چرا بعد از خوردن شیرینی دوباره گرسنه می‌شویم؟
شاید برایتان پیش آمده باشد که یک تکه کیک، چند شیرینی یا یک شکلات می‌خورید و انتظار دارید تا مدتی احساس سیری کنید، اما مدت زیادی نمی‌گذرد که دوباره دلتان غذا می‌خواهد. حال این سوال مطرح می شود که مگر شیرینی کالری ندارد؟ پس چرا به جای اینکه گرسنگی را برای مدت طولانی برطرف کند، گاهی میل به خوردن را دوباره برمی‌گرداند؟
به گزارش سیناپرس، یکی از تجربیات رایج و عمومی بسیاری از مردم این است که پس از خوردن شیرینی جات و مواد غذایی دارای قند، علی رغم کالری بالای این مواد، به سرعت احساس گرسنگی می کنند. باید توجه داشت کالری داشتن با سیرکنندگی یکی نیست. در توضیح این موضوع اولین نکته این است که احساس سیری فقط به مقدار کالری غذا بستگی ندارد.
به طور کلی بدن برای تنظیم گرسنگی و سیری از مجموعه‌ای از پیام‌ها استفاده می‌کند که از معده و روده، هورمون‌ها، میزان قند و سایر مواد مغذی خون و همچنین مغز دریافت می‌شوند. بنابراین دو ماده غذایی با کالری مشابه الزاماً به یک اندازه احساس سیری ایجاد نمی‌کنند و اگرچه شیرینی‌ها، کیک‌ها و بسیاری از خوراکی‌های شیرین معمولاً مقدار قابل توجهی قند و چربی دارند، اما ممکن است در مقایسه با یک وعده غذایی حاوی پروتئین، فیبر و حجم مناسب، ساختار سیرکننده کمتری داشته باشند. به همین دلیل ممکن است انرژی دریافت کرده باشیم، اما احساس سیری پایدار در ما ایجاد نشده باشد.
از طرف دیگر، خودِ طعم شیرین نیز با سیستم‌های عصبی مرتبط با پاداش غذایی در ارتباط است. پژوهش‌ها نشان داده‌اند که گیرنده‌های طعم شیرین در دهان و دستگاه گوارش، علاوه بر تشخیص شیرینی، با مسیرهای هورمونی و عصبی مرتبط با تنظیم اشتها و دریافت غذا ارتباط دارند. با این حال، شواهد انسانی آن‌قدر ساده نیست که بتوان گفت «هر غذای شیرینی مستقیماً گرسنگی را افزایش می‌دهد.
از منظر علمی، بسیاری از خوراکی‌های شیرین، به‌ویژه محصولاتی که قندهای قابل جذب را در مقدار زیاد و همراه با فیبر کم دارند، می‌توانند قند خون را نسبتاً سریع افزایش دهند. بدن در پاسخ، انسولین ترشح می‌کند تا گلوکز از خون وارد سلول‌ها شود.
همین جاست که توضیح مشهور «سقوط قند خون و گرسنگی» مطرح می‌شود. برخی مطالعات کوتاه‌مدت نشان داده‌اند که مصرف مواد غذایی با شاخص گلیسمی بالا می‌تواند با بازگشت سریع‌تر احساس گرسنگی همراه باشد. یک مرور منتشرشده در Journal of Nutritional Science and Vitaminology نیز گزارش کرده است که در برخی مطالعات انسانی کوتاه‌مدت، غذاهای با شاخص گلیسمی بالا با افزایش گرسنگی و کاهش سیری همراه بوده‌اند.
اما این تمام داستان نیست چون پاسخ بدن به غذا به نوع ماده غذایی، مقدار مصرف، ترکیب وعده، وضعیت متابولیک فرد و حتی زمان مصرف بستگی دارد. مرورهای علمی نیز تأکید کرده‌اند که ارتباط میان شاخص گلیسمی و گرسنگی در مطالعات بلندمدت همیشه یکسان نیست چون یک عامل مهم دیگر در این رابطه، ترکیب غذایی است.
برای مثال، خوردن یک نوشیدنی شیرین ممکن است مقدار قابل توجهی انرژی وارد بدن کند، اما تقریباً فاقد پروتئین و فیبر باشد و حجم آن نیز برای ایجاد سیری طولانی کافی نباشد. در مقابل، غذایی که حاوی پروتئین، فیبر و ساختار حجیم‌تر است، معمولاً پیام‌های بیشتری برای سیری در مغز ایجاد می‌کند.
به همین دلیل است که نباید صرفاً به عدد کالری مواد غذایی نگاه کنیم چون بدن ما فقط یک ماشین حساب محاسبه کالری نیست و نحوه دریافت انرژی بر احساس گرسنگی و سیری ما تأثیر می‌گذارد.
نکته دیگر این است که شیرینی معمولاً خوش‌خوراک و دارای ارزش پاداش بالایی است. مغز انسان به غذاهای خوش‌طعم، به‌ویژه ترکیب‌های جذاب قند و چربی، پاسخ پاداش نشان می‌دهد. این موضوع می‌تواند باعث شود میل به خوردن حتی زمانی که نیاز فوری به انرژی نداریم، ادامه پیدا کند. البته این مسئله به معنای آن نیست که قند را باید مانند یک ماده اعتیادآور کلاسیک در نظر گرفت؛ چون درباره چنین مقایسه‌ای در انسان هنوز بحث علمی وجود دارد.
بنابراین اگر بعد از خوردن شیرینی دوباره احساس گرسنگی می‌کنید، لزوماً به این معنا نیست که «قند خونتان افت کرده است». ممکن است وعده یا میان‌وعده شما از نظر پروتئین، فیبر و حجم غذایی برای ایجاد سیری پایدار کافی نباشد یا ممکن است پاسخ قند خون شما سریع‌تر بوده یا اینکه سیستم پاداش غذایی باعث ادامه میل به خوردن شده باشد.
در این میان یک نکته مهم دیگر نیز وجود داردکه این اتفاق برای همه افراد و بعد از هر نوع شیرینی به یک شکل رخ نمی‌دهد و حتی درباره تفاوت اثر قندهای مختلف، مانند گلوکز و فروکتوز، مطالعات انسانی نتایج کاملاً یکسانی نشان نداده‌اند. بنابراین بهتر است از توضیح‌های قطعی و ساده‌ای که همه انواع شیرینی و همه افراد را یکسان فرض می‌کنند، پرهیز کنیم.
در نتیجه، اگر می‌خواهید یک میان‌وعده مدت بیشتری شما را سیر نگه دارد، صرفاً حذف «طعم شیرین» مسئله را حل نمی‌کند. مهم‌تر این است که میان‌وعده یا وعده غذایی شما پروتئین، فیبر و حجم مناسب داشته باشد.
نهایتا باید تاکید کرد شیرینی الزاماً شما را گرسنه نمی‌کند؛ اما بسیاری از خوراکی‌های شیرین می‌توانند در مقایسه با غذاهای دارای پروتئین و فیبر، سیری کوتاه‌تری ایجاد کنند و در برخی شرایط نیز با بازگشت سریع‌تر گرسنگی همراه شوند.
و شاید دقیق‌ترین اصلاح یک باور رایج همین باشد: مشکل فقط این نیست که «قند خون بالا می‌رود و بعد سقوط می‌کند بلکه گرسنگی نتیجه تعامل پیچیده مغز، هورمون‌ها، دستگاه گوارش، ترکیب غذا و سیستم پاداش است.
گزارش: فاطمه کردی