چرا قهوه گاهی به‌جای بیدار کردن، شما را خواب‌آلود می‌کند؟
اگر بعد از نوشیدن یک فنجان قهوه به‌جای احساس هوشیاری، باز هم خمیازه می‌کشید، لزوماً به این معنا نیست که کافئین روی بدن شما اثر معکوس دارد. شواهد پژوهشی نشان می‌دهد خواب‌آلودگی پس از قهوه بیشتر می‌تواند به فشار طبیعی خواب، عادت بدن به کافئین و اختلال در خواب مربوط باشد؛ عواملی که باعث می‌شوند اثر بیدارکننده قهوه کمتر از انتظار احساس شود.
به گزارش سیناپرس، کافئین با اتصال به گیرنده‌های آدنوزین در مغز، پیام‌هایی را که به ایجاد احساس خستگی و خواب‌آلودگی کمک می‌کنند، موقتاً مهار می‌کند. اما نیاز واقعی بدن به خواب از بین نمی‌رود. به همین دلیل، قهوه ممکن است برای مدتی احساس خستگی را پنهان کند، بدون آنکه کمبود خواب را برطرف کرده باشد.
وقتی بدن به کافئین عادت می‌کند
مصرف منظم قهوه می‌تواند پاسخ بدن به کافئین را تغییر دهد. در افرادی که به‌طور روزانه کافئین مصرف می‌کنند، بخشی از اثر محسوس یک فنجان قهوه ممکن است بیشتر به رفع علائم ناشی از فاصله افتادن بین دو نوبت مصرف مربوط باشد تا ایجاد افزایش پایدار در هوشیاری.
در یک مطالعه تصادفی و دوسوکور، مصرف روزانه کافئین در گروهی از مردان جوان طی ۱۰ روز، افزایش پایدار و مشخصی در هوشیاری نسبت به دارونما ایجاد نکرد؛ در حالی که قطع کافئین با افزایش خواب‌آلودگی و کاهش توجه همراه بود. البته این مطالعه کوچک و فقط روی مردان انجام شده است و نمی‌توان نتایج آن را به همه افراد تعمیم داد.
چرا قهوه روی همه یکسان اثر نمی‌گذارد؟
پاسخ بدن به کافئین فقط به مقدار قهوه مصرفی بستگی ندارد. تفاوت‌های ژنتیکی در نحوه تجزیه کافئین و حساسیت مغز به آن می‌تواند باعث شود اثر کافئین در افراد مختلف از نظر شدت و مدت متفاوت باشد.
بررسی‌های پژوهشی نشان داده‌اند برخی تفاوت‌های ژنتیکی در ژن CYP1A2 با سرعت متابولیسم کافئین ارتباط دارند. همچنین تغییرات ژنتیکی در گیرنده‌های آدنوزین، به‌ویژه ADORA2A، در برخی مطالعات با تفاوت در اضطراب و اختلال خواب پس از مصرف کافئین مرتبط بوده است.
آیا قهوه به دلیل کم‌آبی یا افت قند باعث خواب‌آلودگی می‌شود؟
برخلاف برخی باورهای رایج، شواهد موجود از این توضیحات به‌عنوان علت معمول خواب‌آلودگی پس از قهوه حمایت نمی‌کنند.مصرف متعادل قهوه در مطالعات کنترل‌شده الزاماً باعث کم‌آبی قابل‌توجه نمی‌شود. همچنین اگرچه کافئین می‌تواند در کوتاه‌مدت بر قند خون و پاسخ انسولین اثر بگذارد، شواهد کافی برای اینکه «افت قند ناشی از قهوه» علت معمول خواب‌آلودگی بعد از آن باشد، وجود ندارد.
زمان نوشیدن قهوه مهم است
یکی از توضیحات محتمل‌تر، تأثیر کافئین بر خواب شبانه است. کافئین می‌تواند ساعت‌ها در بدن باقی بماند و مصرف مقدار زیاد آن در ساعات نزدیک به خواب، کیفیت خواب را مختل کند.
در یک مطالعه تصادفی، مصرف ۴۰۰ میلی‌گرم کافئین حتی تا ۱۲ ساعت پیش از خواب با اختلال در خواب همراه بود، در حالی که دوز ۱۰۰ میلی‌گرمی چنین اثری را به‌طور معنادار نشان نداد. البته این پژوهش نیز روی گروه کوچکی از مردان انجام شده و نمی‌توان یک فاصله زمانی ثابت را برای همه افراد تعیین کرد.
بنابراین اگر قهوه شما را خواب‌آلود می‌کند، پاسخ بدن به‌تنهایی نمی‌تواند علت مشخصی را نشان دهد. کمبود خواب، عادت به کافئین، تفاوت‌های فردی در متابولیسم آن و زمان مصرف قهوه همگی می‌توانند در این تجربه نقش داشته باشند.
در واقع، ممکن است قهوه خستگی موجود را برای مدتی پنهان کند، اما نمی‌تواند نیاز بدن به خواب را از بین ببرد. به همین دلیل، خواب‌آلودگی پس از قهوه لزوماً نشانه «اثر معکوس کافئین» نیست.
مترجم:ندا جوادهراتی
