کشف شاهزاده خانم های جنگجو در مصر باستان

باستان شناسان در کاوش های جدید خود با بقایای مقابر چند شاهزاده خانم مصری مواجه شدند که حدودا ۴ هزار سال قدمت داشته و همراه با کمان، تیر، گرز و خنجر در نزدیکی هرم‌های سلطنتی دهشور (Dahshur) دفن شدند. بررسی جدید استخوان‌های آن‌ها حاکی از آن است که برخی از این سلاح‌ها ممکن است فراتر از نمادهای تشریفاتی بوده و این زنان احتمالاً در طول زندگی با آن‌ها تمرین می‌کردند.

به گزارش سیناپرس، تصویر شاهزاده خانم جنگجو و استفاده آن ها از تیر و کمان و سایر سلاح های نظامی بیشتر در انیمیشن های فانتزی دیده می شود اما یافته های جدید باستان شناسان نشان دهنده وجود این واقعیت در دنیای باستان بوده و پژوهشگران نواحی اتصال عضلانی به طور غیرمعمول توسعه‌یافته‌ای را در شانه‌ها، بازوها، ساعد و دست‌های چندین زن سلطنتی از اواخر دوره میانه پادشاهی مصر شناسایی کردند. این الگوها با حرکات تکراری کشیدن کمان یا کار با سلاح‌هایی مانند خنجر و گرز سازگار است.

البته این یافته‌ها ثابت نمی‌کنند که شاهزاده‌خانم‌ها در جنگ‌ها شرکت می‌کردند با این حال، تطابق نزدیک بین استخوان‌های زنان و اشیایی که در مقبره‌هایشان قرار گرفته بود، احتمال استفاده از  این سلاح‌ها در طول زندگی را تقویت می‌کند.

این پژوهش به سرپرستی زینب هاشش (Zeinab Hashesh) انجام شده و تیم مطالعاتی با ترکیب بررسی استخوان‌شناسی تصویربرداری با اشعه ایکس و تحلیل شیمیایی، سلامت، فعالیت‌های بدنی و نحوه تدفین شش عضو خانواده سلطنتی دهشور را بازسازی کرده است.

این بقایا توسط باستان‌شناس فرانسوی ژاک دو مورگان (Jacques de Morgan) طی کاوش‌های سال‌های ۱۸۹۴ و ۱۸۹۵ میلادی در منطقه موسوم به دهشور کشف شدند. مقبره‌ها نزدیک مجموعه هرم‌های آمن‌امهات دوم (Amenemhat II) و آمن‌امهات سوم (Amenemhat III)، حدود ۳۰ کیلومتری جنوب قاهره، قرار داشتند.

کتیبه های موجود نشان می دهد افراد بررسی‌شده شامل شاه هور (Hor) و شاهزاده‌خانم‌های ایتا (Ita)، خنمت (Khenmet)، ایتاورِت (Itaweret) و نوب‌هوتپ (Noub-Hotep) بودند. زن ششم که هویتش مشخص نیست، ممکن است ساتحاتورمریت (Sathathormeryt) باشد، هرچند این شناسایی قطعی نیست.

پس از کشف، استخوان‌ها بین مجموعه‌های مختلف تقسیم شدند. بیشتر جمجمه‌ها به موزه آناتومی دانشکده پزشکی قاهره منتقل و دهه‌ها در جعبه‌های چوبی در زیرزمین موزه مصر در قاهره نگهداری می‌شدند.

این استخوان‌ها در سال ۲۰۲۰ میلادی به عنوان بخشی از پروژه نگهداری بقایای زیستی-باستان‌شناختی دوباره کشف و به طور سیستماتیک بررسی شدند. برخی استخوان‌ها هنوز نام‌های دست‌نویس اضافه‌شده توسط کاوشگران اولیه را داشتند و برخی دیگر در قطعات روزنامه‌های قرن نوزدهم پیچیده شده بودند.

در این میان شواهد نشان می دهد شاهزاده خانم ایتا بین ۲۸ تا ۳۴ سالگی درگذشت. بازو و ساعد راست او نواحی اتصال عضلانی را به طور برجسته‌ای نشان می‌داد و این مناطق مرتبط با چرخش ساعد، امتداد انگشت شست و کنترل انگشتان هستند که نشان دهنده مهارت و تمرین زیاد در استفاده از تیر و کمان است. شواهد دیگر موجود در این بقایای استخوانی نشان می دهد وی تمرینات منظمی را پشت سر می گذاشت که ممکن است با خنجر یا گرز مرتبط باشد.

در کنار این شواهد، یک خنجر زیبا و تزئین شده در مقبره ایتا قرار گرفته بود. هرچند این سلاح ارزش نمادین واضحی داشت، اما شواهد اسکلتی احتمال می‌دهد که بازتاب مهارتی بوده که او در زندگی واقعی داشته، نه صرفاً یک شی مرتبط با مقام سلطنتی او.

شاهزاده خانم دیگری که در این مطالعه بررسی شده، خنمت نام داشت، که بین حدود ۳۵ تا ۴۵ سالگی درگذشت، نواحی اتصال برجسته‌ای روی استخوان‌های ساعد نشان می‌داد. این نواحی ممکن است از طریق حرکات تکراری کشیدن و تثبیت کمان توسعه یافته باشند.

تغییرات مشابه در شاهزاده خانم ایتاورِت، که بین ۲۰ تا ۳۴ سالگی درگذشت، نیز دیده شد. ترقوه و اندام‌های فوقانی او نواحی اتصال قوی برای عضلات سینه، شانه و بازو حفظ کرده بودند. به گفته پژوهشگران، توزیع این تغییرات با حرکات مرتبط با تیراندازی با کمان سازگار است.

ایتاورِت همچنین شکستگی‌هایی در چندین دنده و استخوان‌های پای چپ خود داشت که همگی پیش از مرگ بهبود یافته بودند. این آسیب‌ها ممکن است ناشی از سقوط، ضربه شدید یا فشار فیزیکی طولانی‌مدت بوده باشند، اما نمی‌توان آن‌ها را مستقیماً به شکار یا تمرین سلاح مرتبط کرد.

در این میان اسکلت های شاهزاده نوب‌هوتپ قوی‌ترین شواهد را ارائه می‌دهد. ساعد و دست راست او توسعه عضلانی گسترده‌ای نشان می‌داد، از جمله نواحی اتصال قوی مرتبط با قدرت نگهداشتن و چرخش دست است و پژوهشگران این ویژگی را به دلیل تمرین و تکرار استفاده از کمان تفسیر می‌کنند. مجموعه ای از تیرها نیز در میان لوازم تدفین نوب‌هوتپ یافت شدند که تائید کننده مهارت وی از تیراندازی با کمان است.

باید توجه داشت این شاهزاده‌خانم‌ها عنوان «فرزندان پادشاه» را داشتند و به طور نمادین در امور سلطنتی مشارکت می‌کردند. بنابراین، وجود کمان، گرز و خنجر تزئین شده در مقابرشان ممکن است صرف‌نظر از استفاده واقعی در زندگی، هدف تدفینی داشته باشند.

بررسی های باستان شناسان همچنین نشان می دهد زندگی سلطنتی در مصر باستان به معنی عدم فعالیت فیزیکی و فشار جسمی نبوده و برای نمونه اسکلت های باقی مانده از شاهزاده خانم  خنمت تراکم استخوانی کاهش‌یافته‌ای نشان می‌داد که گویای وجود التهاب و آسیب‌های بهبودیافته بودند.

البته بهبود موفق شکستگی‌ها حاکی از آن است که اعضای خانواده سلطنتی آسیب‌های جدی را پشت سر گذاشته و ممکن است مراقبت مؤثری دریافت کرده باشند.

در مجموع، نتایج مطالعه استخوان های باقی مانده، شاهزاده‌خانم‌های دهشور را نه به عنوان چهره‌های منفعل تعریف‌شده صرفاً با جواهرات، عنوان‌ها و ثروت تدفینی، بلکه به عنوان زنانی نشان می‌دهند که بدن‌هایشان آموزش بدنی، آسیب و حرکات تخصصی تکراری را ثبت کرده است. سلاح‌هایشان همچنان معانی تدفینی قدرتمندی داشتند، اما برخی ممکن است به مهارت‌هایی تعلق داشته باشند که در زندگی تمرین می‌شدند.

شرح کامل این پژوهش در آخرین شماره  مجله Frontiers in Environmental Archaeology منتشر شده است.

مترجم: احسان محمدحسینی