آیا سونامی ۱۰ متری در گرینلند تکرار می‌شود؟
دانشمندان درباره احتمال وقوع سونامی‌های ویرانگر در آبدره‌های گرینلند هشدار داده‌اند. بررسی‌های جدید نشان می‌دهد دو دامنه کوهستانی ناپایدار در این منطقه وجود دارند که فروریختن آن‌ها می‌تواند موج‌هایی عظیم ایجاد کند و سکونتگاه‌های ساحلی را در معرض خطر جدی قرار دهد.
به گزارش سیناپرس، این هشدار در پی شناسایی دو منطقه مستعد رانش زمین در سامانه آبدره‌های اوماناک (Uummannaq) مطرح شده است؛ مناطقی که یکی از آن‌ها به دلیل تغییرات سریع و گسترش ناپایداری، نگرانی بیشتری برای پژوهشگران ایجاد کرده است.
خاطره تلخ سونامی مرگبار سال ۲۰۱۷
در سال ۲۰۱۷، رانش عظیم سنگ در کوهستان اومیا‌ماماکو (Ummiammakku) و سقوط حجم بزرگی از مواد سنگی به داخل آبدره کارات (Karrat Fjord)، سونامی ویرانگری ایجاد کرد.برآوردها نشان می‌دهد در این حادثه حدود ۵۸ میلیون مترمکعب سنگ از دامنه کوه سقوط کرد و موجی با ارتفاع حدود ۱۰ متر به مناطق ساحلی رسید.
این سونامی به روستای نووگاتسیاک (Nuugaatsiaq) برخورد کرد و چهار نفر جان خود را از دست دادند و ۹ نفر دیگر مجروح شدند. این روستا از آن زمان تاکنون خالی از سکنه باقی مانده است.
دو دامنه کوهستانی در آستانه ریزش
پژوهشگران در بررسی‌های جدید خود دو دامنه ناپایدار را شناسایی کرده‌اند که هرکدام می‌توانند در صورت فروریختن، سونامی‌های خطرناکی ایجاد کنند.
نخستین منطقه در آبدره کارات و تنها سه کیلومتر دورتر از محل رانش سال ۲۰۱۷ قرار دارد. مساحت این دامنه در بالای سطح دریا حدود ۲.۶۵ میلیون مترمربع برآورد شده و حجم مواد سنگی موجود در آن به حدود ۴۰۰ میلیون مترمکعب می‌رسد.این منطقه یکی از بزرگ‌ترین دامنه‌های ناپایدار فعال شناسایی‌شده در جهان محسوب می‌شود.بااین‌حال، نگرانی فوری‌تر دانشمندان به دامنه دیگری در آبدره کانگرلوسوآک (Kangerluarsuk Fjord) مربوط است.
برآوردها نشان می‌دهد در صورت ریزش این دامنه، حدود ۳۰ میلیون مترمکعب مواد کوهستانی جابه‌جا خواهد شد.
سونامی احتمالی تنها ۶ دقیقه پس از رانش به ساحل می‌رسد
بر اساس تحلیل پژوهشگران، دامنه ناپایدار کانگرلوسوآک پیش از سال ۲۰۱۵ به‌سختی قابل‌مشاهده بود، اما از آن زمان تاکنون با سرعت زیادی گسترش یافته و حتی احتمال شتاب گرفتن روند ناپایداری آن وجود دارد.
دانشمندان احتمال می‌دهند این دامنه در چند سال یا چند دهه آینده، به‌طور کامل یا جزئی دچار رانش سنگی شود؛ هرچند زمان دقیق وقوع آن مشخص نیست.در صورت وقوع چنین حادثه‌ای، ارتفاع موج در سکونتگاه اوکوسیسات (Ukkusissat)، در فاصله حدود ۲۵ کیلومتری محل رانش، ممکن است به ۳ تا ۷ متر برسد.
نکته نگران‌کننده این است که موج احتمالی می‌تواند تنها حدود ۶ دقیقه پس از آغاز رانش به این منطقه برسد؛ زمانی بسیار کوتاه که فرصت واکنش و تخلیه ساکنان را به‌شدت محدود می‌کند.
فروریختن دامنه بزرگ‌تر چه پیامدی خواهد داشت؟
خطر دیگر به دامنه عظیم آبدره کارات مربوط می‌شود. اگر تمام این دامنه ناپایدار فروبریزد، حجم بسیار زیادی از سنگ و خاک وارد آب خواهد شد و می‌تواند سونامی گسترده‌ای در سراسر سامانه آبدره اوماناک ایجاد کند.بر اساس مدل‌سازی پژوهشگران، چنین رویدادی حتی می‌تواند در فاصله بیش از ۱۰۰ کیلومتری، موج‌هایی با ارتفاع بیش از ۱۰ متر ایجاد کند.
دانشمندان البته تأکید می‌کنند که فروریزش کامل این دامنه قطعی نیست و تغییر شکل عمیق آن تاکنون روندی نسبتاً آهسته و بلندمدت داشته است.
تغییرات اقلیمی چگونه خطر سونامی را افزایش می‌دهند؟
پژوهشگران معتقدند گرم‌شدن زمین و تخریب تدریجی لایه‌های یخ‌زده دائمی یا پرمافراست (Permafrost) می‌تواند یکی از عوامل افزایش ناپایداری دامنه‌های کوهستانی در مناطق قطبی باشد.پرمافراست مانند نوعی سیمان طبیعی، بخش‌هایی از سنگ و خاک را در کنار یکدیگر نگه می‌دارد. با افزایش دما و ذوب این لایه‌های یخ‌زده، استحکام دامنه‌ها ممکن است کاهش پیدا کند و احتمال رانش‌های بزرگ افزایش یابد.
به اعتقاد محققان، این وضعیت می‌تواند در آینده خطر وقوع سونامی‌های ناشی از رانش زمین را در مناطق قطبی و کوهستانی افزایش دهد.
این پژوهش بار دیگر نشان می‌دهد تغییرات اقلیمی تنها به افزایش دمای هوا و بالا آمدن سطح آب دریاها محدود نمی‌شود، بلکه می‌تواند با تغییر پایداری ساختارهای زمین‌شناختی، خطر وقوع بلایای طبیعی ناگهانی و مرگبار را نیز افزایش دهد.
این مطالعه به سرپرستی ماری کیدینگ و با همکاری پژوهشگرانی از سازمان زمین‌شناسی دانمارک و گرینلند و مؤسسه ژئوتکنیک نروژ انجام شده و نتایج آن در نشریه علمی Communications Earth & Environment منتشر شده است.
