فرسایش و رسوب خاک، در کمین زمین های تهران
برنامه "گفت وگوی علمی" با موضوع علل فرسایش خاک تهران و خطرات نهفته در آن و با حضور دکتر حمیدرضا زکی زاده معاونت آب خیزداری اداره کل منابع طبیعی استان تهران به روی آنتن رفت.
دکتر حمیدرضا زکی زاده به پیشینه اداره حفاظت خاک پرداخت و گفت: اولین ایستگاه حفاظت خاک در سال 1344 در حوزه سیراچال سد کرج احداث شد، در آن زمان بنابر ضرورت اینکه بتوانند عمر مفید سد امیرکبیر کرج را بالا ببرند، لزوم حفاظت خاک و کنترل فرسایش در بالادست سد به عنوان یک ضرورت اجتناب ناپذیر رقم خورد و اولین اداره حفاظت خاک در استان تهران و در کل کشور در آن زمان احداث شد.
وی با اشاره به چالش های فراوان در مقوله حفاظت خاک، اظهار داشت: این چالش ها عمدتا ناشی از تغییر و تخریب کاربری های طبیعی، منابع طبیعی است که ما در حوزه های آبخیز مشاهده می کنیم.
معاون آب خیزداری اداره کل منابع طبیعی استان تهران پیشگیری از فرسایش و تخریب خاک را در مقایسه با کنترل این معضل، به صرفه برشمرد و افزود: در کشورهای پیشرفته به مقوله پیشگیری بیشتر اهمیت می دهند چون سرمایه و هزینه ای که برای کنترل متصور است هزینه های نجومی و زیادی است.
وی ادامه داد: در مقوله پیشگیری کشورهایی مانند آمریکا و ژاپن در طول یک صد سال گذشته با توجه به تمرکز سرمایه گذاری که برای افزایش تولید کشاورزی داشته اند، با کاهش افت حاصلخیزی خاک مواجه شده اند و متناسب با آن روی فرآیند حفاظت خاک به صورت متمرکز و پیشرفته ورود پیدا کرده اند و به این نتیجه رسیده اند که هر آنچه اکوسیستم به صورت طبیعی از خودش برون زد، دارد و نمایش می دهد متعادل ترین و بهینه ترین اقتصاد را در درون خودش متصور می کند و دوباره برگشتند به این قضیه که در حوزه های آبخیزشان بتوانند جنگل ها و مراتع را بصورت طبیعی ایجاد کنند.
وی اظهار داشت: اگر در موجودیت منابع طبیعی کشور در برنامه ریزی به آنها توجه نکنیم منجر به این می شود که در حوزه های آب خیزمان در قبال این تغییر و تخریب کاربری های جنگل و مرتعی که وجود داشته منجر به فرسایش و رسوب می شود.
وی دلیل ایجاد فرسایش خاک در حوزه های آبخیز را چرای بی رویه مطرح و تصریح کرد: الان در کل کشورهای دنیا به این نتیجه رسیده اند که به صورت متمرکز دامداری داشته باشند اما متاسفانه ما به صورت پراکنده و سنتی داریم استفاده می کنیم.
دکتر حمیدرضا زکی زاده درباره وضعیت آب های زیرزمینی استان تهران گفت: منابع آب مصرفی استان تهران، متاسفانه شرایط خوبی ندارد. در طول سه دهه گذشته به طور متوسط 100 الی 300 میلیون متر مکعب اضافه برداشت از منابع آب زیرزمینی داشته ایم.
وی با اشاره به برداشت بی رویه آب از منابع زیرزمینی اظهار داشت: این منابع حتی در فقیرترین کشورهای دنیا نیز جزو استراتژیک ترین منابع محسوب می شود، زیرا این منبع در طول هزاران سال جمع آوری شده است و به طور طبیعی ذخیره شده است و تنها در شرایط بسیار حساس مورد استفاده قرار می گیرد نه در شرایطی که برای توسعه کشاورزی بخواهیم آب منابع زیرزمینی را استفاده کنیم.
معاونت آب خیزداری اداره کل منابع طبیعی استان تهران به قرآن اشاره کرد و عنوان ساخت: در سوره یوسف به هفت سال تر سالی و هفت سال خشک سالی اشاره می شود و به حضرت گفته می شود که در هفت سال تر سالی ذخیره کنید. این داستان ما را به این موضوع یادآور می کند که در طبیعت با تناوب و توالی تر سالی ها و خشکسالی ها مواجه خواهیم شد؛ بنابراین باید برنامه ریزی و مدیریت داشته باشیم.
