بیابان لوت؛ میراث جهانی با ظرفیت کمنظیر برای پژوهش و ژئوتوریسم
بیابان لوت، نخستین میراث طبیعی ثبتشده ایران در یونسکو، به گفته پژوهشگران فراتر از یک بیابان، آزمایشگاهی طبیعی برای مطالعات اقلیمی، زمینشناسی و تنوع زیستی است؛ ظرفیتی که میتواند به توسعه پژوهش و گردشگری پایدار کشور کمک کند.
به گزارش سیناپرس، بیابان لوت که از گرمترین نقاط کره زمین محسوب میشود و بسیاری از داشتههای آن تاکنون ناشناخته و بکر باقی مانده است، به باور متخصصان، ظرفیت ارزشمند و کم نظیری برای انجام پژوهشهای علمی، آموزش و توسعه گردشگری طبیعت، به شمار میآید. نشست علمی تخصصی «بزرگداشت دهمین سالگرد ثبت جهانی بیابان لوت» به مناسبت دهمین سالگرد ثبت جهانی بیابان لوت در فهرست میراث جهانی یونسکو، بهصورت مجازی و با حضور پژوهشگران، استادان دانشگاه و متخصصان حوزههای محیطزیست، زمینشناسی، اقلیم و گردشگری برگزار شد.
این نشست به ابتکار مرکز تحقیقات بینالمللی بیابان دانشگاه تهران و پایگاه میراث جهانی لوت تدارک یافت و طی آن چهار سخنران، ابعاد مختلف ارزشهای علمی، طبیعی و مدیریتی این میراث جهانی را بررسی کردند.
در ابتدای نشست، ناصر مشهدی، استاد دانشگاه تهران و پژوهشگر ژئومورفولوژی، با معرفی مهمترین پدیدههای زمینشناختی بیابان لوت، این منطقه را موزهای طبیعی از فرایندهای بادی و آبی دانست.
وی با تشریح ویژگیهایی همچون یاردانگها (کلوتها)، ارگهای ماسهای، دشتهای آبرفتی و پدیده نادر گلولههای گلی زرهدار (Armoured Mud Balls)، تأکید کرد که تنوع کمنظیر ژئومورفولوژیک لوت، ظرفیت ارزشمندی برای پژوهشهای علمی، آموزش و توسعه ژئوتوریسم فراهم کرده است.
پنج میلیون هکتار از اراضی ایران ماسهزار است
در ادامه، حسام احمدی بیرگانی، عضو هیأت علمی دانشکده منابع طبیعی دانشگاه ارومیه با ارائهای با عنوان «تپههای ماسهای؛ میراث طبیعی، سرمایه گردشگری و پیشران توسعه پایدار» به ظرفیتهای اقتصادی و گردشگری ماسهزارهای ایران پرداخت.
وی با اشاره به اینکه حدود پنج میلیون هکتار از اراضی کشور را ماسهزارها تشکیل میدهند و ایران از نظر وسعت ماسهزارها در میان کشورهای جهان جایگاه برجستهای دارد، تأکید کرد که نگاه به ماسهزارها باید از «تهدید» به «فرصت» تغییر کند.
احمدی همچنین به کاربردهای نوین ماسه در صنایع مختلف و ظرفیتهایی همچون آسمان تاریک، سکوت بیابان و مشارکت جوامع محلی در توسعه گردشگری پایدار اشاره کرد.
سومین سخنران، حمیدرضا ناصری، استاد دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران و رئیس مرکز تحقیقات بینالمللی بیابان، ضمن تشریح پیشینه تاریخی سکونتگاههای حاشیه لوت و اهمیت اکوسیستم این بیابان، نتایج نخستین اندازهگیری زمینی دمای سطح بیابان لوت را ارائه کرد.
وی با اشاره به اینکه تصاویر ماهوارهای MODIS طی سالهای گذشته دمای سطح زمین در لوت را تا حدود ۷۰.۷ و در برخی تحلیلها تا ۸۰ درجه سانتیگراد نشان دادهاند، اعلام کرد که نخستین اندازهگیری زمینی در ۲۷ تیرماه ۱۴۰۱ انجام شده و بیشینه دمای ثبتشده در ایستگاه موقت به ۷۳.۵ درجه سانتیگراد رسیده است.
ناصری، این نتایج را تأییدی بر دادههای ماهوارهای دانست و خاطرنشان کرد: این اندازهگیریها جایگاه لوت را بهعنوان یکی از گرمترین نقاط کره زمین و آزمایشگاهی طبیعی برای مطالعات اقلیم، جغرافیا و تغییرات آبوهوایی تثبیت میکند.
اکوسیستم منحصربهفرد بیابان لوت با گونههای گیاهی مقاوم به گرما و گونههای جانوری سازگار
وی همچنین با اشاره به حضور گونههای گیاهی مقاوم به گرما و خشکی، از جمله اسکمبیل (Calligonum leucocladum) و سپید تاغ (Haloxylon persicum) و نیز گونههای جانوری سازگار با شرایط سخت اقلیمی، بر ارزشهای زیستی این اکوسیستم منحصربهفرد تأکید کرد.
مهران مقصودی، استاد دانشگاه تهران و مدیر پایگاه میراث جهانی لوت، هم در ادامه روند ثبت جهانی این اثر طبیعی را تشریح کرد.
وی یادآور شد که بیابان لوت در سال ۲۰۱۶ (۱۳۹۵) بهعنوان نخستین اثر طبیعی ایران بر اساس معیارهای (vii) و (viii) یونسکو در فهرست میراث جهانی به ثبت رسید.
مقصودی با اشاره به مطالعات انجامشده درباره رودخانه دائمی شور و تغییرات آن طی دو دهه اخیر، تشکیل دریاچههای جوان در بخشهایی از لوت را از پدیدههای قابل توجه منطقه دانست و تصریح کرد: این تغییرات، در کنار ایجاد برخی چالشهای مدیریتی، بر ارزشهای علمی و زمینشناختی لوت افزوده است.
وی همچنین کلوتهای لوت را بلندترین، طولانیترین و پیوستهترین یاردانگهای شناختهشده جهان معرفی کرد که با ارتفاع بیش از ۲۲۵ متر و طول بیش از ۴۰ کیلومتر، مهمترین شاخص ثبت جهانی این بیابان بهشمار میروند.
در پایان شرکتکنندگان، دانشجویان، پژوهشگران و فعالان حوزه محیطزیست، پرسشهایی درباره چالشهای مدیریتی منطقه، نقش جوامع محلی، تأثیر تغییرات اقلیمی بر رکوردهای دمایی، توسعه ژئوتوریسم و همکاریهای بینالمللی برای حفاظت از این میراث جهانی مطرح کردند.
سخنرانان در پاسخ، ضرورت مدیریت علمی ظرفیت گردشگری، توانمندسازی جوامع محلی، پایش مستمر تغییرات اقلیمی و توسعه همکاریهای ملی و بینالمللی برای حفاظت از بیابان لوت را یادآور شدند.
به نقل از ایرنا، در جمعبندی این نشست نیز بر تغییر رویکرد از «مدیریت تهدید» به «مدیریت فرصت» در بیابان لوت تأکید شد. حاضران، توسعه گردشگری علمی و طبیعتگردی مسئولانه، ایجاد زیرساختهای پژوهشی برای پایش بلندمدت اقلیم و معرفی لوت به عنوان گنجینهای از میراث زمینشناسی، تنوع زیستی و فرهنگ ایرانی را از مهمترین اولویتهای آینده این میراث جهانی برشمردند.
این نشست با تأکید بر اینکه حفاظت از بیابان لوت نیازمند برنامهریزی علمی، مشارکت جوامع محلی و همکاری نهادهای ملی و بینالمللی است، به کار خود پایان داد.
