۵۰ دانشگاه و پژوهشگاه در میان مؤثرترین‌های دنیا

 بر اساس داده‌های پایگاهISI   که فهرست دانشگاه‌ها و مؤسسات برتر را هر دو ماه یکبار روزآمد می‌کند، تعداد دانشگاه‌ها و موسسات تحقیقاتی یک درصد برتر کشور به ۵۰ مرکز افزایش یافته و رشد کیفیت تولیدات علمی کشور مهمترین عامل افزایش تعداد دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌های مؤثر  بوده است.

در بین دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌های کشور ۱۲ دانشگاه علوم پزشکی، ۴ پژوهشگاه، ۲۲ دانشگاه جامع، ۱۰ دانشگاه صنعتی و دو دانشگاه غیرمتمرکز در جمع مؤثرترین‌های دنیا قرار داشته‌اند.

پژوهشگاه دانش‌های بنیادی، انستیتو پاستور ایران، پژوهشگاه پلیمر و پتروشیمی ایران و دانشگاه جهاد دانشگاهی در بین مراکز تحقیقاتی یک درصد برتر دنیا قرار گرفته‌اند. پژوهشکده بیوتکنولوژی کشاورزی ایران و مرکز تحقیقات نجوم و اختر فیزیک مراغه نیز جزء مؤثرترین مراکز پژوهشی کشور هستند.

مقایسه تعداد مقالات داغ (Hot Paper) یا یک دهم درصد برتر کشور در پایگاه شاخص‌های اساسی علم ‌ISI در سال‌های ۲۰۱۵ و ۲۰۱۶ میلادی حاکی از یک رشد ۱۳۰ درصدی است، به نحوی که تعداد مقالات داغ کشور از ۲۳ مقاله در سال ۲۰۱۵ به ۵۳ مقاله در سال ۲۰۱۶ افزایش یافته است.

سهم مقالات داغ ایران از کل مقالات داغ دنیا نیز افزایش یافته است، به گونه‌ای که در سال ۲۰۱۵ ایران ۲.۱ درصد از مقالات داغ دنیا را تولید کرده بود که این سهم در سال ۲۰۱۶ میلادی به ۳.۵ درصد و در سال ۲۰۱۷ به ۴ درصد رسیده است. 

طبق اعلام پایگاه استنادیISI  در سال ۲۰۱۶ تعداد مقالات یک درصد برتر کشور ایران ۳۷۵ مقاله بوده است که نسبت به سال قبل از آن ۶۷ درصد رشد داشته است. مقالات برتر به مقالاتی اطلاق می‌شود که در زمره مقالات یک درصد پراستناد دنیا قرار گرفته‌اند.

این مقالات هرچند یک درصد از مقالات دنیا را تشکیل می‌دهند، اما حدود 18درصد از استنادهای دنیا را به خود اختصاص داده‌اند. استنادها بیانگر میزان استفاده از علم تولیدشده هستند و در طول حدود ۶۰ سال گذشته همواره به عنوان مهمترین شاخص مرجعیت علمی محسوب شده‌اند. مقالات یک درصد برتر تحت عنوان مقالات پراستناد نیز شناخته می‌شوند. میزان رشد تعداد مقالات پراستناد کشور بیانگر رشد کیفی تولیدات علم کشور است.

سهم ایران از کل مقالات برتر دنیا حدود ۳ درصد است که نسبت به سال گذشته افزایش چشمگیری را نشان می‌دهد.

نسبت اعتبارات پژوهشی به تولید ناخالص داخلی نیز از ۰.۴۳ در سال ۱۳۹۲ به ۰.۴۸ درصد در سال ۱۳۹۴ افزایش یافت؛ ولی این سهم در سال ۱۳۹۵ برای اولین بار در تاریخ کشور به یک درصد رسیده است.

در این خصوص در راستای اجرایی کردن بند ۸-۲ سیاست‌های کلی علم و فناوری، ابلاغی مقام معظم رهبری مبنی بر افزایش بودجه تحقیق و پژوهش به ۴ درصد تولید ناخالص داخلی در قالب بند «د» تبصره (۱۳) قانون بودجه سال ۱۳۹۵ مبلغ ۷۰ هزار میلیارد ریال به شرح اعتبارات جدول (۱۴) قانون یاد شده علاوه بر اعتبارات پژوهشی سالانه، جهت امور پژوهشی و توسعه فناوری منظور شده است.

با عدم تصویب اعتبارات جدول ۱۴ و حکم مرتبط با آن در لایحه بودجه سال ۱۳۹۶ در مجلس شورای اسلامی، سهم اعتبارات مصوب بخش پژوهش در قانون بودجه سال ۱۳۹۶ به ۰.۶۲ درصد از GDP  بالغ شده است.

گزارش جهانی نوآوری (GII) در سال ۲۰۱۷ که به نوعی نوآوری را به عنوان موتور محرکه رشد و پیشرفت جوامع معرفی کرده است، نشان از آن دارد که جایگاه کشور ایران نسبت به سال گذشته ۳ پله بهبود یافته است و کشورمان موفق شده است که جایگاه ۷۵ را بین ۱۲۷ کشور مورد بررسی از منظر این شاخص و مولفه‌ها و زیرشاخص‌های آن کسب کند.

بر اساس این گزارش، رتبه ایران در این سال با ۳۱ رتبه بهبود نسبت به سال ۲۰۱۵ و ۴۵ رتبه بهبود نسبت به سال ۲۰۱۴، به رتبه ۷۵ رسیده است. رتبه ایران در گزارش ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۵ که برابر با سال‌های ۱۳۹۱ تا ۱۳۹۴ است به ترتیب معادل ۱۰۴، ۱۱۳، ۱۲۰ و ۱۰۶ بوده است.

رتبه جدید ایران از نظر سرعت بهبود قابل توجه است،‌ به طوری که در زمان تدوین برنامه ششم توسعه و بر اساس مستندات سند راهبردی علم و فناوری در سال ۱۳۹۳ رتبه ایران در بین کشورهای مورد بررسی ۱۲۰ بوده است و با توجه به این جایگاه مقرر شده بود که در سال‌های ۱۳۹۵ و ۱۳۹۶ به ترتیب به رتبه‌های ۹۶ و ۸۶ بهبود و ارتقاء یابد. اما گزارش‌ها حاکی از کسب رتبه‌های ۷۸ و ۷۵ در این سال‌ها است که به مراتب نسبت به پیش‌بینی انجام شده ‌وضعیت بهتری را در میان کشورها نشان می‌دهد.

رتبه  ج.ا.ایران در زیرشاخص‌های اصلی نوآوری جهانی طی سال‌های ۲۰۱۱ الی ۲۰۱۶

جمهوری اسلامی ایران نیز از نظر تولید علم (تولید تعداد مقالات) در خاورمیانه رتبه اول و در دنیا رتبه ۱۶ را کسب کرده‌ است.

به گزارش پایگاه استنادی ISI کمیت تولید علم ایران در سال ۱۳۹۶ از مرز ۵۱ هزار مقاله فراتر رفته است و به استناد پایگاه اسکوپوس کمیت تولید علم در ایران که در سال ۱۳۹۲ معادل ۴۰۷۰۵ مورد بوده است، از مرز ۵۲۰۰۰ مورد بیشتر شده است. به این ترتیب رتبه رشد تولید علم در ایران بر اساس پایگاه ISI از ۲/۵ درصد در سال ۱۳۹۲ به ۱۸ درصد در سال ۲۰۱۷ افزایش یافته است.

وضعیت کمیت تولید علم جمهوری اسلامی ایران بر اساس اطلاعات پایگاه ISI

بر اساس اطلاعات ارائه شده از سوی پایگاه استنادی آی.اس.آی کمیت تولید علم کشور در سال ۲۰۱۶ نسبت به سال قبل از آن یعنی ۲۰۱۵ معادل ۱۸ درصد رشد نشان می‌دهد. به این ترتیب جمهوری اسلامی ایران در بین ۲۵ کشور برتر تولیدکننده کمیت علم دنیا حائز رتبه نخست رشد کمیت تولید علم دنیا شده است. به این ترتیب سهم ایران از کل کمیت تولید علم در دنیا در سال ۲۰۱۶ معادل ۱.۷۲ درصد بوده است.