دانلود غیرقانونی کتاب؛ بحران خاموش صنعت نشر
امروزه عادیسازی دانلود غیرقانونی کتاب در ایران، به یکی از مهمترین موانع توسعه صنعت نشر دیجیتال تبدیل شده است؛ معضلی که ریشه در ناامنی فایلها، نبود زیرساختهای DRM (مدیریت حقوق دیجیتالی) و فقدان استانداردهای جهانی انتشار محتوا دارد اما اکنون یک استارتاپ ایرانی در پی ارائه راهکاری فناورانه برای رفع این معضل است.
جعفر صادقی یونسی، بنیانگذار استارتاپ «کتابینو» با اشاره به چالشهای ساختاری صنعت نشر ایران به خبرنگار خبرگزاری سیناپرس گفت: استارتاپ کتابینو با هدف تبدیلشدن به یک سیستمعامل نشر، تلاش دارد بخشی از مشکلات مزمن حوزه نشر از جمله قاچاق کتاب، ناامنی فایلهای دیجیتال، ریسک چاپ و دسترسی محدود به کتابهای تخصصی و کمیاب را برطرف کند.
وی با بیان اینکه عادیسازی استفاده غیرقانونی از فایلهای PDF و کتابهای صوتی به یکی از معضلات جدی نشر در کشور تبدیل شده است، افزود: در شرایطی که ایران عضو کنوانسیون برن و نظام کپیرایت بینالمللی نیست، فروش و انتشار غیررسمی فایل کتابها به امری رایج تبدیل شده و حتی در برخی پلتفرمهای عمومی، فایل PDF کتابها بهصورت غیرقانونی خرید و فروش میشود.
وی با مقایسه وضعیت ایران با استانداردهای جهانی توضیح داد: در جهان کتاب دیجیتال باید بهصورت «فقط خواندنی» در اختیار مخاطب قرار گیرد؛ بهگونهای که امکان کپی، پرینت و انتشار مجدد نداشته باشد؛ هر فرد باید نسخه قانونی خود را خریداری کند. اگرچه هم اکنون پلتفرمهایی مانند فیدیبو، طاقچه و کتابراه در ایران فعالیت دارند، اما این پلتفرمها صرفا فروشگاه کتاب الکترونیک هستند؛ در حالی که هدف کتابینو حل ریشهای مسئله نشر است.
بنیانگذار کتابینو گفت: در حال حاضر یکی از اصلیترین دغدغههای ناشران، ارسال فایل PDF کتاب به چاپخانه است؛ اقدامی که عملا مانند سپردن کلید گاوصندوق به فردی دیگر است و ریسک تکثیر و نشت فایل را بهشدت افزایش میدهد از اینرو در بسیاری از موارد، کتابهایی که حاصل سالها پژوهش اساتید و پژوهشگران هستند به محض رسیدن به چاپخانه، در بازار سیاه و کانالهای غیررسمی منتشر میشوند.
وی ادامه داد: کتابینو برای حل این مسئله، ارسال فایل به چاپخانه را بر اساس استانداردهای DRM (مدیریت حقوق محتوای دیجیتال) طراحی کرده است؛ بهگونهای که فایل فقط روی دستگاه مشخص و صرفا به اندازه تیراژ تعیینشده قابل چاپ باشد و هیچ کاربرد دیگری نداشته باشد.
به گفته وی، این مدل، امنیت خاطر واقعی برای ناشر و نویسنده ایجاد میکند و مانع انتشار غیرقانونی فایلها میشود؛ امکانی که تاکنون در صنعت نشر ایران بهصورت یکپارچه وجود نداشته است.
صادقی همچنین از راهاندازی سیستم «چاپ بر اساس تقاضا» در این پلتفرم خبر داد و گفت: بسیاری از کتابهای تخصصی، دانشگاهی و بومی مخاطب محدودی دارند. در کتابینو این امکان فراهم میشود که حتی یک نسخه از کتاب، بهصورت امن چاپ و حداکثر ظرف ۷۲ ساعت به دست مخاطب برسد.
وی با اشاره به احیای کتابهای کمیاب و نایاب افزود: همچنین کتابهای ارزشمند زیادی وجود دارد که سالهاست تجدید چاپ نشدهاند و تنها در بازار سیاه پیدا میشوند. اکنون این امکان را فراهم کردهایم که ناشر یا نویسنده، فایل امن کتاب را روی پلتفرم قرار دهد و بدون نگرانی از قاچاق، آن را مجدداً در دسترس مخاطبان قرار دهد.
وی درباره مدل اقتصادی این پلتفرم گفت: در این پلتفرم برای حمایت از نویسندگان و ناشران، کارمزد فروش کتاب را صفر در نظر گرفتهایم و ۱۰۰ درصد درآمد به صاحب اثر پرداخته میشود؛ در حالی که پلتفرمهای موجود بین ۳۵ تا ۵۰ درصد کارمزد دریافت میکنند. هدف اصلیمان ایجاد انگیزه برای نویسندگی و تولید محتوا در شرایط دشوار اقتصادی نشر است.
وی در پاسخ به پرسش درباره مدل درآمدی این پلتفرم تصریح کرد: درآمد اصلی این پلتفرم از بانک اطلاعاتی نویسندگان و ناشران شکل میگیرد. قصد داریم آثار نویسندگان شناختهشده و پرفروش را( بدون دریافت هیچ هزینهای از نویسندگان) بهصورت ترجمه بومی در پلتفرمهای بینالمللی مانند آمازون و گوگلبوکز انتشار دهیم و از این مسیر به درآمد برسیم.
صادقی در پایان گفت: در حال حاضر برای توسعه این پلتفرم در زمینه گسترش تیم بازاریابی و بازارسازی و تامین زیرساختها، سرورهای قدرتمند و گواهینامههای DRM (که هزینهای چند هزار دلاری دارند) نیاز به سرمایهگذار و شریک تجاری داریم.
خبرنگار: فرزانه صدقی
