نوشیدنیهای قندی، عامل رشد سرطان کبد
سرطان کبد یکی از نگرانیهای مهم سلامت عمومی در سراسر جهان است. برخلاف سرطانهای ریه، روده بزرگ، سینه و پروستات، میزان مرگومیر ناشی از سرطان کبد همچنان رو به افزایش است و اکنون به سومین علت شایع مرگ ناشی از سرطان در جهان تبدیل شده است. در آمریکا سالانه بیش از ۳۰ هزار نفر بر اثر سرطان کبد جان خود را از دست میدهند.
به گزارش سیناپرس، در حالی که شایعترین علت سرطان کبد در جهان عفونت مزمن هپاتیت B است، موفقیت درمانهای ضدویروسی و افزایش بیماریهای متابولیک مانند بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال متابولیک (MASLD) باعث تغییر سریع در الگوی این بیماری شده است.
پیشبینی میشود تا سال ۲۰۳۲، MASLD به دومین علت شایع مرگ ناشی از سرطان کبد در آمریکا تبدیل شود. با این حال، بروز سرطان تحت تأثیر عوامل متعدد است و سبک زندگی، رژیم غذایی و عوامل متابولیک نقش مهمی در خطر ابتلا دارند.
یکی از عوامل تغذیهای که به طور قوی با بسیاری از سرطانها، بهویژه سرطانهای مرتبط با اختلالات متابولیک، ارتباط دارد، مصرف نوشیدنیهای قنددار (SSB) است. این نوشیدنیها علاوه بر ارتباط با مرگ زودرس، از عوامل اصلی چاقی و دیابت نوع ۲ محسوب میشوند؛ دو بیماریای که پیشتر نیز با سرطان کبد مرتبط دانسته شدهاند.
به دلیل این مضرات، نوشیدنیهای کمکالری یا بدون کالری با شیرینکنندههای مصنوعی (ASB) به عنوان جایگزینهای سالمتر معرفی شدهاند. اما درباره بیخطر بودن آنها نیز تردیدهایی وجود دارد و حتی ارتباط احتمالی برخی از این مواد با سرطان مطرح شده است.
در سال ۲۰۲۳، سازمان جهانی بهداشت (WHO) آسپارتام را «احتمالاً سرطانزا» طبقهبندی کرد و توصیه کرد برای کاهش خطر سرطان، مصرف این نوع نوشیدنیها به طور کامل حذف شود. با این حال، تاکنون شواهد مستقیم درباره ارتباط نوشیدنیهای قنددار یا شیرینکنندههای مصنوعی با سرطان کبد محدود بوده است.
برای پر کردن این خلأ، مطالعهای توسط مکگلیون و همکاران انجام شد تا بررسی کند آیا مصرف این نوشیدنیها با افزایش خطر ابتلا به سرطان کبد مرتبط است یا خیر.
نتایج این مطالعه نشان داد: مصرف نوشیدنیهای قنددار با افزایش خطر سرطان کبد مرتبط است. حتی افزایش روزانه یک وعده از این نوشیدنیها با افزایش خطر کارسینوم سلولهای کبدی (HCC) و همچنین سرطان مجاری صفراوی داخل کبدی (ICC) همراه بود. نکته قابل توجه این بود که این ارتباط حتی پس از در نظر گرفتن عواملی مانند چاقی و دیابت نوع ۲ نیز باقی ماند.
در مقابل، ارتباطی بین مصرف نوشیدنیهای شیرینشده مصنوعی و سرطان کبد مشاهده نشد. این نتایج نشان میدهد که نوشیدنیهای قنددار ممکن است به طور مستقل با افزایش خطر سرطان کبد مرتبط باشند، در حالی که شواهدی مبنی بر افزایش خطر ناشی از شیرینکنندههای مصنوعی به دست نیامده است.
همچنین، این مطالعه مشاهدهای است و نمیتواند رابطه علت و معلولی را ثابت کند. همچنین چندین سازوکار زیستی برای توضیح این ارتباط احتمالی وجود دارد؛ از جمله افزایش تولید چربی در کبد، تغییر هورمونهای تنظیمکننده اشتها، تغییر در میکروبیوم روده، افزایش چربی احشایی و مقاومت به انسولین که همگی میتوانند زمینهساز سرطان کبد باشند.
این مطالعه محدودیتهایی نیز دارد؛ از جمله اینکه میزان مصرف نوشیدنیها معمولاً فقط در یک مقطع زمانی اندازهگیری شده و تغییرات طولانیمدت در نظر گرفته نشده است. همچنین عوامل خطر دیگر مانند هپاتیت B و C یا سیروز به طور کامل قابل بررسی نبودهاند. علاوه بر این، نوع شیرینکنندههای مصنوعی و ترکیب آنها در طول زمان تغییر کرده است که میتواند بر نتایج اثر گذاشته باشد.
با وجود این محدودیتها، نتایج این پژوهش برای توصیههای سلامت عمومی اهمیت دارد. افزایش مصرف نوشیدنیهای قنددار به نظر میرسد با افزایش خطر سرطان کبد مرتبط باشد و کاهش مصرف آنها میتواند یک اقدام مهم پیشگیرانه محسوب شود. تحقیقات بیشتری برای روشن شدن مکانیسمهای دقیق این ارتباط مورد نیاز است.
مترجم:امیرحسین فتائی
