نگاهی به یک باور عمومی نه چندان درست:
دوش آب سرد؛ واقعاً باعث لاغری و تقویت سیستم ایمنی می‌شود؟
حتما شما هم بارها شنیده اید که دوش آب سرد بدن را قوی‌تر کرده، سیستم ایمنی را افزایش و باعث لاغری می‌شود و شاهد این هستیم که توصیه به دوش آب سرد و به‌ویژه حمام یخ به یکی از موارد محبوب در شبکه‌های اجتماعی و میان علاقه‌مندان به سبک زندگی سالم تبدیل شده است. طرفداران این نظریه از افزایش انرژی، کاهش استرس، تقویت سیستم ایمنی، افزایش متابولیسم و حتی بهبود خلق‌وخو سخن می‌گویند. اما کدام‌یک از این ادعاها واقعاً پشتوانه علمی دارند؟
به گزارش سیناپرس، از نظر علمی وقتی آب سرد ناگهان با پوست تماس پیدا می‌کند، بدن برای مقابله با کاهش دما وارد وضعیت «پاسخ به سرما» می‌شود. رگ‌های خونی سطح پوست منقبض می‌شوند، فعالیت سیستم عصبی سمپاتیک افزایش می‌یابد و ضربان قلب، فشار خون و میزان هوشیاری ممکن است برای مدتی افزایش پیدا کند. به همین دلیل است که بسیاری از افراد بلافاصله پس از دوش سرد احساس می‌کنند خواب از سرشان پریده و انرژی بیشتری دارند. باید توجه داشت که این احساس کاملاً واقعی است؛ اما نباید آن را با یک اثر درمانی بلندمدت اشتباه گرفت. حال با توجه به این موضوع آیا از نظر علمی، دوش آب سرد واقعا برای بدن مفید است؟ بر خلاف تصور عموم مردم، پاسخ علم به این پرسش کمی محتاطانه است: آب سرد واقعاً واکنش‌های قابل‌اندازه‌گیری در بدن ایجاد می‌کند، اما همه این واکنش‌ها الزاماً به معنای یک فایده پایدار برای سلامتی نیستند.
یکی از مهم‌ترین ادعاها درباره دوش آب سرد، تقویت سیستم ایمنی است که شواهد موجود هنوز چنین نتیجه‌ای را تأیید نمی‌کنند. در یک مطالعه بزرگ انجام شده توسط Academic Medical Center هلند در شهر آمستردام، بیش از ۳۰۰۰ نفر به مدت یک ماه دوش خود را با ۳۰، ۶۰ یا ۹۰ ثانیه آب سرد به پایان رساندند. افرادی که دوش سرد گرفته بودند، حدود ۲۹ درصد کمتر به دلیل بیماری از محل کار غیبت کردند؛ اما تعداد روزهایی که خودشان احساس بیماری می‌کردند، کاهش معناداری نداشت. بنابراین نمی‌توان از این مطالعه نتیجه گرفت که دوش آب سرد افراد را کمتر بیمار می‌کند یا سیستم ایمنی آنها را به شکل قابل‌توجهی تقویت می‌کند.
یک مرور نظام‌مند و فراتحلیل منتشرشده در سال ۲۰۲۵ که توسط محققان دانشگاه جنوبی استرالیا انجام شد نیز با بررسی ۱۱ مطالعه و بیش از ۳۱۰۰ شرکت‌کننده، شواهدی برای برخی آثار احتمالی آب سرد بر استرس، خواب و کیفیت زندگی پیدا کرد، اما تأکید کرد که شواهد مربوط به تقویت سیستم ایمنی محدود است و هنوز نمی‌توان ادعاهای گسترده درباره فواید آن را قطعی دانست.
از سوی دیگر، برخی مطالعات نشان می دهد آب سرد ممکن است بر احساس استرس و حال عمومی اثر بگذارد. نکته جالب این است که تماس با آب سرد در لحظه نخست، استرس فیزیولوژیک بدن را افزایش می‌دهد؛ اما پس از آن بدن برای بازگشت به وضعیت طبیعی وارد مرحله تنظیم می‌شود و به همین دلیل برخی مطالعات کاهش استرس را در ساعات پس از مواجهه با آب سرد گزارش کرده‌اند. البته این موضوع به معنای آن نیست که دوش آب سرد می‌تواند جایگزین درمان اضطراب یا افسردگی شود.
در زمینه ورزش اما، شواهد نسبتاً قوی‌تری وجود دارد. استفاده از آب سرد، به‌ویژه غوطه‌وری در آب سرد پس از فعالیت شدید، در برخی مطالعات با کاهش درد و کوفتگی عضلات و بهبود احساس ریکاوری همراه بوده است. اما اینجا هم یک نکته مهم وجود دارد: بیشتر پژوهش‌ها درباره غوطه‌وری در آب سرد انجام شده‌اند، نه دوش آب سرد معمولی بنابراین نباید نتایج حوضچه سرد را مستقیماً به یک دوش چند دقیقه‌ای تعمیم داد.
آیا آب سرد باعث لاغری می‌شود؟
به طور عادی بدن در مواجهه با سرما برای حفظ دمای مرکزی خود انرژی بیشتری مصرف می‌کند و فعالیت بافت چربی قهوه‌ای نیز افزایش می‌یابد. بنابراین از نظر فیزیولوژیک، سرما می‌تواند مصرف انرژی را افزایش دهد. با این حال، این افزایش به اندازه‌ای نیست که بتوان دوش سرد را یک روش مؤثر برای کاهش وزن دانست. اگر هدف کاهش وزن باشد، فعالیت بدنی منظم و تغذیه مناسب همچنان اهمیت بسیار بیشتری دارند.
نکته دیگری که باید به آن توجه کرد، شدت سرما است. دوش سرد با حمام یخ یکسان نیست. ورود ناگهانی بدن به آب بسیار سرد می‌تواند موجب پاسخ شدید شوک سرما، افزایش ناگهانی ضربان قلب و فشار خون و تغییرات شدید تنفسی شود. این مسئله برای افراد مبتلا به بیماری‌های قلبی، برخی اختلالات ریتم قلب، فشار خون کنترل‌نشده یا بیماری‌های عروقی می‌تواند خطرناک باشد.
بنابراین اگر برای فردی سالم، دوش آب خنک یا سرد خوشایند است، یک مواجهه کوتاه و تدریجی معمولاً مسئله‌ای ایجاد نمی‌کند؛ اما هیچ دلیل علمی وجود ندارد که هرچه آب سردتر و مدت تماس بیشتر باشد، فواید آن هم بیشتر شود.
در نهایت، شاید بهترین نوع نگاه کردن به دوش آب سرد این باشد که آن را نه یک «معجزه سلامتی»، بلکه یک محرک فیزیولوژیک بدانیم. بدن ما به طور طبیعی در برابر سرما واکنش نشان می‌دهد و این واکنش می‌تواند احساس هوشیاری و شادابی ایجاد کند و احتمالاً برخی آثار مفید دیگری نیز داشته باشد. اما ادعاهایی مانند افزایش چشمگیر قدرت سیستم ایمنی، درمان افسردگی، چربی‌سوزی قابل‌توجه یا افزایش طول عمر هنوز شواهد کافی ندارند.
ذکر این نکته نیز ضروری است که علم به ما نمی‌گوید دوش آب سرد بی‌فایده است؛ بلکه مطالعات انجام شده مشخصا اعلام می کنند درباره میزان و نوع فایده آن اغراق نکرده و از دوش آب سرد انتظار معجزه نداشته باشید. به طور کلی اگر از آب سرد لذت می‌برید و فرد سالمی هستید، می‌توانید آن را بخشی از برنامه روزانه خود قرار دهید؛ اما اگر تحمل آن برایتان دشوار است، هیچ شواهدی وجود ندارد که نشان دهد برای سالم ماندن حتماً باید خود را در معرض آب یخ قرار دهید.
