری از تصمیمات کلان بدون اتکا به داده، تحلیل و پژوهش علمی اتخاذ میشود.
به گزارش سیناپرس، استاد اقتصاد دانشگاه آزاد تهران با اشاره به تجربه کشورهای توسعهیافته گفت: دانشگاه در دنیا بخشی از فرآیند حکمرانی اقتصادی است، اما در ایران هنوز بسیاری از تصمیمات کلان بدون اتکا به داده، تحلیل و پژوهش علمی اتخاذ میشود.
مشکل امروز کشور تولید علم نیست، نحوه استفاده از علم است که تداوم بیتوجهی به نتایج تحقیقات دانشگاهی، در کنار ضعف نظارت و فساد اجرایی، زنجیره توسعه علمی و اقتصادی را دچار اختلال جدی کرده است.
امروز دیگر تاثیر توان علمی و تکنولوژیکی یک کشور در ایجاد مولفه قدرت اقتصادی که یکی از مهمترین پایه های اقتدار یک ملت است بر هیچ کس پوشیده نیست؛ اما به همین اندازه واضح است که دریچه علم و دانش به صنعت و اقتصاد کشور از محل دانشگاه باز می شود. اما برای ایجاد این هم افزایی چه باید کرد و چرا ارتباط دانشگاه و صنعت و اقتصاد برای ایجاد توسعه پایدار و رشد بومی سازی آن طور که باید محقق نشده است.
در این رابطه شهرزاد برومند جزی، استاد اقتصاد دانشگاه آزاد تهران درباره ضرورت استفاده از ظرفیت دانشگاهها برای رشد اقتصادی و بومیسازی محصولات راهبردی اظهار کرد: تجربه سالهای اخیر بهویژه در حوزههای حساس و راهبردی نشان داده هر زمان به دانشگاه، دانش بومی و توان داخلی تکیه کردهایم، نتایج بهتری به دست آمده است. دانشگاه تنها محل آموزش نظری نیست، بلکه میتواند بازوی فکری، پژوهشی و تحلیلی اقتصاد و صنعت کشور باشد.
وی افزود: زمانی که صنعت یا بخش اجرایی به سمت دانشگاه حرکت میکند، دانشگاه صرفاً یک کار تئوریک انجام نمیدهد، بلکه با استفاده از مدلهای علمی، ابزارهای تحلیلی و روشهای اقتصادی، پروژه را از زوایای مختلف مورد بررسی قرار میدهد؛ از میزان بازدهی اقتصادی گرفته تا آثار اجتماعی، اشتغالزایی، توسعه منطقهای و حتی پیامدهای بلندمدت آن را مورد تحلیل و مدل سازی قرار می دهد و این مهم ترین زیر ساخت برای توسعه اقتصادی پایدار در تمامی زوایا است.
در بسیاری از کشورها بدون حضور دانشگاه هیچ طرحی اجرا نمی شود
این استاد اقتصاد با اشاره به نقش دانشگاه در تحلیل ابعاد توسعهای پروژهها ادامه داد: ممکن است سرمایهگذاری در یک منطقه محروم نسبت به کلانشهرهایی مانند تهران یا اصفهان سود اقتصادی کوتاهمدت کمتری داشته باشد، اما همان سرمایهگذاری میتواند موجب ایجاد اشتغال، انتقال فناوری، توسعه زیرساختها و کاهش نابرابری منطقهای شود. بنابراین باید توجه داشت که اقتصاد تنها مواردی نیست که در اذهان فعالان اقتصادی و عموم مردم نقش بسته است؛ بلکه پپیچیدگی های در هر طرح توسعه ای وجود دارد که تنها از مسیر تحلیل علمی می توان به تمام زوایای آن پی برد.
برومند جزی تصریح کرد: دانشگاه این توان را دارد که علاوه بر سنجش سود اقتصادی، آثار اجتماعی و ملی پروژهها را نیز ارزیابی کند. به همین دلیل در بسیاری از کشورهای توسعهیافته، تصمیمات کلان اقتصادی و صنعتی بدون پشتوانه مطالعات دانشگاهی و پژوهشی اتخاذ نمیشود. در کشورهای پیشرفته، دانشگاه بخشی از فرآیند تصمیمسازی و حکمرانی اقتصادی است، اما در کشور ما هنوز بسیاری از تصمیمات بدون استفاده از ظرفیت علمی دانشگاهها اتخاذ میشود و همین مسئله هزینههای سنگینی به اقتصاد تحمیل کرده است.
پروژههای دانشگاهی در بایگانی خاک میخورند
عضو هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبایی با انتقاد از بیتوجهی برخی مدیران به نتایج پژوهشهای دانشگاهی اظهار کرد: یکی از مشکلات جدی ما این است که بسیاری از تحقیقات و پروژههای علمی پس از انجام، عملاً وارد مرحله اجرا نمیشوند و در بایگانی دستگاهها باقی میمانند.
در واقع سالهاست که پروژههای متعددی در دانشگاهها تعریف میشود، استادان و پژوهشگران برای آن وقت میگذارند، بودجه اختصاص پیدا میکند و گزارشهای تخصصی تهیه میشود، اما در نهایت نتیجه این تحقیقات یا خاک میخورد یا صرفاً برای رفع تکلیف اداری مورد استفاده قرار میگیرد.
برومند جزی خاطرنشان کرد: همین مسئله موجب شده بخشی از استادان انگیزه خود را برای ورود به پروژههای اجرایی از دست بدهند، زیرا وقتی نتیجه یک تحقیق هرگز اجرایی نمیشود، طبیعی است که احساس کنند تلاش علمی آنها بیاثر بوده است.
حتی طی سال های گذشته بسیاری از استادان سالها در پروژههای اجرایی مشارکت داشتند، اما به مرور زمان و به دلیل اجرایی نشدن طرحها، از ادامه این مسیر فاصله گرفتند. این مسئله نشان میدهد مشکل کشور صرفاً تولید علم نیست، بلکه مهمتر از آن، نحوه استفاده از علم است.
برخی مدیران هنوز به پژوهش باور ندارند
این استاد اقتصاد دانشگاه آزاد اسلامی با بیان اینکه بخشی از مدیران هنوز نگاه جدی به پژوهش و مطالعات علمی ندارند، تصریح کرد: برخی تصور میکنند بدون استفاده از ظرفیت دانشگاه نیز میتوانند تصمیمگیری کنند و نیازی به تحلیل علمی وجود ندارد، در حالی که در اقتصاد امروز جهان، تصمیمگیری بدون داده، تحلیل و پژوهش تقریباً غیرممکن است.
وی افزود: وقتی یک پروژه اقتصادی یا صنعتی بدون مطالعات دقیق اجرا میشود، احتمال خطا، اتلاف منابع و شکست آن بسیار افزایش پیدا میکند، اما پژوهش دانشگاهی میتواند پیش از اجرا، مزایا، معایب، هزینهها و پیامدهای هر تصمیم را مشخص کند.
برومند جزی ادامه داد: متأسفانه در برخی موارد، حتی بودجههایی که برای پژوهش در نظر گرفته میشود نیز به شکل صحیح هزینه نمیشود و گاهی به جای حمایت از تحقیقات کاربردی، صرف امور غیرمرتبط یا پروژههای کماثر میشود.
فساد و ضعف اجرایی مانع اصلی استفاده از ظرفیت علمی
عضو هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبایی با اشارهبه وجود برخی آسیبها در روند اجرای پروژههای پژوهشی گفت: کشور از نظر قوانین، آییننامهها و ساختارهای رسمی کمبود چندانی ندارد و بسیاری از سازوکارها حتی بهصورت کامل طراحی شدهاند، اما مشکل اصلی در اجراست.
وی افزود: در برخی موارد، پروژههای پژوهشی به قراردادهایی تبدیل میشوند که خروجی واقعی و مؤثری برای کشور ندارند. گاهی پروژهای تعریف میشود، بودجهای اختصاص پیدا میکند و گزارشهایی نیز تهیه میشود، اما نتیجه نهایی آن تأثیر محسوسی بر اقتصاد و صنعت کشور ندارد.
برومند جزی تأکید کرد: فساد، روابط غیرشفاف و نبود نظارت مؤثر باعث شده بخشی از ظرفیت پژوهشی کشور به جای حل مسائل واقعی، درگیر فرآیندهای غیرکارآمد شود. این مسئله یکی از مهمترین موانع استفاده از ظرفیت دانشگاهها در توسعه اقتصادی است.
علم و فناوری قدرت جدید کشورها است
وی با اشاره به تحولات جهانی و تغییر ماهیت قدرت در دنیا اظهار کرد: امروز دیگر قدرت کشورها صرفاً به نیروی انسانی یا تجهیزات سنتی وابسته نیست، بلکه علم، فناوری و دانش فنی تعیینکننده اصلی قدرت اقتصادی و حتی امنیت ملی کشورها هستند. فناوریهای نوین، هوش مصنوعی، صنایع پیشرفته، پهپادها و سامانههای هوشمند، شکل اقتصاد و حتی جنگها را تغییر دادهاند. در چنین شرایطی کشوری که به دانشگاه، دانشمند و پژوهشگر خود بیتوجه باشد، در آینده با مشکلات جدیتری مواجه خواهد شد.
برومند جزی خاطرنشان کرد: اگر امروز به این نتیجه رسیدهایم که علم و فناوری میتوانند ضامن اقتدار کشور باشند، باید این نگاه در سیاستگذاری اقتصادی و صنعتی نیز دیده شود و دانشگاه به بخشی از فرآیند واقعی تصمیمگیری تبدیل شود. کشور برای تربیت استاد، پژوهشگر و نیروی متخصص هزینههای فراوانی پرداخت کرده است، بنابراین حفظ انگیزه این سرمایه انسانی باید یکی از اولویتهای نظام تصمیمگیری باشد.
برومند جزی تصریح کرد: اگر قرار است دانشگاه در توسعه اقتصادی نقش واقعی ایفا کند، باید جایگاه علمی، اجتماعی و معیشتی استادان و پژوهشگران نیز مورد توجه جدی قرار گیرد؛ زیرا توسعه علمی بدون توجه به وضعیت نیروی انسانی امکانپذیر نیست.
توسعه کشور نیازمند اصلاح یک زنجیره کامل است
وی با تأکید بر اینکه مشکلات موجود تنها به دانشگاه محدود نمیشود، گفت: ما با یک حلقه مفقوده ساده مواجه نیستیم، بلکه با یک زنجیره بههمپیوسته روبهرو هستیم که همه بخشهای آن باید اصلاح شوند؛ از نظام مدیریتی و تصمیمگیری گرفته تا ساختار اقتصادی، شیوه اجرای پروژهها، نظام بودجهریزی و نحوه نظارت بر عملکرد دستگاهها.
به نقل از آنا، این استاد اقتصاد خاطرنشان کرد: کشور از نظر ظرفیت علمی، نخبگان و توان دانشگاهی چیزی کم ندارد، اما استفاده مؤثر از این ظرفیت نیازمند اعتماد واقعی به دانشگاه، مقابله با فساد، اصلاح ساختار اجرایی و ایجاد پیوند عملیاتی میان پژوهش، صنعت و اقتصاد است.
برومند جزی تأکید کرد: تنها در صورتی میتوان به توسعه صنعتی، رشد اقتصادی و افزایش قدرت ملی دست یافت که پژوهشهای علمی از مرحله گزارش و بایگانی خارج شده و به بخشی از فرآیند واقعی تصمیمسازی و اجرا تبدیل شوند؛ در غیر این صورت، بخش مهمی از توان علمی کشور همچنان بلااستفاده باقی خواهد ماند.
