کشف نقطه ضعف مرگبار سلولهای زامبی
دانشمندان با شناسایی یک ضعف حیاتی در سلولهای پیر یا زامبی راهی نو برای هدفگیری دقیقتر سرطان پیدا کردهاند؛ روشی که میتواند با از بین بردن این سلولها اثربخشی درمانهای فعلی را افزایش دهد و مسیر درمانهای آینده را تغییر دهد.
به گزارش سیناپرس، پژوهشگران موفق به شناسایی یک نقطهضعف حیاتی در سلولهای موسوم به زامبی یا سلولهای پیر (senescent) شدهاند؛ کشفی که میتواند مسیر تازهای برای درمان دقیقتر سرطان و برخی بیماریهای مرتبط با افزایش سن باز کند.
بر اساس این مطالعه که توسط محققان آزمایشگاه علوم پزشکی MRC و کالج امپریال لندن انجام و در نشریه Nature Cell Biology منتشر شده است، سلولهای پیر در وضعیت شکنندهای از بقا قرار دارند. این سلولها مقادیر بالایی از آهن و مولکولهای آسیبزا را در خود انباشته میکنند که آنها را در آستانه مرگ سلولی قرار میدهد، اما برای زنده ماندن به تولید مقدار زیادی از یک پروتئین محافظ به نام GPX۴ متکی هستند.
سلولهای زامبی و نقش دوگانه در سرطان
سلولهای سرطانی معمولا با تقسیم بیرویه شناخته میشوند اما درون بسیاری از تومورها، گروهی از سلولها وجود دارند که دیگر تقسیم نمیشوند؛ اینها همان سلولهای پیر هستند. شیمیدرمانی اغلب باعث افزایش این سلولها در تومور میشود زیرا رشد سلولهای سرطانی را متوقف میکند.
اگرچه این سلولها مستقیما باعث رشد تومور نمیشوند، اما بیاثر هم نیستند. آنها مواد پیامرسانی ترشح میکنند که میتواند سلولهای اطراف را تحت تاثیر قرار دهد رشد و گسترش تومور (متاستاز) را تحریک کند و حتی پاسخهای مخرب سیستم ایمنی را افزایش دهد. همچنین این سلولها با بیماریهای مرتبط با افزایش سن مانند فیبروز نیز ارتباط دارند.
در این پژوهش گسترده دانشمندان با همکاری بخش شیمی دارویی امپریال حدود ۱۰ هزار ترکیب دارویی را روی سلولهای سالم و سلولهای پیر آزمایش کردند. هدف آنها یافتن داروهایی بود که بهطور انتخابی فقط سلولهای پیر را از بین ببرند؛ این دسته از داروها سنولیتیک نام دارند.
در نهایت چهار ترکیب امیدوارکننده شناسایی شد که سه مورد از آنها پروتئین GPX۴ را هدف قرار میدادند؛ پروتئینی که نقش مهمی در جلوگیری از نوعی مرگ سلولی به نام فروپتوز (ferroptosis) دارد.
فروپتوز چیست؟
فروپتوز نوعی مرگ سلولی است که در اثر تجمع آهن و مولکولهای واکنشپذیر اکسیژن ایجاد میشود. دانشمندان اخیرا دریافتهاند که سلولهای پیر بهطور ویژه نسبت به این نوع مرگ آسیبپذیر هستند.
این سلولها برای مقابله با این آسیب سطح بالایی از GPX۴ تولید میکنند تا از مرگ خود جلوگیری کنند اما زمانی که این محافظ مسدود شود، سیستم دفاعی سلول از کار میافتد و فروپتوز بهطور اجتنابناپذیر رخ میدهد؛ در نتیجه سلولهای پیر بهطور انتخابی نابود میشوند.
نتایج امیدوارکننده در مدلهای حیوانی
پژوهشگران این ترکیبات را در سه مدل مختلف موش مبتلا به سرطان آزمایش کردند. نتایج نشان داد که حذف سلولهای پیر باعث کوچک شدن تومورها و افزایش بقا در حیوانات شد.
به گفته خسوس گیل از محققان ارشد این پروژه اکنون باید بررسی شود که آیا این درمان میتواند سیستم ایمنی بدن را نیز فعالتر کند یا خیر؛ بهویژه سلولهای T و سلولهای کشنده طبیعی (NK) که نقش مهمی در از بین بردن تومورها دارند.
به نقل از برنا، محققان معتقدند این یافتهها میتواند در آینده بهعنوان درمانی مکمل در کنار شیمیدرمانی و ایمونوتراپی مورد استفاده قرار گیرد. همچنین ممکن است برخی بیماران بهویژه افرادی که در آنها سطح GPX۴ بالاست بیشتر از این روش سود ببرند.
این تحقیق سلولهای پیر را بهعنوان یک هدف درمانی مهم اما کمتر استفادهشده در درمان سرطان معرفی میکند؛ هدفی که میتواند به توسعه نسل جدیدی از داروهای دقیقتر و موثرتر منجر شود.
