پایش هوشمند سلامت؛ مرز میان هشدار و تشخیص پزشکی

پژوهش‌ها نشان می‌دهد ساعت‌های هوشمند مجهز به هوش مصنوعی می‌توانند با تحلیل هم‌زمان شاخص‌هایی مانند ضربان قلب، دمای پوست، الگوی خواب و تنفس، نشانه‌های اولیه برخی بیماری‌ها را پیش از بروز علائم شناسایی کنند. با این حال، متخصصان تأکید می‌کنند این ابزارها هنوز جایگزین پزشک نیستند و نقش اصلی آن‌ها، پایش مداوم سلامت و هشدار زودهنگام برای مراجعه به مراکز درمانی است.

به گزارش سیناپرس، پژوهش‌ها نشان می‌دهد ساعت‌های هوشمند با کمک هوش مصنوعی می‌توانند پیش از بروز علائم، نشانه‌های اولیه برخی بیماری‌ها را شناسایی کنند، اما نمی‌توانند جای یک پزشک را بگیرند.ساعت‌های هوشمند و سایر دستگاه‌های پوشیدنی طی سال‌های اخیر از ابزار‌هایی برای شمارش قدم‌ها و اندازه‌گیری ضربان قلب به سامانه‌هایی پیشرفته برای پایش وضعیت سلامت تبدیل شده‌اند. 

بسیاری از مدل‌های جدید قادرند شاخص‌هایی مانند کیفیت خواب، دمای پوست، نرخ تنفس، میزان اکسیژن خون، تغییرپذیری ضربان قلب (HRV) و حتی نشانه‌های احتمالی آپنه خواب را بررسی کنند.

تبلیغات شرکت‌های فناوری گاه این تصور را ایجاد می‌کند که ساعت‌های هوشمند در آستانه تبدیل شدن به ابزاری برای تشخیص بیماری‌ها هستند، اما شواهد علمی نشان می‌دهد توانایی واقعی این دستگاه‌ها هنوز با چنین ادعایی فاصله دارد. کارشناسان تأکید می‌کنند ساعت‌های هوشمند در تشخیص قطعی بیماری‌ها عملکرد محدودی دارند و کاربرد اصلی آنها شناسایی تغییرات غیرعادی در وضعیت طبیعی بدن است.

تشخیص تغییرات بدن مهم‌ترین مزیت پوشیدنی‌ها

متخصصان می‌گویند مهم‌ترین قابلیت ابزار‌های پوشیدنی تشخیص انحراف از الگوی معمول بدن هر فرد است. این تغییرات می‌توانند هشداری باشند که فرد برای بررسی بیشتر به پزشک مراجعه کند.

یکی از موفق‌ترین نمونه‌های کاربرد پزشکی این فناوری شناسایی فیبریلاسیون دهلیزی (AFib) است؛ نوعی اختلال در ریتم قلب که خطر سکته مغزی را افزایش می‌دهد. در یکی از مطالعات انجام‌شده روی ساعت هوشمند اپل مشخص شد هشدار‌های مربوط به نامنظم بودن ضربان قلب در ۸۴ درصد موارد با تشخیص واقعی فیبریلاسیون دهلیزی مطابقت داشته است.

پزشکان این قابلیت را یکی از معدود ویژگی‌های ساعت‌های هوشمند می‌دانند که از نظر بالینی ارزش بالایی دارد، زیرا این اختلال قلبی دارای الگوی فیزیولوژیکی مشخصی است که حسگر‌های پوشیدنی می‌توانند آن را تشخیص دهند.

همه شاخص‌های سلامت قابل اتکا نیستند

بررسی‌های پزشکی نشان می‌دهد بسیاری از قابلیت‌های دیگر ساعت‌های هوشمند هنوز دقت کافی برای تصمیم‌گیری درمانی ندارند. پزشکان در گفت‌و‌گو با روزنامه نیویورک تایمز اعلام کرده‌اند که از میان شاخص‌های رایج تنها الگو‌های کلی خواب (نه مراحل دقیق خواب) و تعداد قدم‌ها تا حد زیادی قابل اعتماد هستند.

در مقابل هشدار‌های مربوط به فشار خون برآورد میزان کالری مصرفی و تحلیل دقیق مراحل خواب هنوز دقت لازم برای استفاده در تصمیم‌های پزشکی را ندارند. همچنین شاخص‌هایی مانند حداکثر مصرف اکسیژن (VO۲ Max) و تغییرپذیری ضربان قلب (HRV) تنها برآوردی تقریبی از آمادگی جسمانی و روند ریکاوری ارائه می‌کنند.

از سوی دیگر امتیاز‌های روزانه سلامت که توسط برخی شرکت‌ها مانند Oura و Whoop ارائه می‌شود بر پایه الگوریتم‌های اختصاصی محاسبه می‌شوند و به همین دلیل پزشکان نمی‌توانند مبنای علمی این نتایج را به‌طور کامل ارزیابی کنند.

احتمال هشدار‌های اشتباه وجود دارد

حتی شاخص‌های نسبتا دقیق نیز ممکن است هشدار‌های نادرست صادر کنند برای مثال افزایش ضربان قلب در حالت استراحت می‌تواند نشانه آغاز یک عفونت باشد، اما ممکن است صرفا نتیجه کم‌خوابی، مصرف الکل یا عوامل موقتی دیگر باشد.

به همین دلیل پزشکان معمولا به جای تکیه بر یک عدد یا یک هشدار، روند تغییرات شاخص‌های سلامت در طول زمان را بررسی می‌کنند.

ترکیب داده‌ها؛ مسیر جدید تشخیص زودهنگام بیماری

پیش از آنکه علائم بیماری‌هایی مانند آنفلوانزا یا کووید-۱۹ ظاهر شوند بدن تغییرات ظریفی را تجربه می‌کند. تغییراتی مانند افزایش دمای پوست، تغییر ضربان قلب در حالت استراحت یا تغییر الگوی تنفس اگر به‌صورت جداگانه بررسی شوند ممکن است اهمیت چندانی نداشته باشند، اما ترکیب این داده‌ها و مقایسه آنها با وضعیت طبیعی هر فرد می‌تواند نشانه‌ای از شروع بیماری باشد.

مطالعات مختلف نشان داده‌اند دستگاه‌های پوشیدنی قادرند تغییرات فیزیولوژیکی ناشی از عفونت‌های تنفسی را حتی پیش از بروز علائم تشخیص دهند. البته این دستگاه‌ها خود ویروس یا باکتری را شناسایی نمی‌کنند بلکه واکنش بدن به عفونت را رصد می‌کنند.

در یکی از جدیدترین پژوهش‌ها که توسط محققان دانشگاه تگزاس A&M و دانشگاه استنفورد انجام شده مشخص شد ساعت‌های هوشمند می‌توانند تنها چند ساعت پس از ابتلا نشانه‌های اولیه کووید-۱۹ و آنفلوانزا را شناسایی کنند. پژوهشگران برآورد کرده‌اند اگر افراد با دریافت این هشدار‌ها زودتر خود را قرنطینه کرده، آزمایش دهند و درمان را آغاز کنند، میزان انتقال بیماری‌های همه‌گیر می‌تواند تا ۵۰ درصد کاهش یابد.

نقش هوش مصنوعی در آینده سلامت دیجیتال

پیشرفت هوش مصنوعی و حسگر‌های زیستی قابلیت‌های دستگاه‌های پوشیدنی را بیش از گذشته افزایش داده است. شرکت‌هایی مانند گوگل، Oura و Whoop ابزار‌های مبتنی بر هوش مصنوعی را به اپلیکیشن‌های خود افزوده‌اند تا کاربران بتوانند داده‌های سلامت خود را بهتر تحلیل کنند.

برخی قابلیت‌ها نیز بدون آنکه مستقیما با عنوان هوش مصنوعی معرفی شوند از الگوریتم‌های پیشرفته بهره می‌برند از جمله قابلیت Symptom Radar در حلقه هوشمند Oura و Vitals در اپل که اطلاعات چندین حسگر را با وضعیت پایه بدن کاربر مقایسه می‌کنند.

کارشناسان معتقدند مدل‌های زبانی پیشرفته هوش مصنوعی از جمله Gemini گوگل که در سرویس Health Coach این شرکت به کار گرفته شده در آینده نقش مهمی در تحلیل داده‌های سلامت و ارائه توصیه‌های شخصی‌سازی‌شده خواهند داشت. با این حال بخش زیادی از این تحلیل‌ها بر پایه الگوریتم‌های اختصاصی انجام می‌شود و هنوز برای پزشکان شفاف و قابل استناد نیست.

هوش مصنوعی جایگزین پزشک نیست

متخصصان هشدار می‌دهند بهترین کاربرد تحلیل‌های هوش مصنوعی تشویق افراد به مراجعه زودهنگام به پزشک است نه جایگزین کردن مشاوره پزشکی با توصیه‌های تولیدشده توسط رایانه.

به نقل از برنا، اگرچه سامانه‌های هوش مصنوعی معمولا به کاربران توصیه می‌کنند برای بررسی دقیق‌تر به پزشک مراجعه کنند، اما همچنان این خطر وجود دارد که برخی افراد داده‌های ساعت هوشمند یا توصیه‌های یک چت‌بات را به‌عنوان تشخیص نهایی سلامت خود تلقی کنند.

در نهایت آینده سلامت دیجیتال احتمالا در ساخت ساعت هوشمندی که بیماری را به‌طور قطعی تشخیص دهد خلاصه نخواهد شد بلکه این دستگاه‌ها به ابزار‌هایی تبدیل می‌شوند که به‌صورت مداوم وضعیت بدن را پایش می‌کنند در صورت مشاهده تغییرات غیرعادی به کاربر هشدار می‌دهند و اطلاعات ارزشمندی را برای گفت‌و‌گو با پزشک در اختیار او قرار می‌دهند.