اندامی که هرگز از کار نمی‌ایستد:
۱۰ حقیقت عجیب درباره قلب

قلب از آن اندام‌هایی است که معمولاً فقط هنگام تپش شدید، نگرانی یا درد قفسه سینه به یادش می‌افتیم؛ درحالی‌که در هر لحظه، بی‌وقفه مشغول کاری حیاتی است.  این اندام عضلانی نه‌تنها خون را به سراسر بدن می‌رساند، بلکه سازوکارهای الکتریکی و زیستی شگفت‌انگیزی دارد.

به گزارش سیناپرس، بسیاری از باورهای رایج درباره قلب، از تعداد ضربان‌های آن تا ارتباطش با احساسات، تنها بخشی از واقعیت را نشان می‌دهند.  شناخت ویژگی‌های کمتر شناخته‌شده قلب کمک می‌کند عملکرد بدن را بهتر درک کنیم و تفاوت میان واقعیت علمی و افسانه‌های رایج را بشناسیم . در ادامه، ده حقیقت علمی و جالب درباره این اندام را مرور می‌کنیم.

۱.  قلب شما تقریباً به اندازه مشت بسته خودتان است.

قلب یک بزرگسال معمولاً تقریباً به اندازه مشت بسته اوست، اما همین اندام نسبتاً کوچک باید خون را به مغز، عضلات، کلیه‌ها و دیگر اندام‌ها برساند. اندازه قلب در افراد مختلف با توجه به جثه، سن و وضعیت جسمانی متفاوت است.

۲. قلب در هر روز حدود ۱۰۰ هزار بار می‌تپد.

اگر ضربان قلب را در حالت استراحت به‌طور میانگین حدود ۷۰ بار در دقیقه در نظر بگیریم، قلب در یک شبانه‌روز نزدیک به ۱۰۰ هزار بار منقبض می‌شود. این عدد تقریبی است؛ ضربان واقعی با فعالیت بدنی، خواب، هیجان، سن و شرایط سلامت تغییر می‌کند.

۳.  قلب برای تپیدن به فرمان مستقیم مغز در هر ضربان نیاز ندارد.

در قلب گروهی از سلول‌ها وجود دارد که به‌طور طبیعی پیام‌های الکتریکی تولید می‌کنند. این سلول‌ها در گره سینوسی‌ـ‌دهلیزی، ضربان‌ساز طبیعی قلب، قرار دارند و آغازگر هر چرخه معمول ضربان هستند. مغز و دستگاه عصبی می‌توانند سرعت ضربان را تغییر دهند، اما لازم نیست برای هر تپش فرمان جداگانه‌ای صادر کنند.

۴.  قلب چهار حفره دارد که هرکدام وظیفه مشخصی دارند.

شاید اکثر افراد ندانند که قلبشان دارای چهارده حفره مجزا است. دو دهلیز خون را دریافت می‌کنند و دو بطن آن را به بیرون می‌فرستند.  سمت راست قلب خون کم ‌اکسیژن را به ریه‌ها می‌رساند و سمت چپ، خون اکسیژن‌دار را به سراسر بدن پمپ می‌کند.  دریچه‌های قلب نیز کمک می‌کنند خون در مسیر درست حرکت کند و به عقب برنگردد.

۵.  صدای  تپیدن  قلب عمدتاً صدای باز و بسته شدن دریچه‌هاست.

صدایی که پزشک با گوشی پزشکی می‌شنود، عمدتاً از بسته‌شدن دریچه‌های قلب در مراحل مختلف چرخه ضربان ایجاد می‌شود.  صدای نخست با بسته‌شدن دریچه‌های میان دهلیزها و بطن‌ها ارتباط دارد و صدای دوم هنگام بسته‌شدن دریچه‌های خروجی بطن‌ها شنیده می‌شود.  بنابراین، صدای قلب صرفاً صدای برخورد یا مالش عضلات نیست.

۶.  قلب شکسته فقط یک استعاره ادبی نیست.

در پزشکی، عارضه‌ای به نام  سندرم قلب شکسته یا کاردیومیوپاتی تاکوتسوبو وجود دارد که ممکن است پس از فشار عاطفی یا جسمی شدید رخ دهد.  در این وضعیت، توان پمپاژ بخشی از قلب به‌طور ناگهانی کاهش می‌یابد و فرد ممکن است درد قفسه سینه و تنگی نفس را تجربه کند.  نشانه‌های شکست قلب می‌توانند شبیه حمله قلبی باشند؛ به همین دلیل، تشخیص آن نیازمند ارزیابی پزشکی فوری است.  بسیاری از بیماران بهبود می‌یابند، اما این عارضه همیشه بی‌خطر نیست.

۷.  سرطان اولیه قلب بسیار نادر است

سرطان می‌تواند در قلب ایجاد شود، اما تومورهایی که از خود بافت قلب آغاز می‌شوند بسیار نادرند.  برای نمونه، کلینیک مایو در گزارشی منتشرشده در سال ۲۰۲۴ به مطالعه‌ای با بررسی بیش از ۱۲ هزار کالبدگشایی اشاره می‌کند که تنها هفت مورد تومور اولیه قلب در آن یافت شده بود.  البته تومورهای سرطانی که از اندام‌های دیگر به قلب گسترش می‌یابند، موضوع متفاوتی هستند.

۸.  همه حمله‌های قلبی با درد شدید و ناگهانی همراه نیستند.

برخی حمله‌های قلبی با علائم خفیف، غیرمعمول یا حتی بدون نشانه‌های آشکار رخ می‌دهند؛ به این موارد حمله قلبی خاموش گفته می‌شود و ممکن است فرد تا زمان انجام آزمایش یا بررسی پزشکی از آسیب واردشده به قلب خود آگاه نشود.  به همین دلیل، نبود درد شدید به‌تنهایی نمی‌تواند حمله قلبی را رد کند.

۹.  قلب پیوندی برای ادامه کار به اتصال مستقیم با همه اعصاب بدن نیاز ندارد.

در پیوند قلب، جراحان قلب اهداکننده را به رگ‌های اصلی بدن گیرنده متصل می‌کنند.  قلب دارای سامانه الکتریکی داخلی خود است و می‌تواند ضربان ایجاد کند؛ بنابراین، برای شروع هر ضربان به اتصال مستقیم به اعصاب مغز نیاز ندارد.  بااین‌حال، قطع ارتباط‌های عصبی در پیوند بر نحوه پاسخ قلب به فعالیت بدنی و برخی محرک‌ها اثر می‌گذارد و این پاسخ‌ها ممکن است با قلب طبیعی تفاوت داشته باشند.

۱۰.  قلب فقط یک پمپ مکانیکی نیست

ضربان قلب نتیجه هماهنگی پیام‌های الکتریکی و انقباض عضلات است.  اگر تولید یا انتقال این پیام‌ها دچار اختلال شود، ممکن است آریتمی یا بی‌نظمی ضربان رخ دهد.  برخی آریتمی‌ها بی‌خطرند، اما برخی دیگر می‌توانند توان پمپاژ قلب را مختل کنند یا خطر عوارض جدی را افزایش دهند.  این ویژگی نشان می‌دهد که سلامت قلب فقط به قدرت عضله آن وابسته نیست؛ نظم الکتریکی نیز اهمیت اساسی دارد.

در پایان باید خاطر نشان کرد قلب با وجود اندازه نسبتاً کوچک خود، سامانه‌ای پیچیده از عضله، دریچه‌ها و مدارهای الکتریکی است.  همین پیچیدگی توضیح می‌دهد که چرا سلامت آن به عوامل متعددی وابسته است و چرا نشانه‌های بیماری قلبی همیشه یکسان نیستند.  به همین دلیل شناخت عملکرد طبیعی قلب می‌تواند به اصلاح باورهای نادرست کمک کند، اما جایگزین ارزیابی پزشکی نیست؛ به‌ویژه اگر درد قفسه سینه، تنگی نفس ناگهانی یا علائم نگران‌کننده دیگری بروز کند، باید فوراً کمک پزشکی گرفت.