آگاهی اقدامی موثر و حیاتی برای کنترل آسم؛
نقش مستقیم آلودگی هوا در تشدید علائم آسم

طبق گزارش سازمان جهانی بهداشت، بیش از 300 میلیون نفر در سراسر دنیا به بیماری آسم مبتلا هستند و سالانه بیش از 300 هزار نفر در جهان به علت آسم، جان خود را از دست می‌دهند. در ایران نیز بر اساس آخرین مطالعات، شیوع علائم آسم در بالغان حدود 9 درصد و در کودکان 11 درصد است که البته این میزان در کلان‌شهرها و شهرهای دارای آلودگی هوا به مراتب بیشتر است.

به گزارش سیناپرس، دکتر سیما بهرامی، فوق تخصص آلرژی و ایمونولوژی بالینی با اشاره به اینکه شیوع بیماری آسم  در جهان رو به افزایش است و پیش‌بینی می‌شود که طی یک دهه آینده حدود 25 درصد به آمار مبتلایان بیماری آسم افزوده شود، در وبینار آموزشی که تحت عنوان «درمان حمله حاد آسم و کنترل محرک های محیطی) در دانشگاه علم و فرهنگ برگزار شد، گفت: آسم یک اختلال التهابی مزمن و غیر واگیر راه‌های هوایی است که در آن بیمار به طور مکرر دچار سرفه، تنگی نفس، خس خس سینه و احساس فشار به روی قفسه سینه می‌شود. هرچند ممکن است بیمار همه این علایم را با هم نداشته باشد.

وی افزود: علایم بالینی این بیماری تحت تاثیر عوامل محیطی و ژنتیکی بروز می‌کند. در هنگام مواجهه با یک عامل آغازگر مانند ویروس‌ها، عوامل حساسیت‌زا و محرک، انقباض شدید عضلات دیواره راه‌هایی رخ داده و با مهاجرت سلول‌های التهابی به منطقه و افزایش ترشحات راه‌های هوایی، پوشش داخلی راه‌های هوایی متورم و ملتهب و یک التهاب حاد و نهایتا مزمن ایجاد می‌شود.

عوامل خطر و تشدید آسم

به گفته وی، علت اصلی این بیماری ناشناخته است اما تحقیقات نشان داده که ترکیبی از عوامل ارثی(ژنتیکی) و محیطی در بروز این بیماری نقش دارند.

بهرامی گفت: عفونت‌های ویروسی مختلف( سرماخوردگی، آنفلوآنزاو ….)، عوامل حساسیت‌زای استنشاقی ماننده گرده گل‌ها، کپک‌ها و قارچ‌ها، گرد و خاک، پر، مو یا پوست حیوانات، میات موجود در گرد و خاک خانه‌ها، سوسک و انواع حشرات، دود سیگار و سایر مواد، دود آتش، اسپند و یا هرگونه ماده سوختنی، آلاینده‌های شیمیایی نظیر شوینده‌ها و حشره‌کش‌ها، تغییرات آب و هوایی به خصوص هوای سرد و خشک، بوهای تند( نظیر بوی عطر و ادوکلن)، تغییرات هیجانی شدید(گریه کردن، خندیدن شدید، استرس)، مواد افزودنی در غذاها و آلرژی‌های غذایی به ویژه در کودکان، مصرف غذاهای آماده، تغذیه نشدن با شیر مادر، کمبود ویتامین D و چاقی و کم تحرکی مهمترین عواملی هستند که می‌توانند باعث بروز یا تشدید علائم آسم شوند.

عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی ایرانی خاطرنشان کرد: آلودگی هوا در اثر دود اگزوز و کارخانه‌ها یا ریزگردها، عوامل شیمیایی موجود در محل کار، برخی داروها همچون بعضی از مسکن‌ها( آسپرین، ایبوپروفین، مفنامیک اسید) و حتی برخی از قطره‌های دارویی چشمی، وزن پایین موقع تولد و سن کم مادر، زایمان به روش سزارین، مصرف زیاد آنتی بیوتیک‌ها به خصوص در سال‎‌های اول زندگی، تماس مادر در دوران بارداری با دود سیگار نیز در تشدید و بروز آسم نقش دارند.

علائم حمله آسم

بهرامی درباره حمله  آسم اظهارکرد: حمله آسم به حالتی گفته می‌شود که شدت علائم آسم از حد معمول بیشتر شود. از علائم بروز حمله آسم می‌توان به بدتر شدن پیش رونده سرفه ، خس خس سینه، تنگی نفس یا احساس فشردگی قفسه سینه به ویژه در هنگام خواب، سختی در نفس کشیدن در حین راه رفتن و صحبت کردن و نیاز به استفاده زیاد از اسپری سالبوتامول اشاره کرد. باید توجه داشت که حمله آسم جزو اورژانس‌های پزشکی بوده و نیازمند اقدام فوری برای رفع علائم بیمار است.

به گفته وی، بدتر شدن علائم بالینی می‌تواند به سرعت( در عرض چند ثانیه تا چند دقیقه) باشد یا بسیار آرام و تدریجی(در طی چند ساعت یا چند روز) رخ دهد.

وی ضمن چند توصیه و راهکار مفید به بیماران آسمی گفت: مبتلایان به بیماری آسم باید از سیستم تهویه در منزل برای کاهش ذرات گرد و غبار استفاده کنند. رطوبت فضای خانه را نیز باید حفظ کنند. بهتر است این افراد، منزل خود را حداقل یک بار در هفته نظافت و از تماس با حیوانات خانگی اجتناب کنند. همچنین باید  از ورود هوای سرد به دهان و بینی خود جلوگیری و با ورزش وزن خود را کنترل کنند.

وی یادآورشد: افراد مبتلا به آسم بایدغذای سالم مصرف کنند. منابع رشد قارچ مانند دیوارهای مرطوب را در منزل اصلاح کنند. از مصرف مستقیم یا قرارگیری غیر مستقیم در معرض دود دخانیات یا سوخت‌های فسیلی اجتناب کنند. بیماری‌هایی مانند رینوسینوزیت، ریفلاکس معده، اضطراب و افسردگی یا آپنه خواب را نیز کنترل کنند.

درمان آسم

بهرامی گفت: تاکنون درمان قطعی برای بیماری آسم یافت نشده است اما می‌توان با درمان و کنترل مناسب این بیماری، ضمن داشتن طول عمر طبیعی با پیشگیری از بروز علائم و حملات آن، کیفیت زندگی بیمار را حفظ کرد.

وی اظهارکرد: درمان و کنترل این بیماری بر پایه رعایت چند اصول همانند «آموزش مداوم بیماران برای مشارکت فعال در درمان آسم»، «پرهیز از برخورد با مواد آلرژن و حساسیت‌زا، آلاینده‌ها و به ویژه دود سیگار(پیشگیری نوع اول، دوم و سوم)»، «تعیین برنامه درمانی( درمان دارویی، درمان‌های غیر دارویی مانند تغذیه و ورزش و وسایل کمک درمانی)»، «پیگیری، مراقبت و پایش بیماران بر اساس سطح کنترل بیماری» استوار است.

فوق تخصص آلرژی و ایمونولوژی بالینی یادآورشد: در زمینه آموزش مداوم بیماران، درمان موثر آسم نیاز به تعاملی قوی بین تیم مراقبت، پزشک معالج، بهورز، مراقب سلامت و بیمار و اعضای خانواده او دارد. در هر ویزیت نیز باید درمان دارویی و تفاوت داروهای زود اثربخش و کنترل کننده، نحوه استفاده از وسایل کمک درمانی و روش‌های استنشاقی، اصول پیشگیری و پایش سطح کنترل آسم با بیانی مناسب برای بیمار توضیح داده شود. همچنین ارائه راهنما و دستورالعمل مکتوب در زمینه چگونگی مصرف داروها، نحوه اقدام در زمان حمله آسم و پرهیز از عوامل آلرژی‌زا و محرک توصیه می‌شود.

وی به درمان‌های دارویی و غیردارویی آسم نیز اشاره کرد و گفت: درمان‌های غیر دارویی آسم شامل مکمل‌ها، تغذیه و ورزش است. تاکنون شواهد کافی و قانع کننده‌ای در خصوص موثر بودن روش‌های درمانی مانند طب سوزنی، هومیوپاتی، دستگاه‌های یونیزه کننده هوا، طب سنتی( مانند طب گیاهی) و حجامت در درمان آسم به دست نیامده است.

وی تصریح کرد: شواهد قانع کننده‌ای مبنی بر مفید بودن فرآورده‌های حاوی الکترولیت‌ها مانند منیزیم و امگا3(روغن ماهی)، آنتی اکسیدان‌ها( ویتامین‌های C،  E و سلنیوم) و پروبیوتیک‌ها در درمان بیماری آسم وجود ندارد اما شواهدی دال بر مفید بودن مصرف میوه و سبزی تازه در بیماری آسم وجود دارد. کاهش وزن در بیماران چاق مبتلا به آسم برای بهبود سلامت عمومی و کنترل آسم توصیه می‌شود.

بهرامی درباره درمان‌های دارویی آسم نیز گفت: یکی از مهمترین علل کنترل نشدن بیماری استفاده نادرست از دارو است بنابراین بهتر است بیمار در هر ویزیت داروهای خود را همراه داشته باشد تا اگر لازم شد نسبت به آموزش و اصلاح روش استفاده هر دارو اقدام شود.

وی در پایان افزود: محفظه مخصوص آسم نیز برای مصرف درست و دریافت دوز کافی دارو در تمام سنین و در شرایط حمله آسم مفید است. این دستگاه همچنین از رشد قارچ در دهان و گلو به هنگام استفاده از استروییدها جلوگیری می‌کند. MDI از جمله داروی استنشاقی است که با محفظه مخصوص مورد استفاده قرار می‌گیرد. DPI نیز دستگاهی است که داروهای استنشاقی را به صورت خشک آزاد می‌کنند. دستگاه نبولایزر نیز هنگامی استفاده می‌شود که بیمار نتواند برای مصرف داروهای ضد آسم که با MDI و Spacer داده می‌شود، همکاری کند.

خبرنگار: بیتا اکبری