نگاهی به تاریخچه طب ایرانی؛
طب سنتی؛ مکمل درمان یا راهکار مستقل؟

طب ایرانی نوعی طب سنتی و گونه‌ای از پزشکی جایگزین بوده که بر پایه مزاج و اخلاط چهارگانه بناشده است. درواقع می‌توان گفت مزاج، بنیاد اصلی طب و پزشکی ایرانی است. طبیبان یا همان پزشکان قدیم با تبحری که در شناختن مزاج‌ها داشتند، دخالت وضع مزاجی فرد از موی سر تا ناخن پا را در هر یک از بیماری‌ها پیگیری می‌کردند و معیار تشخیص و درمان تمامی بیماری‌ها را، توجه به مزاج اصلی و عارضی بیماران قرار داده بودند و از این طریق منشأ اختلالات و عوارض بدن را به‌آسانی پیدا می‌کرده و به درمان آن می‌پرداختند.

به گزارش خبرگزاری سیناپرس، طرفداران طب سنتی و طب مدرن همواره با یکدیگر در حال بحث و جدل بوده و به نوعی رفتار می‌کنند که گویی این دو مقوله، متفاوت و متضاد هستند، در حالی که باید توجه داشت طب مدرن امروزی بر پایه تجربیات طب سنتی و به دنبال سده‌ها تجربه و آزمون به دست آمده و این دو حوزه با یکدیگر تضادی نداشته و تکمیل کننده یکدیگر هستند. به طور کلی طب مدرن را می‌توان روشی موثر و کارآمد برای درمان بیماری‌ها دانست و طب سنتی را می توان الگویی برای بهبود سبک زندگی و پیشگری از برخی بیماری‌ها محسوب کرد به همین دلیل به طور جدی توصیه می‌شود برای درمان بیماری‌های مختلف و به ویژه بیماری‌های جدی و مهم، حتما از طب مدرن کمک گرفته و در صورت امکان از روش‌های طب سنتی به عنوان مکمل درمان و زیر نظر و در صورت موافقت پزشک متخصص استفاده کنید.

بررسی تاریخ طب ایرانی نشان می‌دهد، در طب سنتی ایرانی روان درمانگری که همان روانشناسی است نیز وجود دارد و این روش پزشکی، منحصر به پرداخت به بیماری‌ها و عوارض جسمی نیست. طب ایرانی بر اساس تئوری کلی اخلاط شکل گرفته و این موضوع را عامل به وجود آمدن بیماری‌های روانی از بعد فیزیولوژیک یا بیولوژیک دانسته و معتقد است به دلیل افزایش یا کاهش کمی یا کیفی یکی از اخلاط چهارگانه در کل بدن یا سیستم اعصاب مرکزی بیماری ایجاد شده و با متعادل کردن آن اخلاط می‌توان سلامت را در بیمار بازگرداند.

یکی از باورهای غلط در همه طب‌های سنتی ازجمله طب ایرانی این است که طرفداران افراطی این طب اعتقاد دارند که استفاده از داروهای شیمیایی باعث ایجاد عوارض جانبی منفی شدید و متعددی در بلندمدت در بیمار می‌شود به همین دلیل آن‌ها انواع فن‌های روان‌درمانی را به‌موازات استفاده از گیاهان دارویی و مواردی چون ماساژ، حجامت و غیره، جایگزین داروهای شیمایی کرده تا بتوانند به تعادل مزاجی جسمانی و روانی بیمار دست پیدا کنند.

باید توجه داشت کشورهای باستانی مانند ایران، هند، چین، مصر، ژاپن و … از طب سنتی غنی بسیار کهن و قدیمی برخوردار هستند که هنوز توسط قشری از مردم مورد استفاده قرار می‌گیرد. نتایج پژوهش‌های جدید نشان می‌دهد که استفاده از طب سنتی در مدیریت بیماری‌های جزئی و مراقبت‌های بهداشتی پیشگیرانه می‌تواند عاملی کمک‌کننده در کنترل و درمان برخی از بیماری‌ها محسوب شود.

امروزه در سطح جهانی مردم خواهان کاهش استفاده از هرگونه روش درمان شیمیایی هستند. جهان پزشکی نیز در حال مبارزه با کاهش مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها و نمونه‌های مشابه آن است و به اعتقاد بسیاری از محققان و دانشمندان، زمان آن رسیده که بشر بتواند از روش‌های درمانی و داروهای طبیعی جایگزین استفاده کند. طب سنتی قادر است بار اقتصادی مراقبت‌های بهداشتی درازمدت را با ارائه روش‌های یکپارچه برای بهبود نتایج بالینی کاهش دهد. علاوه بر موارد ذکرشده، این روش درمانی می‌تواند درمان اولیه برخی از بیماری‌ها را با هزینه مناسب در اختیار بیماران قرار دهد.

در طب ایرانی سرفصل‌ها و مباحث اصلی جداگانه‌ای در خصوص علائم بیماری‌ها بر اساس سوء مزاج سرد و سوء مزاج گرم شرح داده‌شده است. البته باید متذکر شد که در طب ایرانی سوء مزاج دو گونه است:

1- ساده

2- مرکب

قابل‌توجه است، به همان سادگی که امروز پزشکی جدید، بیماری پرکاری تیروئید را تشخیص می‌دهد، طبیبان قدیم نیز کم‌کاری خفیف تیروئید را تشخیص می‌دادند. می‌توان گفت علت موفقیت پزشکان قدیم در تشخیص و درمان بیماری‌ها، طبقه‌بندی امراض بر اساس مزاج، گرمی و سردی بود که همگی بر اساس علائم خاص این عوارض بررسی و شناسایی می‌شدند.

درمان به کمک طبیعت

در طب سنتی ایرانی، از تمامی عناصر موجود در طبیعت اعم از گیاهی، معدنی و حیوانی برای برقراری اعتدال مزاج یا همان درمان استفاده می‌شود. در این طب تشخیص وضعیت کبد بیمار از اصول اساسی برای درمان و تجویز دارو به‌حساب می‌آید.

در طب ایرانی پزشکان معتقد هستند، بیماری که با غلبه یک یا چند خلط در بدن به وجود آمده است، با از بین بردن و تعادل آن‌ها رفع خواهد شد. ممکن است اخلاط موجود در بدن بیمار براثر تغذیه، هوای محیط و غیره ایجادشده باشد که توسط طبیب با داروی مناسب متعادل می‌شود. باید گفت هر خلط و مزاجی داروی خاص خود را دارد و میزان استفاده از آن به فرد بیمار، اقلیم، فصول سال و گرمی و سردی هوا نیز بستگی دارد.

برای تعدیل مزاج یک بیمار ممکن است از یک دارو یا از ترکیب چند دارو استفاده شود که معمولا محاسبه مزاج مرکب و به‌کارگیری داروی ترکیبی از کارهای سخت به شمار می‌رفته است. ابن‌سینا توصیه‌ای اکید در تجویز دارو داشته که هرگاه بیماری با تجویز داروی تکی قابل‌درمان است، هرگز از چند دارو برای درمان نباید استفاده کرده و هرگاه چند دارو می‌توانند درمان را بر عهده گیرند، هیچ‌وقت دست به داروهای بزرگ نبرید.

باورهای غلط در طب سنتی

یکی از باورهای غلطی که در عموم مردم دیده می‌شود این است که گیاه‌درمانی را همان طب سنتی تلقی می‌کنند اما باید گفت که گیاه‌درمانی یکی از زیرمجموعه‌های طب سنتی به‌ویژه طب ایرانی است. لازم به توضیح است به‌طورکلی طب سنتی ایرانی، شاخه‌ای از علوم سلامت است و هدف آن حفظ صحت، رفع بیماری و بازیابی توان آسیب دیدگان محسوب می‌شود. از سوی دیگر نباید باورهای خرافی و موارد ضد علم را با طب سنتی اشتباه گرفت. در سال‌های اخیر برخی افراد با ادعای ترویج طب سنتی اقدام به تجویز موارد گاهی خطرناک و تهدیدکننده سلامت می‌کنند.

لازم به ذکر است که هم اکنون در ایران، طب ایرانی از سوی مجامع علمی به رسمیت شناخته‌شده و هرساله توسط وزارت بهداشت، تعرفه خدمات تشخیصی و درمانی آن اعلام می‌شود. به اعتقاد دفتر طب سنتی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، ورود طب ایرانی به نظام سلامت، فرصتی برای توسعه و تولید فراورده‌ها و داروهای گیاهی در کشور به‌حساب می‌آید و می‌توان گفت با ادغام طب ایرانی و پزشکی نوین در نظام سلامت کشور، در حال حاضر طب سنتی به‌عنوان بخشی از نظام سلامت در کشور پذیرفته‌شده و به‌عنوان یک طب تلفیقی با پزشکی نوین مورداستفاده قرار می‌گیرد.

گزارش: احسان محمدحسینی