دانشمندان دریافتند:
نهنگ‌های بلوگا می‌توانند خودشان را در آینه تشخیص دهند

پژوهش جدیدی نشان می‌دهد؛ نهنگ‌های سفید بلوگا، برخلاف تصور گذشته، توانایی تشخیص خود در آینه را دارند؛ قابلیتی نادر که تنها در تعداد محدودی از گونه‌های غیرانسانی مشاهده شده و نشانه‌ای از «خودآگاهی» به شمار می‌رود.

به گزارش سیناپرس، این تحقیق که در مجله علمی PLOS One منتشر شد، نشان می‌دهد؛ برخی از بلوگاها می‌توانند انعکاس خود را در آینه تشخیص دهند؛ مهارتی که پیش‌تر فقط در گونه‌هایی مانند شامپانزه‌ها، دلفین‌های پوزه‌بطری، فیل‌های آسیایی و چند حیوان دیگر ثبت شده بود.

Diana Reiss روان‌شناس شناختی و یکی از نویسندگان این مطالعه گفت:بلوگاها سطح بالایی از خودآگاهی و درک از “خود” را نشان می‌دهند. این سطح از آگاهی شامل این فهم نیز می‌شود که می‌توان از آینه به‌عنوان ابزاری برای مشاهده خود استفاده کرد.

بلوگاها پستانداران دریایی بسیار باهوشی هستند که سیستم‌های ارتباطی پیچیده و روابط اجتماعی قدرتمندی دارند. حدود ۱۳۶ هزار بلوگای بالغ در آب‌های قطب شمال و نیمه‌قطبی زندگی می‌کنند؛ از جمله در سواحل آلاسکا. اگرچه اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت آن‌ها را در فهرست گونه‌های «کم‌خطر» قرار داده، اما این جانوران با تهدیدهایی مانند آلودگی، حمل‌ونقل دریایی، فعالیت‌های نفت و گاز و تغییرات اقلیمی روبه‌رو هستند.

دانشمندان سال‌ها تصور می‌کردند توانایی تشخیص خود در آینه مختص انسان است، اما از دهه ۱۹۷۰ به بعد مشخص شد حیوانات دیگری نیز چنین قابلیتی دارند. به‌طور کلی، این ویژگی بیشتر در گونه‌های اجتماعی و همدل دیده می‌شود.

آزمایش آینه روی چهار بلوگا

پژوهشگران این مطالعه چهار بلوگای نگهداری‌شده در Wildlife Conservation Society را بررسی کردند؛ سه ماده بالغ به نام‌های «کتی»، «مارینا» و «ناتاشا» و یک بلوگای جوان به نام «ماریس» که دختر ناتاشا بود.

هیچ‌کدام از این حیوانات پیش‌تر تجربه کار با آینه یا شرکت در آزمایش‌های شناختی نداشتند، هرچند در استخرهای خود با شیشه‌های نیمه‌بازتابنده مواجه شده بودند.

دانشمندان در یکی از پنجره‌های استخر، آینه‌ای دوطرفه نصب کردند؛ آینه‌ای که از یک سمت بازتابنده و از سمت دیگر شفاف بود. سپس با دوربین، رفتار نهنگ‌ها را هنگام مواجهه با آینه ثبت کردند. برای مقایسه، همین آزمایش با شیشه شفاف معمولی نیز تکرار شد.

دو نهنگ، یعنی «کتی» و «مارینا»، توجه چندانی به آینه نشان ندادند. اما «ناتاشا» و «ماریس» واکنش متفاوتی داشتند.

در نخستین برخورد دو ساعته با تصویر خود، این دو بلوگا ابتدا رفتارهایی تهاجمی مانند به‌هم زدن فک‌ها و تکان دادن سر نشان دادند؛ انگار تصور می‌کردند با یک نهنگ دیگر روبه‌رو هستند.

اما کمی بعد، شروع به انجام حرکات غیرمعمول کردند؛ از جمله بالا و پایین بردن سر، چرخش‌های نیم‌دایره‌ای و تکان‌های افقی. پژوهشگران این رفتارها را «آزمون تطابق» می‌نامند؛ یعنی حیوان تلاش می‌کند بفهمد آیا تصویر مقابل دقیقاً حرکات او را تقلید می‌کند یا نه.

در جلسه دوم آزمایش، رفتارها پیشرفته‌تر شد. «ناتاشا» و «ماریس» به تصویر خود خیره می‌شدند، داخل دهانشان را بررسی می‌کردند، هنگام چرخش بدن خود را تماشا می‌کردند و باله‌هایشان را تکان می‌دادند. حتی حباب تولید می‌کردند و با آن بازی می‌کردند.

آزمون معروف «تشخیص خود»

در مرحله بعد، پژوهشگران علامت‌هایی روی بخش‌هایی از بدن نهنگ‌ها کشیدند که فقط با کمک آینه قابل مشاهده بود.

ماریس واکنش خاصی به این علامت‌ها نشان نداد، اما «ناتاشا» بارها سمتی از بدنش را که علامت داشت مقابل آینه قرار داد و حتی آن قسمت را به آینه نزدیک کرد.

به گفته محققان، این رفتارها کافی بود تا ناتاشا آزمون معروف «تشخیص خود در آینه» را با موفقیت پشت سر بگذارد؛ آزمایشی که یکی از مهم‌ترین معیارهای سنجش خودآگاهی در حیوانات محسوب می‌شود.

پژوهشگران امیدوارند: این یافته‌ها درک انسان‌ها از توانایی‌های شناختی نهنگ‌ها و دلفین‌ها را افزایش دهد و در نهایت باعث همدلی و تلاش بیشتر برای حفاظت از این جانوران شود.

مترجم:امیرحسین فتائی