آذرکیش: هیچ فناوری جایگزین نقش تربیتی، الهامبخش و هویتساز معلم نمیشود
سید مصطفی آذرکیش، معاون آموزش متوسطه وزارت آموزش و پرورش، در مراسم معرفی مدل آموزشی نسل چهارم (طرح میناب) با تأکید بر ضرورت تحول در روشهای تعلیم و تربیت و حرکت از آموزش سنتی به سمت یادگیری فعال، مهارتمحور و فناورانه، گفت: امروز باید به جای پرسیدن اینکه «چه چیزی تدریس کردیم؟» بپرسیم «چه موقعیت یادگیری برای دانشآموز ایجاد کردیم؟»؛ چراکه فناوری به تنهایی کافی نیست و نقش مدرسه و معلم در طراحی تجربههای یادگیری، تربیت، هویتسازی و پرورش مهارتهای دانشآموزان بیش از گذشته اهمیت یافته است.
به گزارش سیناپرس، وی در سخنانی با اشاره به پرسشهای مطرح درباره آینده مدرسه در عصر گسترش فناوریهای نوین و هوش مصنوعی اظهار کرد: امروز دانشآموز میتواند با استفاده از ابزارهای مختلف، اینترنت، موتورهای جستوجو و پلتفرمهای آموزشی، پاسخ بسیاری از پرسشهای خود را به دست آورد؛ بنابراین پرسش اصلی این نیست که فناوری چه امکاناتی در اختیار ما قرار داده، بلکه باید بپرسیم در چنین شرایطی نقش آینده مدرسه چیست.
معاون آموزش متوسطه وزارت آموزش و پرورش افزود: این موضوع، صرفاً یک مسئله فناورانه نیست، بلکه یکی از مهمترین پرسشها درباره آینده مدرسه و نظام تعلیم و تربیت است. تلاش مجموعه آموزش و پرورش، گروههای آموزشی، معلمان، راهبران آموزشی، شرکتها و مؤسسات دانشبنیان و سایر نهادهای مرتبط بر این است که مدرسه آینده را به مدرسهای مهارتمحور، پژوهشمحور و مبتنی بر فناوریهای نوین تبدیل کنند و در این مسیر، نقش معلم نهتنها کمرنگ نمیشود، بلکه برجستهتر خواهد شد.
آذرکیش با بیان اینکه مدرسه کانون تربیت و پیشرفت محله است، تصریح کرد: مدرسه فرصتی برای همدلی، پیوستگی و همافزایی همه ظرفیتهای فکری، فرهنگی و اجتماعی جامعه به شمار میرود. به همین دلیل، وقتی از مدرسه به عنوان نقطه اتکای دولت و ملت یاد میکنیم، باید به کارکردها، اهمیت و جایگاه آن توجه ویژه داشته باشیم.
وی ادامه داد: مدرسه یکی از مهمترین کانونهای استحکام فرهنگی و اجتماعی است و همه نهادها و دستگاهها باید در خدمت تقویت کارکردهای اصلی آن قرار گیرند. مراکز نوآوری و کارآفرینی، پژوهشسراها، کتابخانهها، پارکهای علم و فناوری و دیگر محیطهای آموزشی، رقیب مدرسه نیستند، بلکه موقعیتهای مکمل یادگیری محسوب میشوند و باید در یک اکوسیستم منسجم، ظرفیتهای یادگیری دانشآموزان را گسترش دهند.
معاون آموزش متوسطه وزارت آموزش و پرورش با اشاره به رویکرد «موقعیتهای مکمل آموزش» گفت: هدف از این رویکرد، توسعه فرصتهای یادگیری با بهرهگیری از طراحیهای نوین آموزشی، فناوری، هوش مصنوعی، پژوهش و پروژهمحوری است تا دانشآموز برای زندگی و آینده آماده شود.
وی تأکید کرد: باید از برنامهمحوری صرف به سمت مسئلهمحوری حرکت کنیم. دانشآموز باید بتواند یک مسئله واقعی را شناسایی کند، درباره آن بیندیشد، با دیگران کار تیمی انجام دهد، اطلاعات جمعآوری و تحلیل کند، راهحل طراحی کند، آزمایش و تجربه داشته باشد و در نهایت نتیجه کار خود را ارائه دهد.
آذرکیش افزود: در مدرسه آینده، معلم بیش از آنکه صرفاً انتقالدهنده دانش باشد، «طراح تجربه یادگیری» است. به جای اینکه تنها موضوعی مانند آلودگی آب را برای دانشآموز تشریح کنیم، باید موقعیتی فراهم کنیم تا دانشآموز مسئلهای واقعی را در مدرسه، محله یا محیط زندگی خود بررسی کند، درباره آن پژوهش داشته باشد، با همگروهیهای خود گفتوگو کند و از فناوری و هوش مصنوعی بهصورت هدفمند برای رسیدن به راهحل استفاده کند.
وی با اشاره به اهمیت استفاده از فناوریهای نوین در نظام آموزشی اظهار کرد: فناوری و هوش مصنوعی باید در خدمت یادگیری باشند، نه اینکه صرفاً به ابزاری برای مصرف محتوا تبدیل شوند. هدف این است که دانشآموز از یک مصرفکننده صرف فناوری به کاربری آگاه، خلاق، مسئول و در نهایت خالق فناوری تبدیل شود.
معاون آموزش متوسطه وزارت آموزش و پرورش ادامه داد: تدریس به تنهایی کافی نیست و فناوری نیز به تنهایی نمیتواند مسئله آموزش را حل کند؛ مهم آن است که دانشآموز بتواند از دانش و فناوری برای حل مسائل واقعی زندگی استفاده کند. پروژهای که ارتباطی با زندگی واقعی نداشته باشد، نمیتواند همه ظرفیتهای یادگیری عمیق و پایدار را فعال کند.
آذرکیش با تأکید بر ضرورت تنوعبخشی به محیطهای یادگیری گفت: استعدادهای دانشآموزان در موقعیتهای متنوع یادگیری شکوفا میشود. دیگر نمیتوان به الگوی گذشته، یعنی سخن گفتن یکطرفه معلم در تمام مدت کلاس و یادداشتبرداری دانشآموزان، اکتفا کرد. باید با سرعت و دقت از روشهای انعطافناپذیر و سنتی به سمت روشهای خلاقانه، مشارکتی، فناورانه و مبتنی بر کار تیمی حرکت کنیم.
وی بهرهگیری از رویکردهای تلفیقی و بینرشتهای مانند STEM و STEAM را ازجمله ضرورتهای طراحی نوین آموزشی دانست و افزود: اتصال مفاهیم علوم، ریاضیات، فناوری، مهندسی و هنر به مسائل واقعی و طراحی تجربههای یادگیری، دانشآموز را از دریافتکننده منفعل محتوا به یادگیرندهای فعال و مسئلهحلکن تبدیل میکند.
معاون آموزش متوسطه وزارت آموزش و پرورش با اشاره به ضرورت تغییر نقش دانشآموز در فرایند تعلیم و تربیت گفت: یکی از چرخشهای تحولی مورد تأکید سند تحول بنیادین آموزش و پرورش، حرکت از دانشآموز منفعل در کلاس درس به متربی فعال در محیطهای متنوع یادگیری است. این تحول باید همزمان با تغییر روشهای تدریس، در شیوههای ارزشیابی نیز نمود پیدا کند.
وی خاطرنشان کرد: نمیتوان روشهای یادگیری را متحول و متنوع کرد، اما همچنان با الگوهای گذشته به ارزشیابی دانشآموزان پرداخت. ارزشیابی نیز باید متناسب با یادگیری فعال، پژوهش، تجربه، کار تیمی، حل مسئله و تولید محصول تغییر کند و ارزیابی تکوینی و بازخورد مستمر در آن جایگاه جدی داشته باشد.
آذرکیش با تأکید بر اهمیت فرصت دادن به دانشآموزان برای تجربه و خطا گفت: باید به دانشآموزان اجازه دهیم آزمایش کنند، اشتباه کنند، مسیر خود را اصلاح کنند و دوباره تلاش کنند. یادگیری زمانی عمیق و پایدار میشود که دانشآموز تحقیق کند، تجربه به دست آورد، نتیجه کار خود را لمس کند و از بازخوردها برای اصلاح مسیر استفاده کند.
وی افزود: یادگیری را نباید با آموزش یکسان دانست. آموزش تنها یکی از مسیرهای یادگیری است، اما یادگیری عمیق از مسیر تحقیق، تجربه، مشارکت، بازخورد و بهکارگیری آموختهها در زندگی واقعی شکل میگیرد.
معاون آموزش متوسطه وزارت آموزش و پرورش با اشاره به ظرفیتهای متنوع یادگیری اظهار کرد: کلاس درس تنها یک اتاق نیست. مدرسه، آزمایشگاه، کارگاه، کتابخانه، رسانه، پروژههای کلاسی، خانواده، محیطهای صنعتی و اقتصادی، طبیعت، محیط زیست، باشگاهها، شبکههای یادگیری و فضای مجازی، همگی میتوانند به موقعیتهای یادگیری تبدیل شوند.
وی افزود: مهم آن است که میان این محیطها ارتباط و همافزایی برقرار شود تا یادگیری دانشآموز به تغییر رفتار، افزایش مهارت و توانمندی برای زندگی منجر شود. مراکز نوآوری و فناوری نیز در این مسیر میتوانند فرصتهایی برای طراحی، اجرا، پژوهش، دریافت بازخورد و بهکارگیری آموختهها فراهم کنند.
آذرکیش نقش معلم را در این الگوی جدید، نقشی محوری دانست و تصریح کرد: معلم در مدرسه آینده یک راهنما، مربی و تسهیلگر یادگیری است؛ فردی که زمینه پژوهش دانشآموز را فراهم میکند، او را در مسیر کشف و حل مسئله همراهی میکند و الهامبخش یادگیری و رشد اوست.
وی تأکید کرد: هیچ فناوری جایگزین نقش تربیتی، الهامبخش و هویتساز معلم نخواهد شد. فناوری یک ابزار است و این معلم است که به آن معنا میبخشد. به همین دلیل، در الگوهای نوین یادگیری، نقش مربی و کوچ آموزشی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
معاون آموزش متوسطه وزارت آموزش و پرورش همچنین فرهنگ همکاری و کار تیمی را از نیازهای اساسی نظام آموزشی امروز برشمرد و گفت: دانشآموزان باید در مدرسه کار گروهی، مشارکت، گفتوگو، مسئولیتپذیری و همکاری را تجربه کنند. مدرسه باید زمینهای برای تقویت امید، نشاط، هویتآفرینی، مسئولیتپذیری اجتماعی و زیستمحیطی و مهارتهای مورد نیاز آینده باشد.
وی با اشاره به اهمیت اخلاق و مسئولیتپذیری در استفاده از هوش مصنوعی و فناوریهای نوین گفت: یکی از دغدغههای جدی در سطح جهانی، چگونگی استفاده مسئولانه و اخلاقی از فناوری است. دانشآموز باید بیاموزد که چه پرسشی مطرح کند، چگونه اطلاعات را ارزیابی کند و چگونه مسئولانه از فناوری استفاده کند. توجه به ایمنی سایبری و اخلاق فناوری باید بخشی جداییناپذیر از فرایند یادگیری باشد.
آذرکیش در پایان با تشریح چشمانداز مورد نظر در توسعه موقعیتهای مکمل آموزش اظهار کرد: چشمانداز ما، ایجاد محیطی است که در آن هر دانشآموز یک پژوهشگر، خلاق، متفکر، مسئول و آیندهساز باشد؛ دانشآموزی که بتواند از همه فرصتها و موقعیتهای یادگیری برای ساختن خود و ساختن آینده استفاده کند.
وی خاطرنشان کرد: باید به سمتی حرکت کنیم که «یادگیری از همهجا، برای همه و در همه زمانها» امکانپذیر باشد و مدرسه در مرکز یک اکوسیستم گسترده و پویا از یادگیری قرار گیرد؛ اکوسیستمی که در آن همه نهادها، خانوادهها، معلمان، مراکز علمی و فناوری و ظرفیتهای اجتماعی در خدمت رشد، تربیت و پیشرفت دانشآموزان باشند.
